startpagina

trefwoorden


literatuur


lees ook:
leesplankje is houten software

de PC in de klas
Kan software het leren schrijven
overnemen van de leraar?


Er zijn didactici die denken van wel
Andere deskundigen denken daar heel anders over.

Het voortgezet onderwijs klaagt steen en been dat de kinderen die de basisschool verlaten schriftelijk laaggeletterd zijn. De leraren beweren dat ze geen tijd en geen didactische middelen hebben om het gat te dichten.

Kinderen moeten inzichten verzameld hebben om een goede tekst te schrijven
Die tekst moet structuur hebben, boeiend zijn, genuanceerd, goed van zinsbouw en spelling en mooi op het papier staan.
Omdat schrijven in het voortgezet onderwijs meestal betekent dat je eerst iets gelezen moet hebben, is het van belang dat je tactisch kunt lezen en structureel kunt denken en zo meer.
Maar vooral moeten de leerlingen in een leeromgeving terecht komen die lijkt op die op de basisschool.
Dat is vooral een interactie op menselijke schaal, tussen leerlingen onderling en tussen leraren en leerlingen.

Nu hoor ik brullen: het ontbreekt aan tijd en middelen
Het ontwikkelen van schrijfvaardigheid vereist een intensieve training, onder leiding van een schrijfdidacticus. De drie of vier schrijfopdrachten per jaar zijn niet voldoende.
De motivatie van leerlingen om te leren schrijven is zeer laag. En als ze wel lol hebben om te schrijven moeten we dat nog corrigeren ook, verzuchten de leraren.

Schrijven is zichtbaar denken
Schrijfvaardigheid is van groot belang voor de communicatie en de expressie, is de
algemene opvatting.
En schrijven ondersteunt het denken en dat is een manier om nieuwe kennis te verzamelen.


Digitaal schrijven met de hand

Schrijven met de hand of met de computer is mogelijk in de toekomst geen tegenstelling meer, dat schrijft Irene de Pous in het tijdschrift 'Onze Taal' (11-2017).
Iedereen kan met een speciaal pennetje op een tablet of in een smartphone krabbelen.
Je doet het al als je bij ontvangst van een pakket je handtekening moet zettten.
Je voelt dan niet hetzelfde als een handtekening op papier, maar op je tablet zou je dus best met je eigen handschrift aan het werk kunnen gaan, zonder gehinderd te worden door een toetsenbord.
Lekker tussendoor een tekeningetje erbij maken en hup je brief gaat toch digitaal naar je geliefde. Je hoeft zelfs niet met een enveloppe naar de brievenbus.
Handgeschreven brieven zijn, zoals iedereen weet, veel persoonlijker als getypte teksten.
Gedichten worden met de hand geschreven.
Opmerkelijk is dat de ICT-sector het handschrift op papier weer belangrijk gevonden heeft.
Denk maar eens aan al die planningborden waar managers van computerbedrijven e.d. handschreven 'post-its' in vele kleuren opgeplakt hebben. De plakkertjes kunnen gemakkelijk en voor neus van de hele groep medewerkers van de ene plek naar de andere verplaatst worden.

Productie van ideeën
Volgens J.K.Rowling is het schrijven met de hand voor kennisverwerving en het ontwikkelen van ideeën beter dan werken op een computer. Het is onderzocht dat kinderen met de hand betere opstellen maakten. Verondersteld werd dat het ligt aan het langzamer proces van schrijven. Je herseren hebben meer tijd om op goede plannen te komen en op een abstracte manier leren denken. Dat heeft Rowling als schrijver ook gedaan. De eerste versie van zijn boeken is, gelijk met een veelheid van aantekeningen, met de hand geschreven.

"Op de computer geeft ieder toets hetzelfde gevoel aan je vingers, maar als je schrijft, heeft elke letter een eigen begin- en eindpunt, schrijfrichting en plaats op de regel"


Moeten leerlingen aan TiO gehangen worden?

Taal in ontwikkeling, TiO, is een computerprogramma dat bedacht is voor het ontwikkelen van schrijfvaardigheid zonder menselijke interventie.
De computer is de coach op de achtergrond.
Het blijkt dat de computer kan praten want tijdens het schrijven zegt de computer:
'Jouw tekst wordt boeiender, als je dit of dat doet'.
De leerling krijgt vervolgens een bak ideeën voor zijn neus om zijn tekst boeiender te maken.
Daar kan een docent niet tegenop.
De docent heeft dan zijn handen vrij om onderwijs te geven waar menselijke expertise voor nodig is zoals: leren relativeren, nuanceren, communiceren, actualiseren, literair waarderen.
Laat ik nu gedacht hebben dat deze nu juist in die basisvaardigheden ontwikkeld worden.

Jongens, wie kan die digitale leraar hacken?
Er is een anti-TiO-hype en daar kennen ze een manier om de digitale leraar te hacken.
Leuk toch.
Het is een paar nerds gelukt teksten in de software te plakken. De samensteller van het programma, Ad Bok, had dat onmogelijk gemaakt, dacht hij, maar ja....
"Laat die slimmeriken maar slim zijn', zegt hij.
'Dacht je dat er in het oude systeem niet wordt gespiekt?'

We zullen het eens onderzoeken
Amos van Gelderen, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam vindt dat het programma hulp biedt om veel praktisch te oefenen.
"Maar goed schrijven doe je over iets waar je ervaringen mee hebt opgedaan. In TiO ligt de nadruk op vrij schrijven. De opdrachten zijn niet meer dan een steekwoord dat het onderwerp aangeeft. De context is wat mager."
Over de suggesties ter verbetering heeft Van Gelderen zijn twijfels.
Een meelezende docent kan gericht commentaar geven. Een computer niet."


Het principe 'schrijven is verbeteren'

Dat wordt in het programma goed duidelijk, vindt schrijver, taalwetenschapper en oud-leraar Nederlands René Appel. "Maar het kan ook tot tegenzin leiden. Is het nou nog niet goed, zullen leerlingen denken. Het programma gaat dwars tegen de schrijftrends onder jongeren in. Op msn en in sms'jes zijn spelling, punten en komma's niet belangrijk."
Voor de leerkracht blijft een belangrijke rol weggelegd, zegt lector ICT en onderwijs Marijke Kral van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. "De leraar moet inspireren en coachen. Het zou mooie zijn als de leraar en het digitale materiaal beide doen waar ze goed in zijn."

Gaat leren met TiO op natuurlijke wijze?
Dat beweert de samensteller Ad Bok, een 67-jarige neerlandicus.
"Zoals een peuter de taal in zijn omgeving oppikt, komen scholieren met dit computerprogramma zo vaak in aanraking met aspecten van een goede tekst, dat ze die vanzelf zouden moeten toepassen".

Van leesplank naar beeldscherm
Welaan ik heb een andere manier van kijken naar natuurlijke en menselijke communicatie!

Henk van Faassen


Bronnen:
Irene de Pous, De toekomst van het handschrift, Onze Taal nr11 2017 /
Dr. Ad Bok, De uniciteit van TiO, uitgave: Bureau voor Educatieve Ontwerpen. /
Karlijn van Houwelingen, Leren schrijven zonder leraar, Alumni Pedagogiek en Onderwijskunde Universiteit van Amsterdam. /
Hans Hoekstra, Leesplankje is eeuw oud, in Het Parool PS 27 02 2010 /

naar boven

naar index