stemwijzer
Pictogrammen voor laaggeletterden

Laaggeletterde bejaarden onderweg naar een stemlokaal
Welk een prachtig idee om te zorgen dat iedereen het juiste vakje in het stemformulier rood kan krassen.
Er is een kieskompas met pictogrammen gemaakt om laaggeletterden en mensen met een verstandelijke beperking te helpen bij het bepalen van hun stem.
Volgens de Stichting Lezen en Schrijven zijn die mensen echt wel geïnteresseerd in de politiek, maar ze schamen zich als ze daar hulpeloos met hun stembiljet in het stemhokje staan.
Het is streng verboden om mensen met een lees en schrijfprobleem in dat hokje te hulp te komen.
Om iemand je te laten helpen bij het stemmen moet je beide handen missen en niet geleerd hebben om met het rode potlood in je mond of tussen je tenen, bah vies, het vakje in te kleuren.

Iedere laaggeletterde heeft zijn eigen verstandelijke beperking
Het begrip laaggeletterd is door prinses Laurentien bedacht voor analfabetistische en anderstalige medemensen en het is politiek correct om het over mensen met een verstandelijke beperking te hebben.
Maar het gaat mij toch wel een behoorlijk eind te ver als die twee begrippen domweg in één zin gebruikt worden. Daarmee wordt mij, hooggeletterde lezer als ik ben, gesuggereerd dat er een overeenkomst tussen die twee begrippen is.
Is dat zo? Moet dat nou? Ken dat wel?

Een visuele taal moet ook begrijpelijk zijn
Er slaan tekenaars aan het vertalen van taal met woorden in taal met beelden. Ze proppen begrippen in een pictogram dat een heel verhaal moet uitbeelden.
Een bekende ontwerper, Gerd Arntz ontwierp samen met de Weense socioloog Otto Neurath, een visuele taal met symbolen die gebruikt konden worden om informatie voor iedereen ongeacht taal of afkomst toegankelijk te maken. Ze noemden die symbolen 'Isotypen', dat betekent: 'International System of TYpographic Picture Education'.
Arntz was een begaafd kunstenaar, maar bovenal een sociaal en politiek bevlogen mens. Hij had goed gekeken naar de Egyptische hiëroglyfen en tekende al in 1930 zijn symbolen op een manier die een helder verhaal over maatschappelijke misstanden kon overdragen.
Slagen de tekenaars van vandaag daar in of ontwerpen ze een elitaire taal die het alleen maar moeilijker maakt om te begrijpen wat de bedoeling is?
Het laatste moet wel aan de hand zijn als ik het bovenstaande beeldverhaal bekijk.

Ach kijk, twee senioren gaan op reis
Twee mensen staan daar op een bushalte zou je kunnen zeggen.
Maar als je goed kijkt is er van alles aan de hand.
Het haltebord staat midden op de rijweg in plaats van op de halte.
Er schijnt geen chauffeur in de bus te zitten, of zijn voorruit is zo beslagen dat hij niet goed op de weg kan kijken. En wat is er met die mensen aan de hand?
Alle twee lopen ze met een stok en hebben een groen voorwerp in de hand. Ze kijken een beetje verdrietig.
Op het andere plaatje is het groene ding verdwenen, ze kunnen weer lachen, maar stappen nog steeds niet in de bus die maar staat te wachten.

Wat wordt daar nu verteld?
Pas op voor rare groene dingen als je op de bus stapt want misschien zit er wel iets smerigs in.
Of, als jij en je man met een stok lopen, stem dan niet op een partij waarbij je iets groens links in je hand moet hebben.
Ik weet het niet. Toch maar eens vragen aan iemand die de tekst kan lezen.
Oh, het gaat om de vraag of je voor of tegen gratis openbaar vervoer voor 65+ers bent.

Beste tekenaar je denkt toch niet dat alle 65+ers slecht ter been zijn en met een bundel bankbiljetten in de bus stappen? Kom nou toch. Je bent toch geen kunstenaar met een verstandelijke beeldbeperking?
Communicatie via pictogrammen is ontworpen om complexe mededelingen in één oogopslag over te brengen.
Men moet daarvoor wel de denktrant van de ontwerpers ervan kunnen volgen.
Dat betekent dat als je moeite hebt om bijvoorbeeld de bakker te verstaan als die vraagt: "gesneden?", dat je dan ook moeilijk die rare plaatjes kunt begrijpen.

Smileys
Arme analfabeten, hoe moeten jullie nu weten wat die rare smoelen, die ze tegenwoordig emoticons noemen, betekenen? Als je je hoofd scheef houdt duiken ze soms ook op achter een zin. :-)

Laten we eens kijken, van links naar rechts:

1. oh wat ben ik boos dat ik de vraag niet snap,
2. ik ben niet boos maar verdrietig,
3. eens even nadenken,
4. nee hoor, het maakt niet uit dat ik het niet snap,
5 het is een goeie grap dat van die oude mensjes op de bushalte,
6. ik moet toch eens aan iemand vragen waar dit allemaal voor nodig is.

De al dan niet politieke kleur verschiet als een stoplicht van rood naar groen.
Of de boodschap er duidelijker op wordt?
Ik weet het niet.

Stemadvies
Laten we onze kostbare stem reserveren voor politieke partijen die op het praktische taalonderwijs op onze scholen niet dramatisch bezuinigen en die de taalonderwijs ondersteunende instellingen structureel subsidiëren.
Taalontwikkeling is een serieuze zaak die mag niet in handen vallen van modieuze clubjes die symbolische verbeteringen voor lezen en schrijven op luide toon propageren, maar die er geen praktische expertise aan toevoegen.
Het nieuwe Stemkompas voor laaggeletterden vaart een onduidelijke en zinloze koers.

Henk van Faassen