startpagina

trefwoorden


literatuur




Leren lezen en schrijven
Schrijven voorschools, opschools, naschools?

Steeds meer kinderen beginnen met schrijven nog voor ze naar school gaan
Dat gebeurt veel eerder dan vroeger het geval was.
Vandaag de dag gaat het niet in de eerste plaats om het schrijven zelf. Eerder wordt nadruk gelegd op de economische- politieke en culturele kant van taalvaardigheid.
De juiste eigen landstaal is verplicht en meteen daarna het Engels.

Het gaat niet om de waarde van een taalrijkdom
Ook niet om de zorg voor familietaal, minderheidstalen, uitwisselingstalen of dialecten. Het gaat voor alles om de taal van het land waarin je woont en om een snelle integratie in die taal. Zonder de beheersing van de inheemse taaltechnieken en spellingsregels ben je nergens. Je krijgt geen werk. Dus moet je zo snel mogelijk correct, en zo mogelijk veel, kunnen schrijven om goed door de basisschool heen te komen. Dat weten de ouders en dat willen ze graag aan de volgende generatie van onze basisschool- en voorschoolkinderen doorgeven.

Het mondelinge taalgebruik krijgt geen prioriteit
Er wordt op school volop getoetst en geselecteerd. Omdat schriftelijk taalgebruik gemakkelijker te meten is worden de schrijfvaardigen voorgetrokken. Het gaat echter niet om het schrijven zelf en dat werkt sociale ongelijkheid in de hand en dat is tegen de rechten van de mens.
Als je denkt aan taalactiviteiten met voorgedragen, gezongen, en geschilderde taal wordt iemand met een dergelijk idee al meteen in kringen van de leerkrachten belachelijk gemaakt.

Vrij vertellen?
De overwaardering van het schrijven tegenover het mondeling taalgebruik bereikt wel de maatschappelijk betrokken pedagogisch denkende opvoeders. Die kiezen voor het schrijven van vrije teksten, compleet met een dichterlijke manier van voorlezen, en voor zelfgemaakte poëtische boekjes, klassekrantjes en digitale webpagina's.
Maar ze vergeten het vrije vertellen, de vaardigheid om mondeling verslag uit te brengen, het rollenspel, hardop filosoferen en zo meer.
Ouders kunnen teksten die op school geschreven zijn beter controleren.
Het nieuwerwetse vrije schrijven wordt minder gewaardeerd omdat dit de school minder schools maakt. Een schoolse school is toch wat de samenleving verlangt?
Daarom behandelen veel leerkrachten een geschreven tekst als een opstel en niet als een inhoudelijke eigen tekst over het leven zelf.

Kun je je naam al onder je tekening schrijven?
De meeste kleuters kunnen dat al, dat heeft hun moeder hen geleerd.
Alle kinderen in de crèche oefenen dat thuis omdat men weet dat het op de basisschool gewaardeerd wordt.
Sommige kinderen volgen dit initiatief van de ouders en zien het voorbeeld van oudere zussen of broertjes als een uitdaging. Andere hebben zichzelf, voor een deel, de letterwereld en de betekenis ervan bijgebracht. Dit vindt allemaal plaats terwijl het schrijven met de hand in het echte leven in feite 'uit' is.
Er wordt op toetsen gedrukt. Met de hand worden alleen korte aantekeningen, boodschappenbriefjes en liefdesbrieven geschreven, hoewel die laatste waarschijnlijk ook snel digitaal gemaild worden.


De homo erectus kan zijn handen gebruiken
Misschien is dit willen-kunnen-schrijven een overblijfsel van een ontwikkeling in de laatste paar duizend jaar mensengeschiedenis.
We hebben geleerd rechtop te lopen en daarmee hebben we onze handen vrij voor handenarbeid, om samen te kunnen werken. Om hand in hand te lopen, met de noodzakelijke communicatie daarbij. Om de hand te gebruiken bij een manier van gemeenschappelijk leren denken. Om onze aanwezigheid op aarde zin te geven.
En zo begint de mens, niet al te lang geleden, met die hand ook te leren schrijven.
Daarbij leren we te lezen wat we met die hand voortbrengen.
We moeten nu nog steeds met de hand kunnen schrijven om te kunnen lezen en nadenken, om een democratisch wezen te worden.


Wat is het belang van schrijven?
Misschien leren we het schrijven wel alleen voor gebruik op school en niet voor het leven, opdat we toetsbaar, becijferbaar en selecteerbaar blijven.
Tien tot twaalf jaar verschoolsing is vergelijkbaar met de Latijnse Grammatica waarvan gedacht werd dat dit het denken stimuleert. Misschien beleven kinderen opnieuw de ouderwetse herkenning van de eerst letter, het eerste woord, de eerste begrepen zin die eigenhandig geschreven is, intensiever dan ooit.
Maar als we pragmatisch denken is het leren schrijven wel het belangrijkste?
Ik denk dat het vandaag de dag eigenlijk meer om het leren lezen gaat.
Mensen moeten het kunnen om optimaal te kunnen werken en te consumeren. We hebben het nodig om te kunnen denken, om beslissingen te kunnen nemen.
Teksten op beeldschermen, in boeken en tijdschriften, in de reclame en op gebruiksaanwijzingen moeten begrepen kunnen worden.
En dat allemaal op een snelle en selectieve manier. Meteen in een handeling omzetbaar.
Om te kunnen consumeren, leren, communiceren, kopiëren moet je kunnen lezen.


Lezen opent de weg tot actuele kennis en herkenning van de wereld
Deze weg gaat via het schrijven, ingebed in zintuiglijk ervaren, denken, en gemeenschappelijk handelen.
Als vandaag steeds meer kinderen op school komen die al kunnen lezen en schrijven mogen we ons best over zoiets 'normaals' verwonderen.
Wonderbaarlijk is echter dat die kinderen het geleerd hebben zonder al die gefragmenteerde lees- en schrijfoefeningen die op de basisschool gebruikt worden.
Didactiek en onderricht, lesboekjes en leerkrachten hebben het voor de kinderen altijd al moeilijk gemaakt lezen en schrijven te leren.
Er zijn vandaag aan de dag miljoenen analfabeten en laaggeletterden. Op bijna iedere school tref je ongeletterde ouders aan.

Wat is het toch dat schrijven en lezen voor veel kinderen zo spannend is, dat ze dat ondanks school en zelfs zonder school, leren?


naar boven

naar index