startpagina

trefwoorden


literatuur


Ontluikende geletterdheid
De relatie tussen spel en taalontwikkeling


Basisontwikkeling en ontluikende geletterdheid
Wat is de betekenis van spelactiviteiten bij de ontwikkeling van ontluikende geletterdheid vanuit het concept basisontwikkeling?
Op welke wijze representeert de speel / leeromgeving op de stageschool de ontwikkeling van ontluikende geletterdheid?


Spel en Spelen
Vygotsky's theorie over het spelen als motor van de ontwikkeling van kinderen is maar een van de vele theorieën over de functie van spel in het menselijk leven.
Zelfs een precieze definitie van spel is moeilijk te geven.

In de wetenschappelijke literatuur spelen onderstaande zaken vrijwel altijd een belangrijke rol:
intrinsieke motivatie (het spel is in zichzelf interessant om te doen, het dient geen extern doel);
positief emotioneel affect (het is leuk om te doen);
flexibiliteit (snelle wisseling van activiteit);
niet letterlijkheid (doen alsof);


Het spel als vooruitgang
Tot in de achttiende eeuw werd kinderspel meestal gezien als een volstrekt nutteloze bezigheid. Er zijn verschillende speltheorieën die elkaar niet hoeven uit te sluiten. In deze indeling valt Vygotsky onder een van de drie moderne, op het individu gerichte theorieën.
De andere twee, minder wijd verbreide spelopvattingen zijn:
Het spel als verbeelding en spel als zelfverwerkelijking

Spel als verbeelding
Deze opvatting komt voort uit de romantiek.
Het gaat vooral om kunst als spel opgevat: muziek, toneel, literatuur.
Vygotsky heeft overigens ook van meet af aan een sterke belangstelling gehad voor de kunst (begeleiden van ontwikkeling).
We beperken ons tot enkele uitspraken van Vygotsky over fantasie en creativiteit.
Gewoonlijk, aldus Vygotsky, verwijzen fantasie en verbeelding naar iets wat niet met de werkelijkheid te maken heeft en geen praktische serieuze betekenis heeft.
In feite ligt verbeelding aan de basis van elke creatieve activiteit en maakt deel uit van het gehele culturele leven.
Onze culturele wereld is niets anders dan een product van de menselijke verbeelding. Elke uitvinding kan dus worden beschouwd als een gekristalliseerde verbeelding.
Zeker bij jonge kinderen vertoont de verbeelding zich opvallend in het kinderspel. Toch berust de fantasie bij kinderen in feite op weinig ervaringen en heeft de volwassene veel meer verbeeldingsmateriaal tot zijn beschikking. Hoewel het kind eigenlijk tot minder in staat is, zien we dat het de producten van zijn fantasie meer gebruikt en er meer vertrouwen in heeft dan de volwassene.'

Spel als zelfverwerkelijking

Hierbij gaat het om sterk op de individuele beleving gerichte ideeën.
Als een activiteit uitdagingen biedt die goed aansluiten op iemands capaciteiten (niet te moeilijk, maar ook niet te gemakkelijk) kan een mens in een gelukzalige staat van flow geraken waarin hij zichzelf in feite volkomen vergeet, maar innerlijke groeit.
Het intensief spelen van een spel heeft vrijwel alle kenmerken van een flow-situatie.

Creativiteit
Er zijn verschillende componenten: domeinen, velden en personen.
De definitie van een domein is een aantal symbolische regels en procedures.
Een veld betreft alle personen die als bewakers het domein optreden. Dit betekent dat creativiteit ontstaat als een persoon, gebruikmakende van de symbolen van een bepaald domein als muziek, ondernemen of wiskunde, een nieuw idee heeft of een nieuw patroon ziet, en als dit nieuwe wordt geselecteerd door het juiste veld om het op te nemen in het juiste domein. Om deze suggesties in het dagelijks leven te volgen, zegt het: Ook al leidt persoonlijke creativiteit niet tot roem en rijkdom, het kan iets belangrijker opleveren vanuit een persoonlijk oogpunt: wanneer we creatief leven, is de saaiheid verdreven en schuilt in elk moment de belofte van een nieuwe ontdekking.

Betekenisvol spel
In Nederland hebben de cultuurhistorische en handelingspsychologische visie veel invloed gehad op het denken over leren, ontwikkelen en onderwijs.
Het taalonderwijs kan bijvoorbeeld profiteren van Vygotsky's ideeën over taal als werktuig, en zijn theorie over wetenschappelijke concepten
De stadia in ontwikkeling kenmerken zich door verschillende dominerende activiteiten.
Tijdens het eerste stadium is de dominerende activiteit het spel.
Bij een- / tweejarigen hebben manipulatieve handelingen de overhand (sensomotorisch).
Uit die handelingen ontstaan nieuwe activiteiten: het manipulerend spel waarin de relatie objecten en de wereld van volwassenen wordt gelegd.
Daarna zien we dat kinderen voorwerpen betekenissen gaan geven en zetten meer taal in bij het spel, ze sturen hun eigen handelen als het ware door taal te gebruiken.
Als objecten een rol hebben gekregen is de volgende stap dat het kind zelf ook een rol aanneemt.
Het manipulerend spel brengt rollenspel en het constructieve spel voort. Vanuit de (rollen) spelactiviteit kan de ontwikkeling zowel in de richting van kunstzinnige vorming (drama) doorgezet worden als in de richting van de cognitieve ontwikkeling.
Vanuit het spel is de leeractiviteit te beïnvloeden; de aanzetten voor ontluikende geletterdheid en wiskundige oriëntatie vind je in de spelactiviteit.

In Basisontwikkeling vormt de ontwikkeling van de spelactiviteit naar de bewuste leeractiviteit de rode draad door de hele onderbouw heen.
In Basisontwikkeling worden de kinderen onder andere via spel en te doen-alsof de wonderlijke geletterde wereld van de volwassenen in geleid.

Taalvorming en spel

De manier waarop leerkrachten kinderen uitlokken te spelen en te doen-alsof draait voor een belangrijk deel om lees- en schrijfactiviteiten.
Lees- schrijfactiviteiten zijn niet alleen belangrijk omdat kinderen ze belangrijk vinden voor hun spelactiviteit, maar ze maken spelactiviteiten ook echter omdat ze in werkelijkheid ook bij alle sociaal culturele activiteiten horen. Ze zijn ook van belang als venster op een wereld die almaar groter, interessanter en ingewikkelder wordt.
Lezen en schrijven vergroten de 'greep' op de wereld en helpen om goed te gaan deelnemen aan een niet onbelangrijk deel van die wereld, namelijk de geletterde cultuur.


naar index