Over Aidan Chambers*)
Vertel eens

Een gesprek met Joke Linders **)

Hoe gaan we met boeken om?
Kijken we hoe mooi de plaatjes zijn en hoe duidelijk de letters gedrukt zijn?
Of praten we met kinderen over boeken.
Doen we dat alleen maar thuis of hebben we inmiddels allemaal een manier om het in de klas te doen?
Joke Linders: "het is belangrijk om niets uit te leggen, anders gaan de kinderen lezen zoals de leerkracht het wil."

Het is met lezen op school zo gesteld dat er veel aan de techniek van het leren lezen gedaan wordt. Kijk maar naar die beruchte AVI boekjes.
Henk van Faassen: vandaag kwam een van de kinderen opgewekt naar me toe om te vertellen dat ze al 'groen' kon lezen.
Toen ik verbaasd keek, wees ze op het groene plakkertje op de rug van het boek.

We krijgen te maken met boeken die een 'boodschap' meedragen, bijvoorbeeld over 'adoptiekinderen' (Mauwtje heeft spleetogen, de andere katten niet)
Aidan Chambers kiest moeilijke boeken om met kinderen over te praten. De kinderen moeten leeservaring hebben, vindt hij.

Ervaringen verzamelen
Het gaat erom dat kinderen door het lezen van een boek een ervaring rijker worden. Het is prettig dat je die ervaring kan delen.
Kinderen hebben meer beeldtraining dan volwassenen. Ze kijken eerder, en beter, naar plaatjes.
Het boek (in deze bespreking: de geheime tuin) is daarom geschikt om voor te lezen.
Door een figuur uit het verhaal te volgen, bijvoorbeeld de geit, krijgt het verhaal een andere laag.
Daarmee leer je de kinderen goed kijken.

Meertalig
Hoe kan je bij tweede taal verwervers over de 'beeldende kracht' van woorden praten als hun woordenschat zo gering is? Hoe kunnen ze daar dan ook nog creatief mee omgaan?
Ook met weinig woorden is het mogelijk om iets mooi, precies of herkenbaar voor anderen te zeggen. Uitgaan van de taal die ze al bezitten en er kunnen prachtige 'taalgesprekken' ontstaan in verschillende talen door elkaar. Iedereen denkt mee en zoekt naar woorden. In een vertelkring mag nooit, zoals op sommige scholen wel eens het geval is, een verbod op het gebruiken van je eerste taal zijn!

Wat doen we met kinderen en literatuur
Joke Linders:
Leeservaringen zijn de zogenoemde andere kant van het schrijven. We zijn allemaal lezers en we beschouwen het als een belangrijke, waardevolle activiteit. We doen het vaak. We lezen belangeloos, omdat we er van houden. We houden van verhalen en gedichten die ons raken.
Er zijn verschillende soorten aanrakingen die literatuur kan veroorzaken. Wat de lezer er mee kan hangt af van zijn verbeeldingsvermogen, zijn affectieve en cognitieve vermogens.
Paul Noppers:
Het vertellen met kinderen is gebaseerd op vragen, vragen en doorvragen. En als de aandacht weg is ga je gewoon een liedje met ze zingen. Een mevrouw laat haar bedelarmband zien en zegt dat daar heel veel verhalen aan verbonden zijn. Paul: Je moet altijd terug gaan naar zintuiglijke waarnemingen zoals ruiken, horen en proeven.

Wat gebeurde er met jezelf op school?
Andy: Toen ik in Brazilië in de eerste klas kwam was ik klein. Ik werd naar school gebracht door mijn moeder. De juffrouw leek op een olifant met kleine oren en een platte neus. Ik begon te huilen en rende weg. Toen werd ik door de juf gepakt en ze wou me slaan. Ik beet in haar hand. Ze sloeg me met een stok. Daarna mochten de andere kinderen spelen en ik niet. Ik kwam thuis en ik zei: "ik wil nooit meer naar school"

Een kist met boeken
Annelies Eringa: kinderen praten over boeken en het project heet 'Lezen in de klas' (Aidan Chambers: 'Vertel eens' en 'De Leesomgeving')
Er is een kist met boeken zes weken in de klas. De leerkrachten leren nieuwe manieren om met kinderen over boeken te praten. De kinderen krijgen in korte tijd veel positieve leeservaringen. Elke week een halve dag klassikaal en veel stil lezen en voorlezen.

Aantekeningen bij het lezen van Aidan Chambers
Zorg dat niemand een hekel aan lezen krijgt.
Verplicht lezen werkt niet
Kinderen die hun meester of juf wantrouwen hebben geen vertrouwen in de boeken die ze aanbevolen hebben.
Niemand kan voor een ander het juiste boek uitkiezen.
Als je alleen voorgeschreven boeken leest is het moeilijk een eigen smaak of voorkeur te ontwikkelen.
De kinderen moeten veel zelf uitproberen.
De ervaringen die kinderen door een boek krijgen kunnen door van alles komen. Door het woordgebruik, door wat er staat en hoe het er staat.
Bij een prentenboek leveren de plaatjes minstens zoveel details als de tekst.

Gedachten die tijdens het lezen in je hoofd opkomen
De herinneringen en associaties komen niet geordend of formeel, maar juist op plekken waar die ordening lijkt te ontbreken. Het praten over boeken gaat niet ordelijk of lineair. Het voldoet niet aan de eisen van een wetenschappelijke discussie. Er worden geen specifieke antwoorden gezocht.

Een van de meest ontmoedigende vragen die we kennen
De beruchte "Waarom?" vraag.
De lezer wil liever ergens anders beginnen, bij een detail dat hem raakte.
Lezen levert beelden op waarover je kan praten.
Praten over boeken heeft ook te maken met je behoefte om je genoegen of ongenoegen onder woorden te brengen: Hoe klinkt dat?
Praten over boeken is een vorm van filosoferen.

De inleidster zei dat we waarschijnlijk allemaal fanatieke lezers zijn. Dat we moesten terug denken aan hoe we als kind fanatieke lezertjes waren.
Maar dat klopte niet want ik las als puber haast niet omdat ik geen kinderboeken mocht lezen.
Als volwassene ben ik pas weer gaan lezen toen ik prentenboeken voor mijn zoontje ging kopen.
Het ging in deze werkgroep dus niet over mij, ik dwaalde af.
De inleidster vond het ook niet goed als je van een boek alleen zei dat het mooi was.
Tenminste dat dacht ik.

*) Aidan Chambers is auteur van: 'Vertel eens' Kinderen, lezen en praten. uitg. Ouerido ISBN 90 214 5743 1

**) Joke Linders is deskundige op het gebied van jeugdliteratuur

naar boven