Op welke manier beïnvloedt het Nieuwe Leren
het taalonderwijs ?
Taalvorming en het Nieuwe Leren

Taal als motor voor vernieuwing
De visies van het Nieuwe Leren en van Taalvorming vertonen veel overeenkomsten, aldus Frits Spliethoff: op de Conferentie Taalonderwijs nu en straks, georganiseerd door het Expertisecentrum Nederlands en de KPC-groep. Ik herken veel citaten uit het boek Taal leren op eigen kracht.
Het gaat daarbij vooral om de nadruk op intrinsieke motivatie van kinderen, en om de verschuiving van taallessen naar taalgebruikssituaties.
Taal leren wordt geplaatst in een totaalvisie op onderwijs.
Centraal daarin staat dat je de ontwikkeling van een kind van binnenuit moet laten gebeuren. Laat ze dingen leren die belangrijk voor hen zijn en laat ze dat in hun eigen tempo doen. Zorg dat er veel verschillende leerbronnen zijn want kinderen leren altijd en overal. Daarnaast wordt een aantal uitgangspunten genoemd waar de praktijk van taalvorming heel goed op aansluit:

Kennis wordt niet gestapeld maar kinderen leren om persoonlijke kennis te structureren en verwerven inzicht.
Bij taalvorming verwoorden kinderen de kennis die voortkomt uit hun persoonlijke ervaringswereld zowel mondeling als schriftelijk. Door dat verwoorden brengen ze ordening aan in hun ervaringen en krijgen ze er inzicht in. Door te reflecteren op taal tijdens de tekstbesprekingen verwerven ze inzicht in de werking van taal.

Kinderen hebben een groot lerend vermogen als ze de kans krijgen te leren vanuit hun intrinsieke motivatie.
Taalvorming gaat door op het natuurlijke proces van taalleren: kinderen leren taal op eigen kracht omdat ze taal nodig hebben. Ze leren het in voor hen betekenisvolle interactie met anderen. Bij taalvorming gebeurt dat tijdens vertelkringen, tweegesprekken en bespreking van teksten.

Kinderen leren taal in de werkelijkheid.
De inhoud bestaat bij taalvorming uit de werkelijke ervaringen van de kinderen. In de taalronde leren kinderen praten, luisteren, schrijven en lezen door het te doen. Niet als doel op zich, maar om te communiceren over zaken die belangrijk voor hen zijn.

Taal heeft een wisselwerking met handelen en bewegen.
In de dramalessen van taalvorming beelden de kinderen de ervaringen die ze in hun tekst beschreven, uit. Ze geven er letterlijk handen en voeten aan.

Is er al ervaring met het Nieuwe Leren?
De leerkrachten die met het Nieuwe Leren werken, heb ik deze dag niet gehoord. Dat vond ik een gemis want daardoor werd weinig gezegd over de didactiek en over de vaardigheden die je als leerkracht nodig hebt om het Nieuwe Leren praktisch vorm te geven.
In het bijzonder interesseert mij de verhouding tussen individueel en groepsgewijs werken.
In de zelfstandige werksituaties van het Nieuwe Leren lijkt het of kinderen alleen nog aan het begin en het eind van de dag in de kring zitten om het werk te verdelen en er verslag over te doen aan elkaar.
Ik vraag me af waarom de kring niet gebruikt wordt om als groep kennis en ervaringen uit te wisselen over een onderwerp. Wordt een dergelijke kring niet gezien als een plek waar kinderen van elkaar kunnen leren? Onze ervaring is dat als kinderen in de kring met elkaar praten, ze iets te weten komen over elkaar en belangstelling hebben voor elkaar.
Naast deze inhoudelijke en sociale component leren ze ook van elkaar hoe je iets kunt verwoorden.
Bij taalvorming leren leerkrachten hoe ze zo'n leerrijke kring kunnen begeleiden.

Bij het Nieuwe Leren wordt veel in hoeken gewerkt.
In de schrijfhoek bijvoorbeeld schrijven kinderen zelfstandig teksten aan de hand van opdrachtkaarten. De schrijfdidactiek van taalvorming begeleidt kinderen individueel en groepsgewijs bij het schrijven. Voordat ze gaan schrijven wordt altijd eerst verteld; de teksten worden altijd voorgelezen en besproken. In de begeleiding ligt de nadruk op het proces van het schrijven en de communicatieve functie van de tekst.
Vormeisen worden niet van tevoren gegeven, maar ontstaan pas in de loop van het schrijfproces.
De didactiek van taalvorming is in de praktijk ontwikkeld.
Wij trainen leerkrachten hierin op de werkvloer.

Interessante vragen
Vragen die voor ons taalvormers interessant zijn en die we gaan onderzoeken:
Is het werken in de kring bij taalvorming onontbeerlijk gezien de leerwaarde ervan?
Wat kunnen kinderen ook individueel of in tweetallen in een schrijfhoek doen?
Wat betekent het individueel werken in een hoek voor het schrijfproces van kinderen?
Wat zijn goede schrijfopdrachten en welke didactiek is geschikt om kinderen echt een stap verder te helpen in hun schrijfontwikkeling?
Welke onderdelen van de taalronde zijn geschikt om in (eventueel facultatieve) workshopvorm aan te bieden?
Welke hulp, interventie of interactie van of met leerkrachten kunnen kinderen niet missen voor een optimale taalontwikkeling?

In de setting van het Nieuwe Leren zou taalvorming er anders kunnen gaan uitzien dan in de setting van een reguliere school.
Dat is een uitdaging om te onderzoeken.

Lucie Visch, stichting Taalvorming Amsterdam