startpagina

trefwoorden


literatuur

foto's, werk


gerelateerde
artikelen:

het nieuwe leren
en Kunsteducatie


kinderen
ontwikkelen zichzelf


ervaringsgericht onderwijs


Het Nieuwe Leren maakt de pennen los
De eigen kracht van het nieuwe leren

"Niemand werkt graag zonder te weten waartoe haar inspanning dient,
zonder over het te bereiken doel mee te kunnen beslissen"
Celestin Freinet


De kracht van zinvol onderwijs
Dingen die kinderen willen leren zijn authentiek wanneer ze voor hen betekenis hebben. Ze leren het verband te zien tussen zichzelf, de omgeving waarin ze leven en wat de school hen te bieden heeft.

Onze kinderen moeten gelukkig zijn.

Kritische kanttekeningen
Als het gaat om ontluikende geletterdheid zegt prof. dr. Adriana Bus uit Leiden *) dat Iederwijs scholen tot 'pseudo-dyslexie' zullen leiden omdat de kinderen niet systematisch genoeg oefenen in het leren lezen.

Zo komen de ervaringsdeskundigen, die zien dat kinderen beter leren als ze niet het gevoel hebben dat ze aan het leren zijn, te staan tegenover de wetenschappers die voorspellen dat het mis gaat.

Iederwijs is inmiddels in Nederland geschiedenis. De laatste nog overgebleven school uit het netwerk van radicaal vernieuwende scholen valt niet meer onder het landelijke bestuur. Daarmee bestaat Iederwijs feitelijk niet meer. Iederwijs is ten onder gegaan aan de steeds strengere eisen die aan particuliere scholen worden gesteld, aan interne onenigheid over de koers en aan het gebrek aan sponsors.(...)


Prof.Greetje vd Werf, hoogleraar onderwijzen en leren uit Groningen **) ziet ook niets in het nieuwe leren zolang er niet uitgebreid onderzocht is of het waar is dat het voor de kinderen motiverender en effectiever is.
"Sommige kennis, zoals grammatica bijvoorbeeld, staat zo ver af van de leefwereld van de kinderen dat ze die nooit spelenderwijs zullen ontdekken."
De kinderen hebben hun leerkracht nodig om voor hen klaar te leggen wat ze moeten leren.
De kern van het nieuwe leren is de opvatting dat kinderen van nature gemotiveerd zijn om te leren.
Dat zou kunnen betekenen dat kinderen van nature aanvallen op de nieuwe media om daar hun kennis op te doen en minder zin hebben om in de klas naar de meester of juf te luisteren.
Welaan, redeneren de onderwijspsychologen zoals Ton de Jong, van de Universiteit Twente, dan maken we toch computersimulaties die begeleiders overbodig maken.
Evenwicht tussen vrijheid en structuur, dat is wat we nodig hebben.


Zijn er soms kinderen die voorlezen niet leuk vinden?
Prof. Bus stelt heel terecht vast dat veel en vaak voorlezen een enorme stimulans voor beginnende lezertjes is. Maar dan moeten de kindertjes en hun voorlezende ouders er wel plezier in hebben.
Daar verbaas ik me dan over, want ik heb nog nooit kinderen meegemaakt die geen zin hadden om lekker naast je op de bank te kruipen om een verhaal voorgelezen te krijgen.
Ik ken wel kinderen die zich aan de foneemtraining onttrekken als er geen aandacht is voor de inhoud van de tekst.

Bus heeft het allemaal onderzocht en na een reeks van experimenten is gebleken dat kinderen er zelden van nature zin in hebben om te lezen of voorgelezen te worden.(Bus, 2001) Wat een vreemd soort kinderen zijn daar als proefkonijn gebruikt.

Levende boeken
Is het werkelijk zo dat we in het digitale tijdperk verkeren en voorleesboeken helemaal niet meer nodig hebben?
De schermen van computerprogramma's worden wel eens in de vorm van bladzijden uit een boek weergegeven, in de marge hoor je ook nog een stem. De kinderen kunnen naar hartelust naar aanvullende illustraties zappen, plaatjes die plotseling nog gaan bewegen ook.


Taal leren op eigen kracht ***)
Taal wordt aangeleerd als kinderen door en over taal leren, alles tegelijkertijd en in de context van gesprekken met elkaar en met volwassenen, als ze voorgelezen worden en tijdens de spelactiviteiten die ze zelf bedenken.
Hoewel ik niet kan volhouden dat de kinderen in de bovenstaande fotoserie bezig zijn met het ontwikkelen van hun woordenschat, komt het er wel dicht bij.
Het is beslist niet zo dat 'je eerst leert lezen en daarna leest om te leren'.
Het gaat gelijkertijd en het meest intensief als kinderen niet bewust in de 'leerhouding' zitten
Dat geldt ook voor het aanleren van alle regels die bij taal horen.

Iedereen kan leren schrijven
****)
Dit is het motto waarmee leerkrachten hun schrijflessen kunnen geven.
Die aanpak is gebaseerd op de beproefde werkwijze van de taalronde waarmee de kinderen in alle groepen van de basisschool leren teksten te schrijven die gaan over hun eigen ervaringen. Daarmee krijgen ze zelfvertrouwen op schrijfgebied. Het gaat namelijk over hen zelf en niet over een taalles met een willekeurig onderwerp en een voorop gesteld 'leermotief'.

Als de kinderen dit door hebben kunnen ze steeds meer bewuster leren schrijven voor specifieke doeleinden, en daarbij verschillende tekstgenres onderscheiden.
Hun meesters en juffen kunnen hen daarbij in alle fasen van het schrijfproces uitdagen en ondersteunen door inhoudelijke gesprekken met ze te voeren over alle mogelijke schrijfonderwerpen, door het schrijven steeds af te wisselen met vertellen.
Iedereen kan leren een tekst te begrijpen door die samen klassikaal en in tweetallen te bespreken.


Onderzoekers hebben vastgesteld dat zin en functie van taal in het taalonderwijs verdwenen of ver verstopt zijn.
Dat zou best eens zo kunnen zijn als lezen door de kinderen geassocieerd wordt met leren en leren geassocieerd wordt met moeite doen om kennis te vergaren.
Dan is de lol van lezen er gauw van af.

Als kinderen in de Cito-taaltest slecht presteren komt dat misschien omdat er niet zoiets is als een 'multiple choice toets voorgelezen worden'.

Het is daarom zaak dat er een zinvol evenwicht aangebracht wordt tussen:
taal als communicatiemiddel (taalvorming) en taal als stelsel van oefeningen en regels (taalonderwijs).
Dan zal het met de pseudo-dyslexie ook wel meevallen.

Henk van Faassen


Bronnen:
*) prof. dr. Adriana Bus: Two More Miles To Go. Naar een balans tussen foneemtraining en betekenisverwerving in de bestrijding van leesproblemen en pseudo-dyslexie.

**) Peter Giesen en Mirjam Schöttelndreier in de Volkskrant 5 maart 2005

***) Suzanne van Norden, Taal leren op eigen kracht, (2004) Uitgave Koninklijke Van Gorcum, ISBN 90 232 4020 0

****) Suzanne van Norden, Iedereen kan leren schrijven. (2018) Schrijfplezier en schrijfvaardigheid in het basisonderwijs. Uitgave: Coutinho Bussum. ISBN: 9789046906101

naar index