Twee voorbeelden van overleveringen, vastgelegd door mensen voor wie schrijven een bijzondere activiteit is en een verzameling familieverhalen uit Zuid Afrika.

Gebeurtenissen uit het leven van Nelis
Het moet uit zijn hoofd zoals hij zelf zegt.
Nelis Vogelenzang heeft jaren in de Jordaan gewoond in een tehuis voor verstandelijk gehandicapten "de Platanen"
Hij is tien jaar geleden naar Amsterdam Noord verhuisd maar hij bezoekt nog elke week zijn vrienden in de Jordaan.
Over die ontmoetingen vertelt hij.
Nelis kan zelf niet schrijven, hij vertelt zijn verhalen aan Erna en die schrijft ze voor hem op de computer.
Verhalen over vroeger.
De verhalen staan nu in een boek in de taal die Nelis spreekt.
Een paar ervan zijn hier overgenomen.

Weeskleren zijn een ruitjesbloes
Ik heb mijn vader nooit gekend.
En weet heel weinig over mijn moeder.
Ik mocht af en toe wel naar huis komen.
Mijn moeder had bruin haar. Ze was klein.
Ze was niet lief ze was vals.
Mijn vader dronk bier achter elkaar door.
Ook jenever. Later is mijn vader door de politie
aangehouden in een auto.
Ik woonde in een weeshuis
in de buurt van de Koninginneweg.
Bij het Vondelpark.
Ik heb zo'n 12 jaar in dat weeshuis gewoond.
Ik ging toen naar school. Ik had altijd weeskleren aan.
Weeskleren zijn een ruitjesbloes en een kort broekie en
ruitjessportkousen.
Op zondag witte sportkousen en een wit overhemd en een blauwe jas.
Op zondag droeg ik lakschoenen. Door de week gewone schoenen.
Bruine.
Er waren zusters in dat weeshuis met kappen op het hoofd.
Het waren Rooms Katholieke zusters.
De zusters waren wel lief. Met 16 jaar ging ik uit het weeshuis. Stratenmakers helpen. Stenen aangeven.
Ik weet niet goed meer waar dat andere huis was.
Daarna naar de Platanen in de Jordaan.

In de Jordaan
Een schrijver in de Jordaan
Zegt dat het een hele leuke boek is
Die ene man wil zo'n boek kopen
Hij wil er wel 50 gulden voor geven
Hij wil het zo graag kopen
Die fotograaf die het boekje heeft gemaakt van de Platanen
Wil een fototentoonstelling maken
In het museum
Als ik 70 jaar wordt
Oh ja nog een winkel waar ik vaak kom
Weet u de vrouwenwinkel Haasje daar kom ik ook vaak
De klerenwinkel kom ik ook
Bij Sarein de vrouwenkroeg kom ik ook vaak
Die is vijf uur pas open
Bij de bakker om de hoek krijg ik een krentenbol aangeboden
En bij Looijer kom ik vaak
Stadhuis ben ik ook geweest
Waterlooplein
Op het Waterlooplein kan je van alles kopen
Beren, autootjes, stoelen, fietsen
Kleren die je aantrekken ken
Hoeden
Trommeltjes waar je op moet slaan met je handen
Militaire pakken Medailles
Maandag begint de tour de France
De gele trui heb ik aan
De bolletjes trui wil ik nog halen
Wat betekent de regenboog trui?
Voor mijn verjaardag is er uitmarkt
in augustus
Na mijn verjaardag is het prinsjesdag

[bron: Uit mijn hoofd, Gedichten en verhalen door Nelis Vogelenzang
Opgeschreven door Erna Ammeraal, Activiteitenbegeleidster]

Meer over Nelis > hier

---

Strijp is een wijk waar Els Doeleman van de Taaldrukwerkplaats in Eindhoven met de bewoners verhalen en gedichten schreef.
Een van de bewoners verzucht:
"in het begin dacht ik dat het me niet zou lukken, het was best wel moeilijk en soms kreeg ik zelfs hoofdpijn van het vele denken"

Oh, park van meneer Philips
Wat heb je prachtige rustige wandelpaden
Wat zijn je bomen goddelijk
Heerlijk om de bladeren in de herfst voor me uit te schoppen
en me weer even kind te voelen
Ik raap tamme kastanjes glanzend van gezondheid
Ik geniet van het zonnetje tussen de bomen.
Wat prijs ik me gelukkig dat ik dicht bij dit mooie park woon.
Dank aan U, meneer PHILIPS.

Het bospad
Jarenlang lopen vader en ik
's maandagsmorgens over het bospad
langs de Tilburgse weg

We zetten de regering af, kielhalen politici,
delen onze herinneringen
aan vroeger.

We horen en zien een sperwer
die met trage vleugelslag
verdwijnt tussen de bomen.

Gisteren fietste ik van de Fruittuin naar huis,
mijn tas vol appels.
Bij een kale akker zat de sperwer op een paal.
Hij was er nog, vader niet meer.
De regering blijft aan.

---

Een foto vermoedelijk gemaakt in Mafeking, eind 1902 laat Sol Plaatje zien. Hij zit vooraan tweede van links. Solomon Tsheskisho Plaatje werd op 9 oktober 1876 op een zendingspost geboren en werd journalist, politiek activist en geheelonthouder.
Popo Molete, zijn vrouw Boitumelo Plaatje en dochter Tsholo, de nazaten van Sol, wonen nu in Mmabotho, een voorstad van Mafeking. De voorvaderen van Tsholo hebben een lange geschiedenis van politieke betrokkenheid. Haar vader is een vooraanstaand leider van de Black Consciouness Movement uit de jaren zeventig, die benoemd werd tot de eerste premier van de provincie Noorwest in het democratische Zuid Afrika.

Tumi Plaatje:
"Sol Plaatjes werk was niet af; niet dat ik mijzelf met hem wil vergelijken hoor! Het was een moeilijke tijd toen ik terugkeerde naar de plaats waar Sol een belangrijk deel van zijn leven heeft doorgebracht. Ik wist niet wat ik moest doen, wat moest een 'first lady' doen? Ik noem mijzelf altijd 'first servant'. Ik ben erg betrokken bij vrouwenzaken, ook vrouwen in gevangenschap. Ik praat met hen en geef hun hoop en vertel ze dat misdaad niet loont"

Tsholo met haar moeder Tumi voor het huis in Mafeking in 2001

In het voorwoord van het boek dat met de familieverhalen is uitgegeven schrijft Nelson Mandela:
"Ik vertrouw erop dat dit prachtige boek ons zal doen herinneren dat erkenning en kennis van het verleden, een eerste, cruciale stap tot een waarlijk begrip van het verleden en dat ondanks alle uiterlijke verschillen, de persoonlijke ervaring van verlies en eenzaamheid, geluk en succes universeel is."

[bron: Een groepsportret, familieverhalen uit Zuid Afrika. samenstelling Paul Faber.]

Henk van Faassen

naar boven