startpagina

trefwoorden


literatuur

bekijk foto's, werk


gerelateerde
artikelen:

Lezen of spelen

Hebben kinderen
wat te vertellen


Lezen
begint bij kijken



De morele ontwikkeling van kinderen

Wormen en maden in kinderboeken


Als er iets mis is in de samenleving
dan horen wij politici, pedagogen, journalisten en ouders in koor en in één adem spreken van:
"Het verval van waarden en normen"


Het is onverstandig om W&N als één begrip te zien, toch gebeurt het.
Normen zijn de richtlijnen waarlangs de waarden verwerkelijkt worden.
Ze zetten waarden in handelingen om.
Kinderen worden voortdurend met die, hen opgelegde, normen geconfronteerd zonder dat ze zich van de achterliggende waarden bewust zijn.
De eigen ervaringen van de ouders met de waarden worden doorgegeven aan de kinderen in de vorm van normen.
Kinderen krijgen bijvoorbeeld te horen: "als je iets pikt krijg je straf". De morele waarde van stelen blijft vooralsnog voor hen verborgen.

We maken ons zorgen over de kinderziel omdat we ons ook zorgen maken over de mensenziel.
Om ons heen verschijnen vermanend opgeheven vingers dat er iets gedaan moet worden aan waarden en normen.

Ik citeer de kinderboekenschrijver Karel Eykman die vindt dat pessimisme kan in een kinderboek, het hoeft niet altijd goed af te lopen, dan nog kunnen kinderen er door geboeid zijn. Maar fatalisme, uitzichtloosheid, nee, dat moeten we niet. Ook: sarcasme mag, graag zelfs. Cynisme niet, liever niet. Geweld kan in een kinderboek, is soms nodig om de draak te kunnen verslaan. Keihard en bloederig, daar zijn kinderen wel tegen bestand.
Maar sadisme, puur verheerlijken van het geweld, zoals dat in de videogames toegepast wordt, nee.

Rechtse opvattingen, en door en door conservatieve standpunten tieren welig en niet alleen in vriendelijk-ouderwetsige boeken, maar ook in het dagelijkse politieke leven, waar heren de mond vol hebben van de waarden, hun waarden, en de normen, hun normen, die zo massaal overtreden worden. Geeft allemaal niets, kan prachtig gezegd zijn. Maar fascisme, nee, dat moet verboden zijn, dat moeten we niet. Van die dingen dus.

Het is helemaal niet zo dat we ons zorgen moeten maken over de kinderziel, dat we denken dat ze dit of dat nog niet aankunnen.
Het is wel zo dat we ons wel degelijk druk moeten maken over de mensenziel. Niet om die te vormen maar om die te bereiken.
De waarden moeten op een natuurlijke manier groeien.
Daar hebben we kinderen voor nodig die in staat zijn hun eigen waarden te bepalen. Die kinderen zullen op een goede manier in staat zijn naar hun eigen ervaringen te kijken.
De normen die daaruit vastgesteld worden zijn dan niet abstracties voor hen.
Zo iets dus.

Henk van Faassen


naar boven

naar index