Zie kinderen niet als onvoltooide volwassenen,
maar beschouw volwassenen eerder als verknoeide kinderen

Vernieuwingen
Op het gebied van onderwijs worden vernieuwingen op veel gebieden gevoed door prikkels afkomstig van de schone kunsten.
Een zoektocht naar gelijkwaardigheid van scholer en geschoolde, naar een systeem van leergangen zonder schoolse toetsingen. Van kunstzinnige vorming naar kunst in educatie is een ontwikkeling die rijp is om kritisch gevolgd te worden. Niet voor niets volgen sociale en culturele vernieuwingsinitiatieven gemeenschappelijke trajecten.
Dat de kunsten vallen onder de 'brood en spelen' regimes van de opeenvolgende ministeries van cultuur en aanverwante zaken is niet zo verwonderlijk. Maar hoe staat het met die beïnvloeding van het onderwijs?

Verbeeldingskracht
"Men zegt wel dat onze samenleving het gebruik van verbeeldingskracht ontmoedigt, met name als onder verbeelding verstaan wordt: het vermogen om nieuwe mogelijkheden te zien en het ontdekken van tegenstellingen.
Jonge mensen worden voortdurend gedwarsboomd in hun zoektocht naar de betekenis van die steeds sterker wordende druk van een onpersoonlijke en technische scholing.
Om daarbij de omgang met kunst te betrekken is een weg naar nieuwe verbindingen, onverwachte betekenissen en voortdurend onderzoek.
Kunst heeft een betekenis omdat het een vermogen heeft om onze onderwijskundige praktijk en de onderwijsinstellingen het gevoel voor levendigheid, mogelijkheden en magie terug te geven.
Een nieuwe pedagogische verbeeldingskracht is nodig om een verbinding te leggen tussen een persoonlijke betekenisvolle creativiteit en een sociaal verantwoorde democratische actie die de leerlingen uitdaagt de verschillen in hun leefwerelden te herkennen.
Dat vraagt naar niets minder dan een vernieuwde betovering van onze klaslokalen en de lesprogramma's" aldus Dr. Popen. *)

Waar kunnen kinderen spelen?
Steeds meer is de politiek gericht op protectie, het beschermen van kinderen en het compenseren van de beperkingen die dat oplevert. We stoppen meer kinderen in meer crèches omdat ze niet vrij in de natuur kunnen rondstruinen met hier en daar een oplettende grootvader, die toch net bezig is met het omspitten van zijn land, op de achtergrond. De maatschappij is steeds individualistiser geworden. Grootouders hebben het te druk met van alles en nog wat. Er zijn duizend andere redenen en factoren die de wezenlijke vrijheid van kinderen beperken. We bedenken woonerfjes en vrije fietspaden. De natuur is mooi, maar moet wel buiten blijven.

Het onderwijs moet veranderen
Laat kinderen zichzelf sterk maken, geef hen de mogelijkheid dat te doen, bijvoorbeeld in het onderwijs, maar daar niet alleen. Maak hun denken helder. Geen technische verhandelingen over zoogdieren, maar met je neus in de vacht van een dier. Geen opsomming van Latijnse namen van planten, maar met blote voeten in een eigen schooltuintje, of nog liever in de polder.
Echter, de economische krachten dringen diep in de maatschappij door en bepalen de waarden en normen van onderwijs.
Misschien moeten we onze onderwijskundige filosofie en het doel van onderwijs, die een dergelijke revolutie tegenhouden, opnieuw definiëren.
Neem bijvoorbeeld 'werk'. Het doel ervan is vaker een economische overlevingskans in plaats van een culturele ontwikkeling. De wet van de educatie moet zijn: deelname aan het werkelijke leven.

Discussie
Kunstzinnige vorming zal bediscussieerd moeten worden aan de hand van de volgende punten.
> Een kritische beschouwing van de dominante culturele verschijnselen die in onderhandelingen over macht plaatsvinden.
> Vestiging van een 'pedagogie van de mogelijkheden' in termen van veranderbare democratie en kritische betrokkenheid.
> Bestudering van een esthetica die een kritische theorie en een verantwoordelijkheid voor de leefomgeving verenigt.
> Herwaardering van het alledaagse landschap als 'een theater dat nieuwsgierigheid opwekt' en onze bevindingen beloont.

Een discussie die in de storm van politieke veranderingen in het Nederlandse polderlandschap dringend boven water moet komen.

Henk van Faassen

*)Dr. Popen, Universiteit van Arizona, Tuscon, afd. Language Reading and Culture
Het artikel komt deels voort uit het onderzoek van Marike Jansen, consulent taalvorming, naar Maxine Greene's werk, onderwijsfilosofie aan Columbia University, en haar gesprekken met Dr. Popen, onderwijsfilosofe, daar over.
Er zijn mogelijk verbanden te leggen met taalvorming in Nederland.

naar boven
index