De literaire school, een vorm van schoolprofilering
De literaire school
staat op het dorpsplein onder de grote plataan

'it takes a whole village to raise a child' , luidt een Afrikaans gezegde. Maar waar is toch die plataan gebleven waaronder de oude wijze mannen en vrouwen zitten om te vertellen over hun ervaringen?
Is er vandaag nog ergens een plek te vinden waar anderen, dan de eigen ouders en leerkrachten, ervaringen en kennis doorgeven aan de kinderen die ademloos luisteren?

We hebben geen school nodig als er een dikke boom staat
De samenleving ontdekt tekorten in de ontwikkeling van kinderen en de school moet die maar even opheffen. Als gemerkt wordt dat kinderen te weinig lezen moet er een leesactiveringsprogramma op school aangeschaft worden.
Waar is de oude man onder de plataan gebleven die de kinderen het stukgelezen boek met overleveringen laat zien en vertelt over wat hij meemaakte.
Al die voorschoolse, naschoolse en binnenschoolse opvangers, kunnen de functie van die boom maar moeilijk overnemen, ze hebben een professionele opdracht voor onderwijs en opvoeding, maar iedereen weet dat het werkelijke leren plaats vindt buiten het schoolgebouw.
Het is zaak dat scholen een goed evenwicht tot stand brengen tussen het binnen- en buitenschoolse leerlandschap van de kinderen.
De literair geprofileerde school zou wel eens een optie kunnen zijn.

Hoogtepunten in het onderwijs
Met een literaire school denk ik aan een school, waar naast de bekende kerndoelen, de taalvorming en de literaire vorming de hoogste prioriteit krijgen. Hoogtepunten zijn daarbij bijzondere talige projecten die een stimulerende invloed hebben op de natuurlijke geletterdheid van de kinderen.
Die activiteiten zijn zo bijzonder omdat ze zo gewoon zijn.
Kinderen schrijven teksten, drukken en verspreiden die om ze vervolgens als leerstof voor andere groepen te gebruiken. Soms zijn dat teksten die op gedichten lijken, soms verhalen die als dramawerkstuk of poppenkastspel opgevoerd kunnen worden.
Een andere keer ontstaan in groep zes geschreven en getekende kinderboeken die met plezier in groep 2 van de school aan de andere kant van het dorp gelezen worden.
Wie weet heeft de school een eigen drukkerij en uitgeverij en komen de teksten als een poëzieroute door de stad te hangen.

Kinderen zijn nieuwsgierig naar de woorden die professionele dichters voor hen neerschrijven en ze bevragen hen daar over.
De hoogtepunten zijn er niet als een soort 'hersteldidactiek om hiaten in het taalgebruik van kinderen aan te pakken.
Zeker zijn ze er niet om het technische taalonderwijs 'op te leuken'

Taal binnen en buiten de school
De talige, 'literaire' activiteiten beperken zich niet tot incidentele projecten binnen de school waarbij een bekend schrijver tijdens de kinderboekenweek uitgenodigd wordt.
Er wordt continu gewerkt aan het uitgangspunt van de school dat taal communicatie is en dat je daarvoor niet binnen moet blijven zitten.
Alles wat de kinderen vertellen en schrijven is in principe bedoeld om buiten de school gepresenteerd te worden.
Behalve dat is er veel aandacht voor verhalencultuur 'onder de plataan' waar verhalen gelezen en verteld worden waarin de wereld voor de kinderen open gaat.
Aardrijkskunde, geschiedenis, kunstzinnige vorming, kennis van religieuze stromingen zijn op de literaire school geen geïsoleerde vakken meer.
Op een vanzelfsprekende manier is er intensieve aandacht voor de verschillende zinvolle taalgebruiksituaties waarbinnen ervaringsteksten geschreven, maar vooral dat die herschreven voor ze gedrukt worden. Aandacht voor de manier waarop je een dialoog voert.
Hoe brieven geschreven worden en hoe die verschillen van zakelijke verslagen.

Een talige omgeving
Op de literaire school is een vanzelfsprekende aandacht voor de inrichting van de omgeving waarin de kinderen zich ontwikkelen.
Er is veel te zien en te lezen. De muren raken vol met actuele kinderteksten naast teksten van dode dichters. Foto's waarop schrijvende kinderen te zien zijn. De kasten staan vol met prachtige boeken. In ieder klaslokaal is een vertelstoel.
Er is een schoolmuseum, er zijn lees en vertelhoeken en ze hebben een echte kist voor de wekelijkse speakerscorner op het pleintje tegenover de school onder de eik of de plataan.
Behalve dat zijn er taaldrukpersen, limografen, beeld- en letterstempels, spullen voor alle mogelijke drukwerkvormen, tekstverwerkers en stapels mooi papier in alle kleuren en maten.
En natuurlijk een goed werkende internetverbinding met de wereld buiten het dorpsplein.

Taalvorming is geen hobby
Niet iedere leerkracht met een literaire belangstelling is daarmee ook een deskundige op het gebied van schrijfprocessen.
Niet iedere liefhebber van poëzie weet zijn fascinatie om te zetten in voor kinderen geschikte werkvormen.
Niet iedere computerfreak weet kinderen de weg naar het web te wijzen.
Het helpt als een leerkracht zelf graag schrijft en vertelt over eigen ervaringen of veel aan drama doet.
Daarnaast kunnen leerkrachten hun deskundigheid op het gebied van taalonderwijs uitbreiden naar het domein van de taalvorming door zich breed te oriënteren en ook zelf eens 'onder de plataan' te gaan zitten om te luisteren naar anderen.

Wat levert een geprofileerde school op?
Tussen de veelheid aan onderwijsinhouden en een toenemende vraag naar een duidelijk gezicht voor je school in de buurt is profilering mogelijk een noodzaak.
Het maakt het lesgeven leuker en duidelijker.
De onderwijsinhouden raken niet versnipperd en er is meer plaats voor verdieping.
Er ontstaat een tijdsbesparing en vermindering van werkdruk. Maar voor alles het betrekt de leerlingen op een natuurlijke manier bij het leren. Bij eigen mondigheid en taalontwikkeling.

Henk van Faassen

naar boven
index