startpagina

trefwoorden


literatuur

bekijk foto's, werk


gerelateerde
artikelen:

Kinderen
ontwikkelen zichzelf


Ervaringsgericht
onderwijs


Taalvermogen

Lezen
begint bij kijken


Pedagogisch klimaat



Taalachterstand
Taalachterstand vanuit een hoek wegwerken?

Gretha Sierink over taalachterstand bij kinderen uit groep 1 en 2
en hoe de problematiek aan te pakken.

Wanneer is er sprake van taalachterstand?
Taal is een complex geheel en de taalontwikkeling van een kind speelt zich af in al die verschillende met elkaar samenhangende facetten die samen taal genoemd worden. Daarnaast verloopt de taalontwikkeling niet bij alle kinderen gelijk. Daarom is het moeilijk om te voorspellen welk kind problemen zal gaan krijgen door eventuele achterstand op één of meerdere taalvaardigheden. Wel is het zo dat deze kinderen een groter risico lopen (ook) later problemen te ondervinden op taalgebied.

Of een kind een taalachterstand in zijn totaliteit heeft, is moeilijk precies door een leerkracht te bepalen.
Wel kan de leerkracht met bijvoorbeeld de checklist van het Protocol Leesproblemen en Dyslexie of de Tussendoelen van beginnende geletterdheid aangeven op welke gebieden het kind zwak presteert en hulp nodig heeft.

Taalontwikkeling
Als taal wordt bezien vanuit een hoeveelheid verschillende aspecten is het mogelijk om de taalontwikkeling van kinderen in kaart te brengen.

Hoe pak je het aan?
In groep 1-2 van de school waar ik stage liep waren nergens letters en woorden zichtbaar. Er hingen alleen 'werkjes' aan de muur en aan het plafond. Nergens was te zien dat, (of) hier aan beginnende geletterdheid gewerkt werd. Bij het vrij kiezen waren er steeds een of twee kinderen die een boek en een bijbehorend cassettebandje hadden gekozen om naar te luisteren. Volgens de leerkracht was daar steeds belangstelling voor. De kinderen werkten hier geheel zelfstandig mee, maar er werd verder niets mee gedaan.

Eigen ervaringen in een hoek
Wat mij erg opviel, en wat de leerkracht ook noemde, is dat de meeste kinderen weinig tot zeer weinig letterkennis en een zwak fonemisch bewustzijn hebben. Aangezien uit diverse literatuur blijkt dat dit een belangrijk aspect is voor het leren lezen, lijkt me dit een heel geschikt aspect van taal om aan te werken.
De kinderen bleken enthousiast te zijn over letters en woorden als deze betrekking hadden op iets wat ze zelf maakten of bedachten.
Het zelfstandige houdt dan in dat kinderen er zelf mee aan de slag kunnen, maar ook dat kinderen zelf de opdrachten vertalen, naar hun interesse en kunnen. Het aspect en het doel zijn wel dezelfde, maar de kinderen werken daar op hun eigen niveau aan. In dit geval is dat het fonemisch bewustzijn. Met als doel kinderen zich bewust te laten worden van teken-klankkoppeling en van daaruit tot letterkennis komen.

Kringgesprek
In een kringgesprek liet ik twee voorbeelden zien van tekeningen en verhalen die in een vorige les door twee kinderen waren gemaakt en waarbij ik hun verhaal opgeschreven had. De twee kinderen mochten zelf hun verhaal voorlezen. Omdat het hun eigen verhaal was, konden ze dat ook. Daar waren ze heel trots op. De andere kinderen waren erg onder de indruk.
Eén hoek om het verhaal te maken en een hoek om met letters te oefenen. Want als je verhalen wilt lezen moet je ook wel een paar letters kennen.
Voor de inrichting van de eerste hoek overlegde ik met ze hoe we dat het beste konden doen. Kinderen mogen eerst zelf buiten de hoek een tekening maken op speciaal formaat papier. In de verhaalhoek kan de leerkracht dan het verhaal opschrijven. Of je mag je verhaal op een cassettebandje inspreken. Daarna kan de leerkracht dat samen met het kind uitschrijven of typen.
We spraken ook af dat ze met zijn tweeën mocht werken.
We bedachten met elkaar dat het handiger was het schrijven op de computer te doen, want dan kun je het verhaal ook uitprinten en dan kun je het ook mee naar huis nemen als je dat wilt.

Verhalenhoek
Elke dag is de leerkracht een half uur tot een uur in de verhalenhoek om op de computer de verhalen op te schrijven. Als de leerkracht er niet is kunnen de kinderen toch in de hoek werken door zelf een bandje in te spreken of deze te beluisteren en het boek te lezen. Opnemen mogen ze op de gang doen of in het speellokaal als het daar rustig is. Kinderen kunnen daarna in de hoek hun eigen verhaal of die van elkaar terug horen.

Letterhoek
De letterhoek wordt echt als hoek ingericht. In de kast komen alle 'lettermaterialen' bij elkaar te staan: typemachine, gelamineerde letters, stempeldoos, magneetletters. En waterstiften om op de gelamineerde letters te schrijven, en papier en potloden.
Verder zou je de hoek uit kunnen breiden met een extra computer waar kinderen ook met software kunnen werken waar letterkennis aan bod komt.

Van het werk dat kinderen in de hoeken maken wordt elke dag iets besproken. Zo kan een verhaal aan bod komen. Op die manier komt taal meer zichtbaar in de klas en komt het meer expliciet bij andere activiteiten aan de orde. Dit zal vooral kinderen met een risico op problemen helpen om zich beter te kunnen ontwikkelen op taalgebied.

Gretha Sierink


naar boven
index