De geschiedenis van de Werkschuit is ook de geschiedenis van
Kunstzinnige Vorming en van Taalvorming & Taaldrukken


klik op een afbeelding en lees wat er dat jaar gebeurde

of ga naar index voor Jaartallen, Onderwerpen en een Register van personen




1900 Reformpedagogiek in Nederland

De kinderen moeten meer een 'kunstenaarsmentaliteit' ontwikkelen en 'natuurlijk' gaan tekenen. Er zijn enthousiaste voorstanders en kritische tegenstanders.




1935 Kees Boeke richt de Werkgemeenschap voor Vernieuwing van Opvoeding en onderwijs op


Opvoeding betekent bevordering van de grootst mogelijke ontwikkeling van de aanleg van ieder individu persoonlijk en als lid van de gemeenschap.
















 



1940 De oorlog begint met het bombardement op Rotterdam


Nederland hoopte dat we, net zoals tijdens de eerste
Wereldoorlog, neutraal konden blijven. De Duiters hadden andere plannen.



1945 CoBrA en het kind als kunstenaar


Belangrijk voor de vrije-expressiegedachte waren het optreden van Willem Sandberg, en het artistiek primitivisme van een groep kunstenaars onder de naam CoBrA.



1949
Gestimuleerde Expressie en Vrijmakende technieken

Tegenstanders ervan beweren dat het een soort didactisch Laissez-faire is van kunstenaars die met weinig pedagogische en didactische bagage het onderwijs induiken.



1950 Kunstenaars en maatschappelijk betrokkenen richten de De Werkschuit op.
Er was sprake van een ideologische coalitie van avant-gardistische beeldende kunstenaars en van hervormingsgezinde pedagogen.



1951 Tekenvoorbeelden op de vuilnishoop

Er wordt in het Stedelijk Museum een tentoonstelling ingericht. Er is een 'vuilnishoop' van kindertekeningen te zien die, volgens de idealisten, op een verwerpelijke 'kopieermanier' gemaakt zijn.



1952 Rapport Aesthetische Vorming
Overbruggen van de kloof tussen Kunst en Samenleving. Beschouwingen van de
Nederlandse Federatie Beroepsverenigingen Kunstenaars over onderwijsherzieningen.



1953
Strakke leiding vanuit een piepklein kantoor

Brecht van den Muijzenberg- Willemse is de belangrijkste schuitleidster van de Werkschuit en dat is iets anders dan een 'directeur'.



1954
Vrije expressie in woord en gebaar
Lekenspel, vrij dramatiseren, of toneelspel. Men heeft het liever over geleide expressie. Onder verbale expressie valt ook pantomime. Taaldrukken moet erbij gewurmd worden. Taalvorming valt onder Woord en Gebaar.




1955 Drukpers op School

Vernieuwing van Moedertaalonderwijs, zonder saaie taallesjes.
Het kind schrijft als het iets te zeggen heeft en geeft die tekst op eigen manier vorm.
Later noemt men het Taalexpressie,
Taalvorming en Taaldrukke
n.



1956 Pleidooi voor kunstzinnige vorming

We moeten de kindertekeningen, die op de tentoonstelling hangen, niet bezien als beeldende uitingen, noch vanuit een ontwikkelingsstandpunt, noch vanuit een esthetische oogpunt.



1957 Education trough Art, INSEA

Ideeën van de cultuurfilosoof Herbert Read geven aan in welke richting we kunstzinnige vorming moeten ontwikkelen. Volgens Plato dient kunst de grondslag van de opvoeding te zijn.



1958
Israël bestaat tien jaar

Hoe leren kinderen in een kibbutz tekenen en schilderen.
Lukt het om kunstenaar in een kibbutz te zijn.
Een kibbutz neemt de kunstenaar op. Wat hij verdient gaat naar de kas van de kibbutz die zijn materiaal betaalt.



1961
Bestuurscrisis

Onze progressieve ideeën zijn verdacht. Men verwijt ons dat de Werkschuit een communistische mantelorganisatie is omdat de schuitleidster, voor de CPN, in de Tweede Kamer gezeten heeft.




1962
De Werkschuit en opgroeiende jeugd
Op een tentoonstelling in het Stedelijk Museum wordt het beest uitgehangen.
Het groepswerk van 'hout en ijzer' werd in het museum op esthetische kwaliteiten beoordeeld, terwijl het ons ging om creatieve samenwerking van jongeren.



1963 Ontzuiling en nieuwe opvattingen over staatsrechtelijke hervormingen
Maatschappelijke onrust, stakingen, Provo, rellen bij huwelijk Beatrix en Claus, bouwvakkersoproer. Er moet een fundamentele discussie over het traditionele vormingsconcept komen.



1964
Volwassenen met veel vrije tijd

Het gaat nog steeds om harmonische ontplooiing van het creatief vermogen bij kinderen. Maar in de praktijk richt d
e Werkschuit zich op de groeiende vrijetijdsmarkt, de Amateuristische Kunstbeoefening.



1965 Het gebeuren is geen kunst, kunst is een gebeuren

Happenings vinden, behalve in Amsterdam, in het hele land plaats.Er valt veel te ontwikkelen. Kunsten zijn losgemaakt van Onderwijs en Wetenschappen. Maar de wig tussen onderwijs en cultuur is daarmee niet verdwenen.



1966
Kunstzinnige Vorming en bureaucratie
De minister van CRM, Marga Klompé (KVP) vindt dat kunst een element van maatschappelijk welzijn moet zijn.
Aan De Werkschuit wordt gevraagd om een landelijke vereniging voor instellingen van creativiteitsontwikkeling op te zetten.



1967
Een nieuw groot schip voor de Werkschuit

De medewerkers moeten een voormalig opleidingsschip Koninklijke Marine zelf op de werf blauw schilderen.
De kleur is een verwijzing naar het tijdschrift de Blauwe Schuit waarin kunstenaars zoals Hendrik Nicolaas Werkman hun werk publiceerden.



1972
Binnen de schoolmuren raak je verknipt

E
en stukje intelect, een stukje erotiek, een stukje fantasie, een stukje beweging.
Scholen knippen een stukje menselijkheid weg.
Kritische Leraren saboteren
dat systeem met buitenschoolse projecten voor leerlingen.





1973
Op Weg naar Antikapitalistisch Onderwijs
en Kunstzinnige Vorming

De plaats van de school in een kapitalistische maatschappij staat ter discussie.
Kritische leraren stellen, samen met scholieren, een boekje samen en vragen zich af wie de baas is op school.
De leerlingen hebben geen zin meer, de leraren zitten klem tussen hun opvattingen en het schoolsysteem.
De directeur wordt boos en de ouders gaan klagen.



1974
Democratisering Drukpers en Potlood

De tijdgeest benoemt alle activiteiten vanuit een democratiseringsgedachte. Taaldrukken valt onder democratisering van drukpers, Taalvorming onder democratisering van het potlood. Er zijn teveel situaties waarin mensen niet kunnen zeggen schrijven en drukken over hetgeen hen bezig houdt.



1975
De buurt wil een buurtbibliotheek

De Wijkraad is de voorloper van de deelraad en wordt ingezet om de inspraak van de bewoners in Stadsvernieuwingsprojecten te waarborgen. Er wordt in de Staatsliedenbuurt een Staatskrant uitgegeven.
Kunstenaars en Krakers roeren zich geducht.



1976
de Taal- & Drukwerkplaats gaat open
Twee lokalen in een leegstaand schoolgebouw zijn 'gekraakt'
Op de deur van het ene lokaal staat 'Taalwerkplaats' op de andere 'Drukwerkplaats'.

In de Taalwerkplaats gebruik je taal ook als gereedschap.


1977 Ogen oren en de rest
Zintuigen die kinderen nodig hebben om bij hun eigen taal te komen, hun eigen ervaringen te exploreren.
Je zintuigen zijn de vensters waardoor je het andere waarneemt. Als de vensters van je zintuigen helder zijn, neem je helder waar.



1978
De Koperen Knoop is multifunctioneel

De bibliotheek, sociale raadslieden, de pedicure, feest- en vergaderzalen en de Taaldrukwerkplaats wonen in bij de bejaarden die er hun kleine flatjes hebben.
De oudste bewoner heeft de openingsafdruk gemaakt en daarna is er vaak met groepjes volwassenen gedrukt.

 



1979 De beroepsopvatting van een taaldrukker

Er zijn typografen die geilen op een fraai letterbeeld of te gek worden van het spelen met letters à la Van Ostayen.
Taaldrukken zal ze teleurstellen en frustreren. Mensen die bereid zijn zich kwetsbaar op te stellen, de afstand tussen persoonlijk vakmanschap en dat van een leek zo klein mogelijk te maken, die hebben we nodig.



1980 Kunsteducatie in verval

De kunst is in handen van welzijnswerkers gevallen. Creativiteitscentra schieten als paddenstoelen uit de grond omgeven door een muur van socio-psychologisch kreupelhout. De slachtoffers van deze cultus zullen blijven ronddwalen in spiegelzalen der zelfontdekking.



1981 Verhalen die verteld en voorgelezen worden
Er is een verschil. Een voorlezer kan zich verbergen achter de hoofdpersoon van het verhaal. Als je een verhaal vertelt, iets dat je ter plekke verzint of iets dat waar gebeurd is, dan weten de kinderen dat jij het zelf bent die vreemde- of heel gewone dingen hebt meegemaakt.



1982
TaalDrukMobiel
Op een Actie voor het behoud van Kunstzinnige Vorming werken we met een drukpersje op een supermarktkarretje.
Hoe gemakkelijk blijkt het te zijn om, temidden van het gewoel van de actie, mensen ertoe te bewegen een eigen woord te drukken en het even later als een vlugschrift, nat en wel, te verspreiden.



1983 Niet alle handzetsels lukken in één keer
De vraag is of taaldrukken binnen of buiten het onderwijs moet. Een taaldrukwerkplaats in de wijk? Kennis van de taalkundige regels zijn minder belangrijk dan taalvaardigheid. Thuistaalontwikkeling naast standaardtaal. Samenhang tussen taalonderwijs, wereldoriëntatie en expressieactiviteiten.



1984 Herdenking van het Jordaanoproer
Kinderen van de basisscholen uit de Jordaan schrijven en drukken muurkranten. In Amsterdam brak het oproer juli 1934 uit naar aanleiding van de verlaging van de werklozensteun.De werkvorm muurkrant is al eerder toegepast, maar zelden op een zo grote schaal als hier. Honderden kinderen doen er aan mee.



1985 Kunstzinnige Vorming / Amateuristische Kunstbeoefening

Het ministerie van WVC vindt dat KV /AK deel uit maakt van kunstbeleid. De kwaliteit ervan moest bewaakt worden. Men moet het goede behouden, de uitvoering vernieuwen en culturele waarden verspreiden. Dat was iets anders dan maatschappelijke relevantie die tot dan toe van belang was. Financiële beheersbaarheid en privatisering. Uitwassen zijn dan sponsoring.
Afijn de welzijnswerkers gaan het Malieveld op om te protesteren.



1986 Taaldrukken verder dan zeggen en schrijven

Het Handboek mag een mijlpaal heten.
Het axioma van 'de eigen ervaring' ter discussie gesteld.
Men heeft de literaire invalshoek van de taalexpressie willen verkennen.
Het gaat niet alleen om de productie van eigen teksten maar ook om inzicht in echte schrijvers en boeken.



1987 Ieder kind een kinderboekenschrijver

Zeggen en schrijven wat je op je hart hebt.

Het gaat er niet om dat je steeds mooiere of nieuwere dingen verzint. Er moet een directe verbinding zijn tussen je eigen ervaring en de tekst.



1988
Kunstzinnige vorming
ontwikkelt individuele oplossingen
In de uitvoering van kunstzinnige vorming is er een ruimere blik en een ruimer concept nodig.
De creatieve ontwikkeling is teveel verwaarloosd ten gunste van de cognitieve ontwikkeling.
Meer kinderen moeten meer kansen krijgen en kunst is daarvoor niet slechts een stuk gereedschap.


1989
Gedichten in een LeeftijdMuseum

Een museumcollectie van voorwerpen, foto's en teksten die te maken hebben met je eigen leeftijd.
Leeftijd is op zichzelf niet zichtbaar. Voorwerpen die met leeftijd te maken hebben zijn dat wel.
Een authentieke verslag over iets van jezelf.
In veel gevallen krijgen die teksten de vorm van een gedicht.



1990
Tranenthee:
Kun je me horen?
In een dichtbundel laat Theo Vesseur zijn grote betrokkenheid bij taal in woorden en in letters de vrije loop.
Op 26 december 1991 is Theo overleden.

Literaire vorming moet eisen stellen en effectief zijn op de gebieden van kennis, inzicht, houdingen en vaardigheden; zowel productief als receptief.



1991
Nieuwsgierig naar onze Natuur

De natuur in de nabijheid van de school kan als inspiratiebron voor taalvorming dienen.
Taaldrukken en de vele gezichten van Taal.
We onderzoeken, met de studenten van de Universiteit van Utrecht, Visuele Poëzie en andere beeldende invloeden op taalvorming.


1992
Freinetonderwijs een eigen wijze van onderwijs

Al werkend, lezend en reizend kwam Célestin Freinet tot een aantal uitgangspunten en technieken. De uitgangspunten liggen in principe vast maar de technieken kunnen voortdurend aangepast worden aan de veranderende maatschappij. Daarmee wordt verstarring en dogmatisme voorkomen.
Bekadidact ISBN 90 321 0629 5


1993
Taalonderwijs via methodes is dood onderwijs

Taalvorming dat binnen de geforceerde situatie van de school aansluit bij de ervaringen van kinderen, is voor mij levend onderwijs.
Taalmethodes willen degelijk en volledig zijn. Ze zij té degelijk, té compleet en missen daardoor de verbinding met de belevenissen en ervaringen van kinderen.
Daarom is er een nieuw handboek Werken met Taaldrukken, ervaringen en ideeën
Bekadidact ISBN 90 321 0638 7




1994
Voorwerpen die verhalen uitlokken

Als voorwerpen de bron van die verhalen zijn kan er eigenlijk helemaal niets fout gaan.
De associaties vliegen moeiteloos door de kring.
Dat valt te leren van hoe het gaat met 'Dingen in de Kring
' door
Suzanne van Norden
ISBN 90 321 0640 6



1995
Leesbevordering

Het is een sleutelwoord, morgen kan het weer iets anders zijn.
Het begrip wordt ingekleurd door de tegenstellingen die tussen de verschillende opvattingen over lezen en schrijven bestaan.
Als men over leesbevordering spreekt gaat het er in vele gevallen om te zorgen dat er meer kinderboeken verkocht worden.


1996
Roots and Wings
Je wortels en je vleugels, deze twee waarden geeft een indiaan aan zijn kinderen mee.
Een school op wielen bijvoorbeeld waardoor kinderen mondiaal leren denken maar wel plaatselijk actief blijven.
De aloude ideeën over praktijk-ervarings-onderwijs van Freinet komen weer uit de kast.



1997
Stichting Kunstzinnige Vorming Amsterdam heet nu Kunstweb

Op het nieuwe briefpapier prijkt een haltebord van een buslijn.
Een vooruitziende blik, kunsteducatie komt en gaat, en de deelnemers aan kunst en cultuur staan bibberend op de halte te wachten.

De taaldrukkers vragen zich af of er voor hen nog wel plaats is in de KunstwebBus.


1998
De verloren eer van de kinderen op De Werkschuit

De kinderen van Reggio Emilia trekken in Amsterdam meer aandacht dan de kinderen van De Werkschuit. Hoe komt dat? Museumdirecteur Rudy Fuchs heeft het licht gezien en zegt tegen Tijmen van Grootheest, van het Fonds voor de kunst:
"we gaan de kunst teruggeven aan de kinderen".
Hij herinnert zich Appel, Lucebert en Cobra. "Ieder mens is een kunstenaar".



1999
Stichting Taalvorming en Taaldrukken

Het is de bedoeling om de werkwijze bekend te maken nationaal en internationaal.
Er zal samengewerkt worden met instellingen voor onderwijs en vorming.
Opleiden en ondersteunen van docenten en consulenten staat ook op het programma.
Er komen publicaties en artikelen.


2000
Vernieuwing
Er bestaat steeds meer behoefte aan instrumenten die niet alleen het leerresultaat maar ook het leerproces in beeld brengen. Evalueren is traditioneel voornamelijk een taak van de leerkracht.
Leerlingen hebben hierbij weinig in te brengen.
Het is van belang in vernieuwd taalonderwijs kinderen actief te betrekken bij het evaluatieproces.



2001
Museumlessen
De wederzijdse inspiratie van een dichter en beeldend kunstenaars biedt, zowel op het gebied van taalvorming als van beeldende vorming, talloze mogelijkheden voor het onderwijs.
Onze kinderen maken kennis met beeldende kunst in musea en zijn tegelijkertijd met de vorming van hun taal bezig.



2002
Kunst is niet langer heilig

De cultuursector moet het volk tegemoet komen, anders is ze straks al haar legitimatie kwijt. Visuele communicatie verdient alle aandacht.
De nadruk moet komen te liggen op de ontwikkeling van een nieuwsgierige houding op het gebied van de eigen beleving. Kinderen moeten vertrouwen krijgen in hun eigen verbeeldingskracht en zintuiglijke waarneming.


2003
Nederland en Mali

Nederlandse taalvormers ontwerpen een cursus voor leerkrachten in Mali. Die werken nu met taalvorming in hun eigen scholen. Ze vertellen hun collega's weer over de werkwijze en worden begeleid door deskundigen van de Malinese organisaties. Voor vernieuwing en ondersteuning gaan af en toe Nederlandse taalvormers naar Mali.


2004
Taal leren op eigen kracht

De laatste jaren blijkt bij leerkrachten een groeiende belangstelling voor taalvorming te bestaan. Taalvorming kan helpen om het evenwicht tussen taal leren en taal verwerven, dat op school vaak verstoord is geraakt, te herstellen. Het past uitstekend in uiteenlopende stromingen van onderwijsvernieuwing.




2005
Iedereen ontslagen

De activiteiten zijn afgebouwd.
De Commissie Cultuur van de Amsterdamse Gemeenteraad besluit om stichting Taalvorming voor het schooljaar 2005-2006 nog te subsidiëren.
Een aantal taalvormers kunnen voor een jaartje verder werken.
De ontwikkelingen daarna zijn onzeker.



2006 Laaggeletterden zijn duur
Jarenlang zijn veel idealistische vrijwilligers bezig om mensen met lezen en schrijven te helpen. Pas als een koninklijke vrijwilligster een handje helpt en vooral als analfabetisme Nederland jaarlijks 537 miljoen blijkt te kosten komen we in actie.Het is zeer de vraag of een weekje ongeletterdenverering helpt.



2010 Zestig jaar strijd voor creatiever onderwijs

We wilden nieuw onderwijsmateriaal ontwikkelen, de hele kijk op onderwijs aan de orde stellen.
Dan kun je een stel kunstenaars dat wel laten zeggen, maar het is veel waardevoller als ze zelf actief worden en hun ervaringen met zoveel mogelijk delen.

De beoogde onderwijsvernieuwing was geen doel op zichzelf maar onderdeel van een maatschappijvisie.

naar boven



2010 Alles is netjes opgeborgen
in het Stadsarchief Amsterdam

De inventarisatie van het Werkschuit archief is ondergebracht in het Stadsarchief.

De noodzaak van onderwijshervorming is er niet minder op geworden.

"Onderwijs is een dressuurproef recht gaan zitten en Cito-toets maken."


Wie uitgebreider wil speuren
in de geschiedenis van de Werkschuit, ga naar:
Stadsarchief Amsterdam

Het toegangsnummer is: 918

Bekijk een filmpje over de Werkschuit.