de Werkschuit
Een creatief centrum in een boot bij de Magere Brug.

Bekijk een filmpje over de Werkschuit.



Dit schilderij maakte de Werkschuit mogelijk
De boot kwam er dankzij de gulheid van illustratrice Ina van Blaaderen. Zij had uit een erfenis dit schilderij van Cézanne verkregen, verkocht dat aan het Stedelijk Museum, waar Willem Sandberg, hartstochtelijk pleitbezorger van de Werkschuit, directeur was, en de boot kon worden aangeschaft en verbouwd.



Hoe ging vernieuwing nou in praktijk?
Een heel eenvoudig voorbeeld.
Een jongen tekent steeds weer een paard.
En in zijn omgeving heeft hij daar succes mee, een prachtig paard.
Maar het is wel steeds hetzelfde paard.
Dan geef je hem een in Oost-Indische inkt gedoopt takje in plaats van een potlood. Probeer het daar eens mee.
En die jongen merkt dat het een ander paard wordt.



Een ander voorbeeld is de introductie van vingerverven, waarbij vooral jonge kinderen hun psycho-motorische behoefte intensief gebruiken.
***



2010
Het jaar waarin geschreeuwd moet worden om nog iets van CULTUUR te mogen behouden. Populistische Politici benoemen het als een 'linkse hobby' en bezuinigen er op los.

Zestig jaar strijd voor creatiever onderwijs

Het debat over onderwijsvernieuwing is niet nieuw


1900
De eeuw van het kind
Cultuurkritiek wordt geformuleerd door de socialiste, pacifiste en feministe Ellen Key uit Zweden.

1921 the New Education Fellowship
Een Engelse onderwijsinspectrice, Beatrice Ensor, richt the New Education Fellowship op om aandacht te vragen voor vernieuwingen in het onderwijs.

1926 Werkplaats Kindergemeenschap
Pedagoog Kees Boeke (1884-1966) begint kinderen thuis les te geven en sticht zijn school in Bilthoven waar zelfs onze vorstin naar school gegaan is.

1931
Kinderen uiten zich

'De taal is ons gegeven om onze gedachten te verbergen'.
Maar taal is er ook om onze medemensen te kunnen verstaan, om contact met ze te krijgen, om onze gedachten te kunnen uiten.

1939
Overheid en Kunst
Partijbestuurder van de SDAP en wethouder van Onderwijs en Kunstzaken te Amsterdam, Emanuel Boekman, promoveert op Overheid en Kunst in Nederland.
Hij is pleitbezorger van een actief kunstbeleid. zoals de nationale regering dat na 1945 zou gaan voeren.
Het gaat uit van spreiding van kunst en kultuur onder achtergestelde maatschappelijke groepen.

1944 Internationale aanpak van Onderwijs
In Londen wordt onder leiding van minister Butler vergaderd zodat direct na de bevrijding met vernieuwing kon worden gestart.
Voor Nederland neemt Dr. G. [Gerrit] Bolkestein, minister v Onderwijs in ballingschap, aan de besprekingen deel. Hij pleit voor een apart ministerie voor de kunsten.
Er moet meer schoonheid in het leven van de mensch komen.
***

1950 Het is dit jaar zestig jaar geleden dat de Werkschuit begon
Op 20 maart 1950 is de stichting van de Werkschuit een feit en op zaterdag 15 april, des 's middags om drie uur wordt de Werkchuit met een toespraak door wethouder A de Roos officieel geopend.

Een creatief centrum is in een boot is bij de Magere Brug en tegenover theater Carré aangemeerd
Het doel is het onderwijs te vernieuwen en de creativiteit van kinderen en daarmee het zelfstandig denken, te bevorderen.
Met inschakeling van kunstenaars werden nieuwe onderwijsmethoden ontwikkeld.
De Werkgemeenschap voor Vernieuwing van Opvoeding en Onderwijs was één van de organisaties die het naoorlogse elan vormgaven.
En de door deze club opgerichte Werkschuit werd het laboratorium.

1953 Van plat vlak naar ruimtelijk
Graficus Henk van Faassen [1931] raakte er in 1953 bij de Werkschuit betrokken.
Hij was student aan de Kunstnijverheidsschool, de voorloper van de Gerrit Rietveld Academie, en docent Piet Klaasse, toen al een gewaardeerd tekenaar, enthousiasmeerde hem voor de schuit.
Van Faassen: "Ik gaf er cursussen metaal en hout, maar aanvankelijk kon ik nog geen zaag vasthouden.
Ik ben graficus van oorsprong en man van het platte vlak. Maar dankzij Jan Elburg, niet alleen dichter maar ook docent op mijn school, had ik wel enige kijk op ruimtelijke projecten."
Van Faassen gaf met collega's niet alleen cursussen aan kinderen, maar ook aan hun ouders en waar mogelijk hun onderwijzers.

De Werkschuit wilde niet alleen kinderen stimuleren, maar had ook een functie als laboratorium, waarbij de kinderen de onderzoeksgroep waren.

Onderwijsvernieuwing in handen van kunstenaars
We wilden nieuw onderwijsmateriaal ontwikkelen, de hele kijk op onderwijs aan de orde stellen.
En dan kun je een stel kunstenaars dat wel laten zeggen, maar het is veel waardevoller als ze zelf actief worden en hun ervaringen met zoveel mogelijk betrokkenen delen."
Die beoogde onderwijsvernieuwing was ook geen doel op zichzelf, ze was onderdeel van een maatschappijvisie en die was links.

Is er sprake van een 'linkse kerk' ?
Dat was al meteen duidelijk: de centrale figuur, Brecht van den Muyzenberg [1897-1984], van oorsprong Montessori lerares, was Kamerlid voor de communisten.
Een hoogst stevige tante die zich graag met de zaken bemoeide.
"Dan ging dat raam van haar kantoortje weer open en dan klonk het: 'Henk, wat ben je nou weer aan het doen'.
En als ik met de kinderen op stap ging, controleerde ze of alles bij me wel in orde was. En zat er een knoopje van mijn overhemd los, dan naaide ze dat snel even vast."
Van Faassen heeft nog groot respect voor haar: "Zonder Brecht geen Werkschuit."

De schuit ging in 1976 aan wal, en in 2005 viel het doek.
Maar ondertussen waren er in de Werkschuit traditie heel wat initiatieven ontplooid, waaronder de IVKO-school, die nog steeds bestaat.
Van Faassen was er docent en hij richtte de Taaldrukwerkplaats op, met een vergelijkbare werkwijze.
De Werkschuit kreeg een ruimer schip, maar moest uiteindelijk toch aan wal.
Via fusies met verwante instellingen en de daarbij behorende naamswisselingen zoals: stichting Kunstzinnige Vorming Amsterdam, SKVA, en Kunstweb, werd het creativiteitscentrum opgeheven. Een aantal onderdelen, zoals MK24 en de stichting Taalvorming, gingen zelfstandig verder.

Henk van Faassen heeft de inventarisatie van het Werkschuit archief, ondergebracht in het Stadsarchief, voltooid.
En de noodzaak van onderwijshervorming is er niet minder op geworden.
"Onderwijs is een dressuurproef recht gaan zitten en Cito-toets maken."
Paul Arnoldussen in: "Amsterdam toen", Het Parool, 11 oktober 2010
***


Alles is nu netjes opgeborgen in het Stadsarchief

De geschiedenis is op deze webpagina's te raadplegen
Ga daartoe naar de index en klik op een jaartal, een gebeurtenis of een persoon.

Bekijk een filmpje over de Werkschuit.

Wie nog uitgebreider wil speuren in de geschiedenis van de Werkschuit
Bezoek daarvoor het: Stadsarchief Amsterdam en vraag naar het toegangsnummer 918 van de collectie.

De inventaris omvat:
Het archief van de stichting De Werkschuit [periode 1947-1988]
Het privé archief van de schuitleidster Brecht v.d. Muijzenberg. [periode 1951-1962]
De archieven van de rechtsopvolgers nadat de stichting De Werkschuit in 1988 fuseert met het Instituut voor Dramatische Vorming (IDV) en Vrije Expressie Kinkerbuurt (VREK) tot de Stichting Kunstzinnige Vorming Amsterdam (SKVA), later genaamd stichting Kunstweb. [periode 1990-2005]

Het archief van de Taaldrukwerkplaats Staatsliedenbuurt, is een onderdeel van De Werkschuit en de rechtsopvolgers.
Vanaf 1999 is het een zelfstandige stichting Taalvorming. [periode 1974-2008]
Het archief van fotografe Frederice van Faassen, voor wat betreft de fotografische documentatie van het werk van de Stichting Kunstzinnige Vorming Amsterdam (SKVA), het Instituut voor Dramatische Vorming (IDV) en de Taaldrukwerkplaats (TDWP). [periode 1977-2008]
***


> hoe het begon

> index