2004 Het jaar waarin Theo van Gogh in de Linnaeusstraat door de moslimfundamentalist Mohammed B. wordt vermoord. En ook het jaar dat door een zware zeebeving een enorme vloedgolf ontstaat. De Tsunami komt op tweede kerstdag bij verrassing en heeft een vernietigende kracht waarbij ruim 290.000 slachtoffers vallen

Taal Leren op Eigen Kracht

Er verschijnt een nieuw handboek voor iedereen die geïnteresseerd is in taal en kinderen.
Het is gericht op de inpassing van de werkwijze van taalvorming in het reguliere taalonderwijs op de basisschool.
Het boek volgt op Dingen in de kring, een boek waarin het gaat om verhoging van de kwaliteit van kringgesprekken.

De laatste jaren blijkt bij leerkrachten een groeiende belangstelling voor taalvorming te bestaan.
Taalvorming kan helpen om het evenwicht tussen taal leren en taal verwerven, dat op school vaak verstoord is geraakt, te herstellen. Het past uitstekend in uiteenlopende stromingen van onderwijsvernieuwing.
De inhoud is gebaseerd op de praktijkervaringen van consulenten taalvorming op Amsterdamse basisscholen in de afgelopen tien jaar, en opgeschreven door Suzanne van Norden.
[Uitgave van Gorcum Assen 2004]
***

Taalvorming in theorie en praktijk
Pascale Sterrenburg doet voor de Vrije Universiteit, faculteit Letteren, een vergelijkend onderzoek naar woordenschatverwerving op een school in Amsterdam en een in Mali.
Conclusie: in Nederland zijn we goed in communicatieve woordenschatontwikkeling en minder goed in het "consolideren" van de geleerde woorden.
In Mali is het juist andersom.
***

Zichtbare- en leesbare taal
Ik ben in staat tekens te vervaardigen die de begrippen voorstellen die ik nodig heb om met anderen te communiceren.
Er zijn taaltekens en beeldtekens.
Bij de taaltekens zijn er voorwaarden die de communicatie bevorderen dan wel factoren die het verstoren. De taaltekens, moeten een vorm hebben die bij onze taal hoort
Ik moet zeker weten dat mijn taaltekens begrepen worden.
Jonge kinderen en analfabeten moeten eerst de gelegenheid krijgen het alfabet en de woorden die met behulp van het alfabet gemaakt worden, te leren. Bij beeldtekens ligt een en ander ingewikkelder.
In principe valt er over beelden geen afspraken te maken.
Kortom het is zinvol deze materie grondig te bestuderen.
Lees bijvoorbeeld: 'Kinderen en visuele poëzie' op te vragen bij archief
***

Taaldrukken is een afgehakt staartje
Taaldrukken raakt als werkvorm op de achtergrond.
De nieuwe naam voor de taalontwikkeling gericht op jonge kinderen en hun opvoeders is nu
Stichting Taalvorming.
Als reden wordt genoemd dat de drukactiviteiten op de meeste scholen niet meer uitgevoerd worden.
De aanwezigheid van computers en tekstverwerkers in iedere klas heeft een bijzondere aantrekkingskracht voor leerkrachten en leerlingen. Hun teksten zijn zonder vieze vingers af te drukken.
Een aantal aspecten van taaldrukken die belanrijk gevonden werden ontbreken.
Célestin Freinet herkende de waarde van een handeling, in dit geval van boekdrukken, die van het begin tot het einde voor de kinderen inzichtelijk is. Ze kunnen lijfelijk ervaren hoe het is om het gewicht van het woord te voelen dat je net, letter voor letter, uit een zetkast samengesteld hebt. Het geluid van de inktroller te horen en de typische geur van drukinkt op te snuiven. En bovenal het trotse gevoel dat de kinderen krijgen als de bladen met hún woorden aan een waslijntje te drogen hangen.
Tegenwoordig is de computerprogrammeur, een man die ze nog nooit gezien hebben, die min of meer bepaalt dat alles wat je schrijft in de meest bizarre lettersoorten en in alle kleuren van de regenboog geprint wordt. Druk maar op een knop.

Taalvorming en Dramatische vorming
De stichting Taalvorming geeft ook onderdak aan de dramaconsulenten, en dat geeft aan dat er meerdere middelen worden ingezet om te werken aan taalvorming dan de werkwijze van het taaldrukken.
Eenzelfde proces voltrok zich ook bij de Taaldrukwerkplaats Eindhoven. Dat werd een Taalwerkplaats, waar schijfprojecten met groepen uit verschillende wijken uitgevoerd werden. In 2010 is de Taalwerkplaats helemaal opgeheven. Aan alles komt een einde.
***

Het project Taalvorming is genomineerd voor de Taalunie onderwijsprijs
De werkwijze van Taalvorming werd in 1994 basisschool de Avonturijn geintrocudeerd.
Drie leerkrachten waren ontevreden over de manier waarop de kinderen in groep drie leerden lezen en schrijven. De bestaande methodes gingen volgens hen te veel over de hoofden van de - vooral allochtone - kinderen heen. Zij wilden juist dicht bij de eigen ervaringen van kinderen blijven en de kinderen zelfvertrouwen geven door hen te laten ervaren dat hun eigen verhaal heel belangrijk is, en de moeite waard om te vertellen en op te schrijven.
Tegelijk vonden er andere ontwikkelingen plaats, zoals Ontwikkelingsgericht Onderwijs (OGO), die elkaar versterkten in thematisch onderwijs. In die thema's worden wereldoriëntatie en taal geïntegreerd.
Het belangrijkste doel van Taalvorming is dat kinderen zelfvertrouwen krijgen en op hun eigen woorden komen, hun eigen zinnen maken, hun eigen verhaal vertellen, hun eigen oplossing bedenken. De taal in methodes staat vaak te ver van bijvoorbeeld allochtone kinderen af, maar door Taalvorming wordt taal iets dat je op school niet anders gebruikt dan daarbuiten.
Daaraan gekoppeld wil het project leerkrachten ervan bewust maken hoe ze mondeling communiceren met de kinderen en hoe ze dat effectiever kunnen doen, zodat de kinderen (zelf) bewuste en kritische taalgebruikers worden.
De jury vindt het project Taalvorming een indrukwekkend initiatief onder meer omdat het gaat om een totaalconcept dat in de hele school geïntegreerd werd en dat vertrekt vanuit de kinderen zelf.
Het project vormt een mooi voorbeeld van innovatief methodeoverstijgend onderwijs en is overdraagbaar.
De sterke didactische lijn en het gebruik van authentieke teksten verdienen lof.
Het feit dat het leerkrachtenteam zich in zijn geheel achter dit project geschaard heeft en zich bewust is van de verdere groeimogelijkheden van Taalvorming binnen de Avonturijn, verzekert bovendien de toekomst van het project.
***

2004 Het vakblad MOER voor Onderwijs in Nederlands verdwijnt
Op zaterdag, 25 september 2004 heeft de Vereniging voor het Onderwijs in het Nederlands zichzelf opgeheven. Het tijdschrift Moer zal niet meer verschijnen.
Er is besloten dat het geld dat nog in de kas zit, besteed gaat worden aan het digitaliseren van alle jaargangen van Moer.
Hans Wegman kreeg de Oermoer in handen, een grauw document, waarop aan de linkerkant in groene krabbels MOER stond, aan de rechterkant een aantal termen die met het vak Nederlands te maken hebben en heel vaag, bijna niet meer te zien, de contouren van een moer. Verder stond er nog te lezen: Magazijn voor VON-teksten. Een bundel beduimelde papieren.
Wegman bladerde erin en rook weer de geur van stencilmachines, van moedervellen van bezieling en vernieuwing. Hier werd de basis gelegd voor de begrippen latitudinaliteit en longitudinaliteit, die 35 jaar pijlers onder de VON zijn geweest. Tot zijn verrassing komt Wegman erachter dat VON en Moer het langer hebben volgehouden dan toen verwacht was.
De artikelen die in 35 jaargangen Moer verschenen zijn kunnen nu hier geraadpleegd
***