statement: Thomas Hirschhorn

Kunst is niet langer heilig
De cultuursector moet het volk tegemoet komen,
anders is ze straks al haar legitimatie kwijt

Verbeeldingskracht
&
Visuele Poëzie

 

 

 

 






Het meisje Stephanie [9 jaar] schrijft
Ze maakt voor mij in Watou, op de achterkant van een bierviltje, een gedichtje.

Ik zag eens sterren
Ze waren juist
Kleine ventjes

Het meisje Stephanie [11 jaar] is verlegen
ze schrijft geen gedichtjes meer
ze schrijft helemaal niet meer, zegt ze,
ze zat in klasje zes en gaat naar klasje acht
maar ze schrijft niet meer.

De school in Watou
kinderen zijn er niet meer
waar het schoolbord was,
een plek die de geschiedenis van de wand onthult
de vloer van zwart witte tegels
zo konden de kinderen geen vuil achterlaten
een verhoging voor de leerkracht.
een kunstenaar hangt een rood schilderij in de lege ruimte
een fonteintje eenzaam in de hoek.
***



2002 Het jaar waarin Pim Fortuyn op een parkeerplaats van het mediapark in Hilversum van dichtbij door milieuactivist Volkert van der G doodgeschoten wordt

Kunst is niet heilig

De cultuursectoren in de twee grootste steden van Nederland zijn in rep en roer
De plannen van wethouder Hannah Belliot in Amsterdam en wethouder Stefan Hulman in Rotterdam dragen onheil in zich mee.
De voorstellen van Belliot en Hulsman zijn verschillend, maar beide plannen geven uitdrukking aan een democratiseringsproces, een proces dat het sacrale karakter van de kunst ondermijnt.

De heiligheid van de kunst is ontstaan in de 19de eeuw als de kunst langzaamaan apart wordt gezet en op een voetstuk geplaatst.

De overheid bemoeide zich pas met kunsteducatie toen bleek dat dit wel eens een positieve werking tegen het zedelijke verval van de straatjeugd zou zijn.
De Commissie Vroom adviseerde de kloof tussen kunst en volk te verkleinen. Met de Mammoetwet van 1963 werd overheidsbemoeienis een zaak van financieel economische bemoeienis en nauwelijks van inhoudelijke betekenis.
De werkgroep O3 deed onderwijskundig onderzoek, maar er was geen helder beeld van het nut van kunstzinnige vorming in het onderwijs verkregen.
In het voortgezet onderwijs geeft het ministerie van onderwijs expressievakken een verplichte examenstatus.
Culturele Kunstzinnige Vorming (CKV1en 2) was een verplicht vak in het Voortgezet onderwijs geworden.
Het Basisonderwijs moet het nog steeds van incidentele projecten hebben die door Creativiteitscentra aangeboden worden. Daarmee is een willekeurig beleid ontstaan en zijn deskundige docenten Beeldende vorming (BEVO) in deze sector schaars te vinden.

Het klassieke onderwijs was altijd op een humanistische visie gebaseerd

Literaire boeken en schoolboeken stonden centraal in het onderwijs.
Ze gaven religieuze en nationalistische teksten een plek in het landschap der kunsten. De één vond literaire vorming belangrijk voor een samenleving zoals de onze. Anderen vonden het overbodig en zelfs gevaarlijk.

Na de oorlog barst het debat tussen traditie en vernieuwing los.
Er is een vanzelfsprekende aandacht maar ook veel achterdocht voor de kunsten in het onderwijs.
Literaire teksten gaan onderdeel vormen voor de ontwikkeling van een deugdelijke basis leesvaardigheid.

Leesplezier, daar gaat het om
Kunst en Cultuur mogen dan wel belangrijk zijn, maar het is de vraag wat je daarvan in het onderwijs wilt bevorderen. Ontlezing zou wel eens kunnen leiden tot verval van historisch inzicht.
Als kinderen goede boeken lezen is er kans dat ze goede gewoontes en interesses ontwikkelen. Daar zitten we toch op te wachten? Maar ja lezen vraagt om stilte en aandacht en die is in de omgeving van jongeren moeilijk te vinden.
Literaire vorming is waardevol want jongeren kunnen hun eigen ervaringen toetsen. Het brengt ze in relatie met het eigen bestaan. Dit reflecterend vermogen kunnen ze overigens ook opdoen via andere media van de kunsten.
Het is daarom zaak dat er in het onderwijs voldoende begeleide kunstzinnige vorming blijft bestaan.
Laten we niet toestaan dat politici in hun bezuinigingswoede dit belang negeren.
***

Visie op verbeeldingskracht,
Kinderen en visuele poëzie

Opvattingen over de relatie tussen taal en beeld en de toepassingen er van in de taalmethodes voor het basisonderwijs.

Manipulatie
Kinderen maken in hun dagelijkse leventje kennis met vormentaal in prachtig opgepoetste reclamebeelden. Die zijn per definitie onbetrouwbaar. De werkelijkheid van het beeld is gemanipuleerd .
Openheid in de communicatie moet zich kenmerken door een gelijkwaardigheid aan beide kanten van de communicatielijn.

Men denkt dat de taallessen 'opgeleukt' moeten worden met elementen uit het domein van de kunstzinnige literaire- en beeldende vorming.
Is het dan mogelijk om Visuele Poëzie in het onderwijs te introduceren?
Dat is wel het geval, maar dan gaat het niet meer om het aanleren van taaltechnieken maar om het ontwikkelen van verbeeldingskracht bij kinderen.

Visuele communicatie verdient alle aandacht.
De nadruk moet daarbij echter komen te liggen op de ontwikkeling van een nieuwsgierige houding op het gebied van de eigen beleving. Kinderen moeten vertrouwen krijgen in hun eigen verbeeldingskracht en zintuiglijke waarneming.
De gedachte dat ze die ingewikkelde relatie tussen taal en beeld zelfstandig in een gedichtenmakerijhoek kunnen ontdekken en oplossen is een misvatting.
Het leuker maken van saaie taallesjes met behulp van onbegrepen stijlvormen uit de wereld van de Visuele en Concrete poëzie is een inhoudsloze activiteit.
Meer lezen: archief
***





Poëziezomer in Watou (België)
In een klein dorp op de grens van Vlaanderen en Frankrijk is kunst de hele zomer een heiligdom.
Een gedicht van Rutger Kopland klinkt in een betonnen kubus op de markt van dit bijna uitgestorven dorpje.

Ga nu maar liggen liefste
In de tuin
De lege plekken in het hoge gras
Ik heb altijd gewild dat ik dat was
Een lege plek
Voor iemand om te blijven


De vogels van de hemel zijn de duiven die in de galmgaten van de kerk willen wonen.
Als de avond valt nemen honderd roeken het domein van de duiven in.
Het dorp is er nog, even stil, als donkere wolken veel water laten vallen.

Het gebruik van taal is als het oproepen van zintuiglijk waarneembare feiten, gegevens.
Een beeld is de visualisering van een woord verwezenlijkt.
Letters als een structuur waardoor de inhoud van het woord ook gezien kan worden als vorm.
Dingen zijn verschijningsvormen.
***


naar boven

verder

index