Les Mots Imprimés,
Taalvorming in Mali


In 1996 bezocht een onderwijsbegeleider uit Mali Nederland. Tot haar verbazing zag ze dat een aantal problemen in het Malinese onderwijs lijken op die in het Nederlandse onderwijs.
Dat was het begin van het contact tussen taalvormers uit Nederland en mensen uit het onderwijs in Mali.
Les Mots Imprimés sluit aan bij bestaande onderwijsvernieuwingen in Mali, zoals de Pédagogie Convergente.

Het Ministerie van Onderwijs in Mali volgt de resultaten van Les Mots Imprimés met belangstelling.
Taalvorming, aangevuld met taaldrukken kan een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van een ander Malinees probleem: het gebrek aan les- en leesmateriaal in de scholen.



Mali in Nederland
Er komen een aantal activiteiten in Nederland in relatie met Les Mots Imprimés.
Zoals een tentoonstelling, die op verschillende plaatsen te zien is.
De activiteiten in Mali worden tot een videoband bewerkt.
Er verschijnt een fotoboek in drie talen.
En er wordt een correspondentie uitwisseling tussen scholen in Mali en Nederland georganiseerd.
***



Beeldtaal
Omdat taaldrukkers zich bewegen in het grensgebied van ontwikkeling van creativiteit en geletterdheid en dat van technische leerprocessen op taalgebied en daarboven in het interactieve gebied van taal en beeld, is het niet vreemd dat in kringen van taaldrukkers veel en vaak nagedacht wordt over beeldtaal en taalbeeld.
Mag het een geluk zijn dat ze een en ander niet vanuit een puur wetenschappelijke houding onderzoeken?
***



2001 Het jaar van Nine Eleven.
Vier gekaapte vliegtuigen worden als een 'levende' bommen gebruikt.

Taalvorming in een Museum

Museumlessen en taalvorming kunnen op elkaar aansluiten
De wederzijdse inspiratie van een dichter en beeldend kunstenaars biedt, zowel op het gebied van taalvorming als van beeldende vorming, talloze mogelijkheden voor het onderwijs.
Onze kinderen maken kennis met beeldende kunst in musea en zijn tegelijkertijd met de vorming van hun taal bezig.

Dat vraagt een bijzondere aandacht voor beide activiteiten.
Het beschrijven van een schilderij
Anders dan het weergeven van een ervaring bij het bekijken ervan.

Schrijven over wat je beleeft als je schilderijen bekijkt
Weer iets anders dan zelf een tekening maken en er een tekst bij schrijven.

Lezen wat een dichter opschrijft
Anders dan het lezen van de ervaringsteksten van kinderen.
Onze kinderen ontdekken dat verschillende kunstdisciplines niet los van elkaar hoeven te staan. Ze zien dat beeldend kunstenaars inspiratie kunnen vinden in het werk van een dichter of een schrijver en dat deze op zijn beurt geïnspireerd kan raken door hun beeldende kunst.
De kinderen kunnen ervaren hoe het is om zelf geïnspireerd te raken door het werk van een ander en woorden om te zetten in beelden of beelden om te zetten in woorden.

Het complete verhaal archief

***


Kringgesprekken in het speciaal onderwijs
:
> Kinderen met Leer en Opvoedings Moeilijkheden LOM
> Doof of Gehoorgestoorde kinderen
> Zeer Moeilijk Opvoedbaar Kinderen ZMOK
> Langdurig zieke kinderen
> Zeer Moeilijk Lerend Kinderen ZMLK
> Pedologisch opgevangen kinderen
> Slechtziende en blinde kinderen
> Kinderen op Tyltyl scholen
> Chinese, Marokkaanse, Turkse kinderen
> Motorisch gestoorde kinderen..

Hoe speciaal zijn moeilijk opvouwbare kinderen?
Opvallend aan het speciaal onderwijs is dat er voor verwezen kinderen geprobeerd wordt om de schoolse ontwikkeling weer vlot te trekken. Aan het feit dat deze kinderen een loopbaan achter de rug hebben van falen en mislukken, negatief zelfbeeld, geschonden vertrouwen in andere kinderen, eenzaamheid, vaak ook in sociaal opzicht, wordt vaak voorbij gegaan. Deze kinderen hebben een negatieve overlevingsstrategie ontwikkeld.
Door het werken in de kring leren de kinderen iets van zichzelf te vertellen en zo ervaren ze dat er naast alle negatieve dingen ook iets positiefs te vertellen valt.

Het schrijven in de kring blijkt keer op keer een rustpunt te zijn.
Kinderen die introvert zijn of taalzwak, varen wel bij dit rustpunt.
"Ik weet niet wat ik moet schrijven".
"Nou, wat je net verteld hebt, toch?"

Is taalachterstand achterstand in taal?
Hoe vaak hoor ik de kinderen niet van elkaar zeggen:
"Die kan niet praten, dat is een Chinees"
Tweede taalverwervers worden soms in het speciaal onderwijs ondergeschoven.
Culturele tradities houden vaak in dat de dingen die verteld worden op een andere manier over komen dan de groep, de leerkracht en ik gewend zijn.
Taalachterstand veroorzaakt vaak ook achterstand op andere gebieden dan die van de taal. Toch mogen we die niet door elkaar halen. Het zou prachtig zijn als we in staat zijn een veiligheid ten opzichte van de eigen taal tot stand te brengen alvorens aan een tweede taal te beginnen.
***


De Werkplaats

Niet voor niets noemde de ploeg van de TDWP hun plek een Werkplaats.
Het is een hommage aan Celestin Freinet die graag zag dat leerkrachten samen met de kinderen in een 'atelier' werkten.
Het onderwijs moet door het kind zelf gewenst worden. De leerling moet het zelf doen, niet de leerkracht. De leerling kiest zelf zijn weg. De leerling kiest zijn eigen doelen.
Ook Kees Boeke noemde zijn school: 'Kindergemeenschap De Werkplaats' en in Amsterdam dreef De Werkschuit als een soort 'moederschip' van de Taaldrukwerkplaats in de Amstel.

Het Bauhaus
Willem Sandberg, mede initiatiefnemer van De Werkschuit, was een groot bewonderaar van het Bauhaus waar men geloofde in de vrije ontplooiing van de persoonlijke expressiviteit, gekoppeld aan een gerichte speurtocht naar fundamentele grondbeginselen van de vormgeving.

Architecten, beeldhouwers, schilders, wij allen moeten terug naar het handwerk! Want er is geen beroepsmatige kunst!.
Er is geen wezenlijk verschil tussen een kunstenaar en een handwerksman. De kunstenaar is een opwaardering van de handwerksman.
De Hemelse Genade laat, in zeldzame momenten van verlichting, die zich aan de andere kant van de wil bevinden, onbewust kunst uit het werk van zijn hand opbloeien. De grondslag van het ambachtelijke is onmisbaar voor iedere kunstenaar. Daar ligt de oerbron van het scheppen.
We vormen daarom een nieuw toekomst voor de ambachtsman, zonder het aanmatigende klassenonderscheid dat een muur tussen de arbeider en de kunstenaar wil oprichten.
We willen gemeenschappelijk de vernieuwing van de toekomst bedenken en realiseren, alles in een gemeenschappelijke vorm: architectuur en ruimtelijke vormgeving en beeldende kunst.
Een vorm die uit de miljoenen handen van de handwerkslieden eens ten hemel zal stijgen als
een kristallen zinnebeeld van een nieuw ontstaan geloof

[Slot van het Manifest VOll Walter Gropius bij de stichting van het Bauhaus in april 1919.]
***



Taal bestaat niet zonder beeld
De wisselwerking tussen ver-beelding en ver-woording is een voorwaarde voor een talige ontwikkeling. (Vygotsky)

'Beeld' moet in een talige context gelezen worden.
De verbeelding die in je hersens plaats moet vinden alvorens een verwoording tot stand komt.

Theorieën van de wetenschappers
De mogelijkheden om met objecten, begrippen, symbolen, klanken te handelen zijn dankzij de media onbegrensd. Zeker wanneer we de mogelijkheden van interactieve media gebruiken. (Bruner)
Van Pernis: Hoe abstract het fenomeen 'taal' ook is te beschouwen, er doemen altijd beelden en voorstellingen op die een algemene betekenis hebben of die typisch voor mij zijn.

Taal roept beelden op en beelden roepen taal op
De vertaling van taal naar beeld en omgekeerd lijkt vanzelfsprekend te verlopen maar de manier waarop is complex.

De moeder die een kind aanzet tot nabootsing van haar taal.(Weir)
De voorwerpen die het kind waarneemt en benoemt, het zijn woorden met een zelfstandige betekenis.

Kinderen speuren uit zichzelf naar taalregels (Cairns)
Dan kan het zijn dat de taalontwikkeling zich autonoom in het kind voltrekt en niet door de omgeving wordt aangeleerd; de taalontwikkeling voltrekt zich los van de verstandelijke ontwikkeling (Chomsky)
Wat je er ook instopt, er komt iets uit. Vocalisaties, geklets, mammawoordjes, brabbelen, echt praten.

Er zijn nog meer en andere opvattingen:
Tussen 1e en 2e jaar wijst een kind naar dingen om de namen te horen, dat wordt etikettering genoemd. (Jensen)
Kinderen manipuleren met dingen, ze lijken in toenemende mate in staat nieuwe verbale structuren te scheppen omdat ze interacteren met objecten (Piaget)

***

Nieuwe Media
De vier grote steden krijgen geld van OCW om plannen te maken.
Ze willen functioneren als spin in het kunsteducatieve web.
Ze vinden dat de kunsteducatie zich niet mag vervreemden van de mogelijkheden van nieuwe media.


New Wave
De vakgroep Orthopedagogiek van de Katholieke Universiteit Nijmegen introduceert het New Wave-project.
Het project moet een programma voor motiverend lees- en schrijfonderwijs opleveren.
***



Taalontwikkeling, Taalonderwijs, Taaldidactiek
Het taalonderwijs dat gegeven wordt moet nuttig zijn.
Dat is iedereen met elkaar eens.
Maar wat de definitie van nuttigheid is in dit verband is moeilijk vast te stellen.
Meestal heeft iedereen een eigen definitie van nut, kwaliteit en belang van taalontwikkeling. Ik zal eens zien waar ik op uit kom. "Taalvaardigheid bepaalt voor een belangrijk deel het schoolsucces van leerlingen.

Te veel leerlingen zijn nu nog onvoldoende taalvaardig als zij de basisschool verlaten. Investering in de kwaliteit van het taalonderwijs op de basisschool is nodig." Dit is een voor zichzelf sprekend uitgangspunt voor vernieuwingen zoals ik die ook voorsta. Maar is schoolsucces het doel van de ontwikkeling tot een taalvaardig mens? De vraag is of de vaststelling terecht is dat kinderen onvoldoende taalvaardig zijn aan het eind

[Aldus: Ludo Verhoeven en Cor Aarnoutse, Expertisecentrum Nederlands]



Taalvorming en de relatie met
Taalontwikkeling, Taalonderwijs en Taaldidactiek

Onze bijzondere positie van de Taaldrukwerkplaats is dat we zowel onderzoekers als praktijkmensen zijn.
Onderzoek maakt nauwelijks deel uit van onze reguliere taak als consulent.
Als we onafhankelijk willen blijven moeten we ons eigen expertisecentrum opzetten.
We hebben onze taak als begeleiders van schoolteams, maar
die wordt niet gedekt door de opdracht die we van Kunstweb hebben.
In het kunstenplan van Kunstweb lees is geen wezenlijke plaats voor taalvorming opgenomen.
***

De Taaldrukwerkplaats wordt nergens meer genoemd.
Er moet een splitsing komen tussen een positie als consulent Literaire Vorming en als consulent Taalvorming.

De relatie met Kunstweb
Er komt een nieuwe directeur en de verhoudingen zijn nu beter. Er is een concept waarbij een Expertise Centrum Taalvorming deel uit zou kunnen maken van een netwerkorganisatie.
De rechtspositie van de medewerkers loopt nu via Kunstweb en zou in de toekomst via de stichting Taalvorming kunnen gaan.
***


naar boven

verder

index