2000
Het jaar waarin de vuurwerkfabriek S.E. Fireworks
in de volksbuurt Roombeek in Enschede de lucht in vliegt

Betrek kinderen bij hun leerproces

Vernieuwing:
Er bestaat steeds meer behoefte aan instrumenten die niet alleen het leerresultaat maar ook het leerproces in beeld brengen.
Evalueren is traditioneel voornamelijk een taak van de leerkracht.
Leerlingen hebben hierbij weinig in te brengen.
Het is van belang in vernieuwd taalonderwijs kinderen actief te betrekken bij het evaluatieproces.
Een effectief middel voor het volgen van leerlingen in taalonderwijs is het werken met leerlingportfolio's, samengesteld samen met de kinderen en bestaande uit teksten en werkstukken en niet uit een cijferlijst.
Leerkrachten beschikken hiermee over een schat aan gegevens over de ontwikkeling van kinderen op gebied van geletterdheid..

Tussendoelen Taalontwikkeling
Boekoriëntatie: kinderen leren met boeken omgaan.
Verhaalbegrip: de opbouw van verhalen en leren (na)vertellen.
Functies van geschreven taal: kinderen leren om te gaan met de communicatieve functies van geschreven taal.
Relatie tussen gesproken en geschreven taal: ze ontdekken dat gesproken taal in schrift kan worden vastgelegd, en visa versa.
Taalbewustzijn: ze herkennen in gesproken taal elementen zoals een woord in een zin, een klankgroep in een woord, en ze ontdekken het vermogen tot rijmen.
Alfabetisch principe: kinderen ontdekken dat er een verband is tussen hoe je woorden uitspreekt en hoe woorden geschreven zijn.
Functioneel 'schrijven' en 'lezen': geschreven taal (briefjes, lijstjes en dergelijke) gebruiken voor communicatieve doeleinden.
Technisch lezen en schrijven: in de eerste plaats de ontsleuteling en schrijven van korte klankzuivere woorden.
Daarna de ontsleuteling en schrijven van langere klankzuivere woorden en het gebruik van woord identificatie technieken.
Begrijpend lezen en schrijven: gemotiveerd en met begrip teksten willen en kunnen lezen en (beginnen te) schrijven.
De tien tussendoelen voor beginnende geletterdheid passen binnen het kader van de kerndoelen voor het basisonderwijs die in 1998 vastgelegd zijn in de wet.

Vijf ingangen voor vernieuwing

Inrichting van een rijke leeromgeving
De leeromgeving wordt stimulerend ingericht zodat kinderen uitgenodigd worden tot het doen van ontdekkingen. Denk bijvoorbeeld aan de inrichting van taal-, lees-, en schrijfhoeken, thematafels, boekencollecties in de klas, opschriften bij de materialen en hoeken in de klas nieuwsborden en woordmuren.
Ontwikkelen en invoeren van nieuwe activiteiten en routines
In het dagelijks programma worden betekenisvolle activiteiten opgenomen die gericht zijn op het bereiken van de tussendoelen. Ook organisatorisch vinden er veranderingen plaats: niet klassikaal onderwijs maar ook werken in kleine groepen, coöperatieve werkvormen enzovoorts.
Aanpassing van activiteiten en routines aan specifieke leerbehoeften van kinderen in de klas.
In de klas wordt uitgegaan van verschillen tussen kinderen, en dit vraagt om een flexibele toepassing van didactiek. U kunt hierbij bijvoorbeeld denken aan specifiek woordenschatonderwijs voor die kinderen die Nederlands als tweede taal spreken. Een ander voorbeeld zijn kinderen met (dreigende) leesproblemen.
Aanpassingen in het gebruik van methoden.
Hierbij denken we vooral aan een doelgerichte en kritische hantering van methoden, wat zal leiden tot planning en selectie van leerstof, en het gebruik van methoden als bronnenboek.
Veranderingen aanbrengen in de wijze van interactie en instructie.
Hierbij denken we aan nieuwe didactieken zoals de invoering van ankergestuurde instructie, aan de toepassing van strategisch leren en directe instructie voor die vaardigheden die daarvoor in aanmerking komen en de stimulering van interactie tussen kinderen onderling.

[uit "taalontwikkeling, taalonderwijs en taaldidactiek" Verhoeven en Aarnoutse & Wagenaar juli 2000]

---

---