1998 Het jaar waarin het Gemeentemuseum Den Haag het schilderij 'Victory Boogie Woogie' van Piet Mondriaan krijgt De Nederlandse Bank heeft het schilderij voor veertig miljoen dollar gekocht van een Amerikaanse verzamelaar

Reggio Emilia
de verloren eer van de kinderen van de Werkschuit

De kinderen van Reggio Emilia in Amsterdam
In 32 kindercentra van Reggio Emilia in Italië wordt kunst geïntegreerd in de opvoeding van kinderen van 0 tot 6 jaar. Grondlegger van die aanpak is de pedagoog Loris Malaguzzi.
Kinderen zijn krachtige competente wezens die ' honderd talen' ter beschikking hebben, is het motto..
De school en samenleving leren de kinderen al die vermogens zoals kleien, praten, zingen, dansen, prutsen en meer optimaal te gebruiken.

De rol van kunstenaars
Ieder kindercentrum heeft er een permanent atelier waar kinderen samen met een kunstenaar materialen en mogelijkheden onderzoeken.
De atelierista, zoals die kunstenaar genoemd wordt, stelt al zijn vermogens ten dienste van het ontwikkelingsproces van de kinderen.
De pedagogista is een deskundige die de begeleidsters van de kindergroepen ondersteunt.
Malaguzzi: creativiteit is een alledaags jasje en geen zondagse jas.
In de wetenschap onderscheidt men sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Daarmee splits men de werkelijkheid. In de praktijk zitten de kinderen de hele dag in een creatief proces

De verloren eer van de kinderen op De Werkschuit
De kinderen van Reggio Emilia trekken in Amsterdam meer aandacht dan de kinderen van De Werkschuit. Hoe komt dat?
Museumdirecteur Rudy Fuchs heeft het licht gezien en zegt tegen Tijmen van Grootheest, de directeur van het Fonds voor de kunst: "we gaan de kunst teruggeven aan de kinderen".
Hij herinnert zich Appel, Lucebert en Cobra. "Ieder mens is een kunstenaar".
Zo origineel is hij in zijn oprisping niet. Het was Willem Sandberg, zijn illustere voorganger die samen met de medewerkers van De Werkschuit al in 1953 kindertekeningen zijn museum in sleepte.
Twee tentoonstellingen "kinderen uiten zich" en een tentoonstelling van kinderspeelgoed waar kinderen in een van de zalen zelf met materialen aan de gang konden. De medewerkers van de Werkschuit ontwikkelden praktische werkvormen en gaven voorbeeldlessen.

Maar ja dat was in die verdoemde jaren zestig
Toch meldt Marlies van der Veer, docent expressie en beeldende vorming op het college voor peuterleiders, dat ze nog steeds teert op de ideeën uit de jaren zestig. Het gedachtegoed van De Werkschuit houdt haar gaande. Maar er is iets mis gegaan sindsdien.
Wat moeten we opsporen om de draad weer energiek op te pakken?
Amsterdams wethouder Jikkie van der Giesen geeft enthousiast geld aan Kinderdagverblijf De Platanen om een pilotproject Reggio op te zetten. Kunstenaar Tienke van der Werff kijkt wat kinderen met bolletjes klei kunnen doen. Margot Meeuwis sticht een bureau voor Pedagogiekontwikkeling voor het jonge kind.
Ikea plaatst een "ballenbak" tussen hun saaie eenvormige meubeltjes. Op speelplaatsen worden verantwoorde "wipkippen" stevig vastgeschroefd.
Helaas moeten de kinderen van Amsterdamse scholen en kindercentra nog steeds plukken watten opplakken met Sinterklaas.
Er hangen nog steeds reeksen Dikkie Dik poezen en Dick Bruna Nijntjes voor de ramen van de crèches.

Kunst wordt ondergeschikt gemaakt aan educatie.
Dat kan toch nooit de bedoeling zijn?
***

Nieuwe koers literaire vorming
Ineens spreekt iedereent niet meer over kinderen, maar over KIDS, een beschamend staaltje van taalvervuiling en trendy benadering.
Kunstweb, ook al zo'n aanmatigende benaming voor een instelling voor kunstzinnige vorming, geeft de activiteiten in het onderwijs de naam: Kunst In De School. Leuk gevonden toch?
We moeten hoognodig bestuderen hoe het gesteld is met de taalontwikkeling van onze kinderen op de Basisschool. Jetty Vegter doet dat.

Ontluikende geletterdheid helpen ontluiken?
Een metafoor:
Methode Zwijsen is fabrieksbrood
Kansrijke taal is brood van de warme bakker
Whole Language Taalvorming is zelfgebakken brood

Conclusies van Jetty Vegter-Rozendal
Het methode gebonden onderwijs (Zwijsen) leert de kinderen op een technische manier lezen, via deductief taalregels verwerven.
Methodegebonden onderwijs is klassikaal onderwijs met een minimale arbeidsinzet van de leerkracht en een maximale groepsgrootte. De werkopvatting van de leerkracht wordt negatief beïnvloed.

Whole Language (Taalvorming) is zo veel mogelijk ervaringsgericht, thematisch onderwijs.
Veel kansen voor interactief werken en korte instructiemomenten. Voor er oefeningen plaats vinden zijn er eigen ontdekkingen. Positieve leerhouding, met belang voor constructief kennis te verwerven.

Kansrijke Taal Een leerkracht kan alle kanten op. Een 'transaction' manier van leren. Het solistische karakter van lesgeven wordt doorbroken. Als alles op gang gebracht is vergt het evenveel tijd als het werken met een methode. Bestaande materialen en werkvormen, van onder andere taaldrukken, worden gebruikt.

[Zwijsen Basis voor taal en lezen, Kansrijke Taal en Whole Language (Taalvorming) vergeleken. Literatuurscriptie Afstudeeronderzoek Universiteit Utrecht, Vakgroep Onderwijskunde, door Jetty Vegter-Rozendal, september 1998]

Taalvorming & Whole Language
In de Verenigde Staten noemt men Taalvorming: Whole Language.
Toen ik kennis nam van wat Kenneth Goodman, coördinator van taal- en alfabetiseringsprogramma's aan de Universiteit van Tucson in Arizona over Whole Language schreef werd ik getroffen door de overeenkomsten in visie met die voor taalvorming.
Een vergelijkende beschrijving is gemaakt door Henk van Faassen 1998
Dit stuk is op te vragen door een Email te sturen naar Archief

Filosoferen met kinderen
Een nieuwe werkvorm. Jammer genoeg gaat het veel over:
"stel je voor dat je op een onbewoond eiland zit, wat neem je mee"
Het belang van het creëren van een creatieve situatie, met een inspirerende startvraag.
Aldus de bedenker Berrie Heesen en begeleidster Dorothee Van Kammen (APS)

Mythes
Mythologische verhalen om te gebruiken bij schrijflessen. De associatie die mensen hebben bij sprookjes is vaak een moralistische. Er is een verschil tussen sprookje en mythe. Mythes zijn heel goed te veralgemeniseren. Sagen zijn plaats en cultuur gebonden. Legenden zijn gezamenlijke verhalen, aldus Nirav Christoff en de vakgroep taalvorming

Kerndoelen basisonderwijs 1998
Onderwijs kan niet zonder doelen.
Het gaat om cognitieve kerndoelen per leergebied; en om doelen die gedrag en zelfbeeld raken, doelen die te maken hebben met de werkhouding, doelen die te maken hebben met het aanleren van vaardigheden. Deze laatste doelen zijn de leergebiedoverstijgende doelen.
De kunst is leergebiedoverstijgende doelen te integreren in de gewone manier van werken, leren en doceren.
Nieuw is dat deze doelen zijn uitgesproken en op papier staan.

Geen nieuwe vakken
De nieuwe doelen betekenen niet dat er plotseling nieuwe vakken bijkomen. Sociaal-emotionele doelen zijn niet als vak te doceren. Sommige doelen zullen wat meer nadruk krijgen bij het onderwijs in de zaakvakken, andere meer bij lichamelijke opvoeding, weer andere bij taal en rekenen of de expressievakken.
Karin Adelmund
***