De kinderen praten veel over engelen die uit de buik van een wolk komen


Foto's: Bert Nienhuis

We gaan bij kinderen uit van wat ze niet kunnen.
Dat maakt volwassenen machtig.
Door met kinderen samen te zijn leer je veel.
De kinderen verzamelen zelf hun kennis, je hoeft als begeleider alleen maar te zorgen dat er mogelijkheden voor leren en ontdekken zijn. Het kind is belangrijk, niet het programma. Kinderen gaan relaties met elkaar aan en leren daar veel van. Kinderen moeten fouten kunnen maken, dat zijn even zoveel bronnen.

De teksten over kinderen:
Als een kind aan een boom denkt, denkt de boom aan het kind.
De bladeren vallen en beven. Ze laten los omdat ze maar aan één hand vast zitten.
Zijn schaduwen van ringslangen giftig?
Wat gebeurt er als een grote schaduw of een kleine gaat?
Mijn schaduw wordt korter omdat hij zo ver gelopen heeft.
Laten we schaduwen vangen die rondzwerven.
***


Kinderrepubliek der letteren in Vrij Nederland

Vertel eens
We praten met Joke Linders naar aanleiding van het boek dat Aidan Chambers schreef .
Hoe gaan we met boeken om: kijken we hoe mooi de plaatjes zijn en hoe duidelijk de letters gedrukt zijn?
Of praten we met kinderen over boeken.
Doen we dat alleen maar thuis of hebben we inmiddels allemaal een manier om het in de klas te doen?
Het is belangrijk om niets uit te leggen, anders gaan de kinderen lezen zoals de leerkracht het wil.
Het is met lezen op school zo gesteld dat er veel aan de techniek van het leren lezen gedaan
wordt. Kijk maar naar die beruchte A VI boekjes.
Kinderen komen opgewekt vertellen dat ze al 'groen' kunnen lezen. Ze wijzen op het groene plakkertje op de rug van het boek.
Aidan Chambers kiest moeilijke boeken uit om met kinderen over te praten. De kinderen moeten leeservaring hebben, vindt hij.
De taaldrukkers vinden dat leesbevordering niet het doel van
taalvorming is, wel het effect ervan.
Het gaat erom dat kinderen door het lezen van een boek een
ervaring rijker worden. Het is prettig dat je die ervaring kan delen.
Hoe kan je bij tweede taal verwervers over de 'beeldende kracht' van woorden praten als hun woordenschat zo gering is? Hoe kunnen ze daar dan ook nog creatief mee omgaan? Ook met weinig woorden is het mogelijk om iets mooi, precies of herkenbaar voor anderen te zeggen.
Uitgaande van de taal die ze al bezitten kunnen prachtige 'taalgesprekken ontstaan in verschillende talen door elkaar. Iedereen denkt mee en zoekt naar woorden. In een vertelkring mag nooit, zoals op sommige scholen wel eens
het geval is, een verbod op het gebruiken van je eerste taal zijn!
Leeservaringen zijn de zogenoemde andere kant van het schrijven. We zijn allemaal lezers en we beschouwen het als een belangrijke, waardevolle activiteit. We doen het vaak.
We lezen belangeloos, omdat we er van houden.
We houden van verhalen en gedichten die ons raken.
***



1998 Het jaar waarin het Gemeentemuseum Den Haag het schilderij 'Victory Boogie Woogie' van Piet Mondriaan krijgt.
De Nederlandse Bank heeft het schilderij voor veertig miljoen dollar gekocht van een Amerikaanse verzamelaar

Reggio Emilia
de verloren eer van de kinderen van de Werkschuit

De kinderen van Reggio Emilia in Amsterdam
In 32 kindercentra van Reggio Emilia in Italië wordt kunst geïntegreerd in de opvoeding van kinderen van 0 tot 6 jaar. Grondlegger van die aanpak is de pedagoog Loris Malaguzzi.
Kinderen zijn krachtige competente wezens die ' honderd talen' ter beschikking hebben, is het motto..
De school en samenleving leren de kinderen al die vermogens zoals kleien, praten, zingen, dansen, prutsen en meer optimaal te gebruiken.

De rol van kunstenaars

Ieder kindercentrum heeft er een permanent atelier waar kinderen samen met een kunstenaar materialen en mogelijkheden onderzoeken.

De atelierista, zoals die kunstenaar genoemd wordt, stelt al zijn vermogens ten dienste van het ontwikkelingsproces van de kinderen.

De pedagogista is een deskundige die de begeleidsters van de kindergroepen ondersteunt.
Malaguzzi: creativiteit is een alledaags jasje en geen zondagse jas.
In de wetenschap onderscheidt men sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Daarmee splits men de werkelijkheid. In de praktijk zitten de kinderen de hele dag in een creatief proces

De verloren eer van de kinderen op De Werkschuit
De kinderen van Reggio Emilia trekken in Amsterdam meer aandacht dan de kinderen van De Werkschuit.
Hoe komt dat?
Museumdirecteur Rudy Fuchs heeft het licht gezien en zegt tegenTijmen van Grootheest, de directeur van het Fonds voor de kunst: "we gaan de kunst teruggeven aan de kinderen".
Hij herinnert zich Appel, Lucebert en Cobra. "Ieder mens is een kunstenaar".

Zo origineel is hij in zijn oprisping niet.
Het was Willem Sandberg, zijn illustere voorganger die samen met de medewerkers van De Werkschuit al in 1953 kindertekeningen zijn museum in sleepte.
Twee tentoonstellingen "kinderen uiten zich" en een tentoonstelling van kinderspeelgoed waar kinderen in een van de zalen zelf met materialen aan de gang konden. De medewerkers van de Werkschuit ontwikkelden praktische werkvormen en gaven voorbeeldlessen.


Maar ja dat was in die verdoemde jaren zestig
Toch meldt Marlies van der Veer, docent expressie en beeldende vorming op het college voor peuterleiders, dat ze nog steeds teert op de ideeën uit de jaren zestig. Het gedachtegoed van De Werkschuit houdt haar gaande. Maar er is iets mis gegaan sindsdien.

Wat moeten we opsporen om de draad weer energiek op te pakken?
Amsterdams wethouder Jikkie van der Giesen geeft enthousiast geld aan Kinderdagverblijf De Platanen om een pilotproject volgens de Reggio werkwijze op te zetten.

Kunstenaar Tienke van der Werff kijkt wat kinderen met bolletjes klei kunnen doen. Margot Meeuwis sticht een bureau voor Pedagogiekontwikkeling voor het jonge kind.

Ikea plaatst een "ballenbak" tussen hun saaie eenvormige meubeltjes.
Op speelplaatsen worden verantwoorde "wipkippen" stevig vastgeschroefd.
Helaas moeten de kinderen van Amsterdamse scholen en kindercentra nog steeds plukken watten opplakken met Sinterklaas.
Er hangen nog steeds reeksen Dikkie Dik poezen en Dick Bruna Nijntjes voor de ramen van de crèches.


Kunst wordt ondergeschikt gemaakt aan educatie.
Dat kan toch nooit de bedoeling zijn?
***

Nieuwe koers literaire vorming
Ineens spreekt iedereent niet meer over kinderen, maar over KIDS, een beschamend staaltje van taalvervuiling en trendy benadering.
Kunstweb, ook al zo'n aanmatigende benaming voor een instelling voor kunstzinnige vorming, geeft de activiteiten in het onderwijs de naam:
K
unst In De School. Leuk gevonden toch?
We moeten hoognodig bestuderen hoe het gesteld is met de taalontwikkeling van onze kinderen op de Basisschool. Jetty Vegter doet dat.

Ontluikende geletterdheid helpen ontluiken?

Een metafoor:
Methode Zwijsen is fabrieksbrood

Kansrijke taal is brood van de warme bakker

Whole Language Taalvorming is zelfgebakken brood

Conclusies van Jetty Vegter-Rozendal

Het methode gebonden onderwijs (Zwijsen) leert de kinderen op een technische manier lezen, via deductief taalregels verwerven.
Methodegebonden onderwijs is klassikaal onderwijs met een minimale arbeidsinzet van de leerkracht en een maximale groepsgrootte. De werkopvatting van de leerkracht wordt negatief beïnvloed.


Whole Language (Taalvorming) is zo veel mogelijk ervaringsgericht, thematisch onderwijs.
Veel kansen voor interactief werken en korte instructiemomenten. Voor er oefeningen plaats vinden zijn er eigen ontdekkingen. Positieve leerhouding, met belang voor constructief kennis te verwerven.

Kansrijke Taal Een leerkracht kan alle kanten op.
Een 'transaction' manier van leren. Het solistische karakter van lesgeven wordt doorbroken. Als alles op gang gebracht is vergt het evenveel tijd als het werken met een methode. Bestaande materialen en werkvormen, van onder andere taaldrukken, worden gebruikt.

[Zwijsen Basis voor taal en lezen, Kansrijke Taal en Whole Language (Taalvorming) vergeleken. Literatuurscriptie Afstudeeronderzoek Universiteit Utrecht, Vakgroep Onderwijskunde, door Jetty Vegter-Rozendal, september 1998]


Taalvorming & Whole Language
In de Verenigde Staten noemt men Taalvorming: Whole Language.
Toen ik kennis nam van wat Kenneth Goodman, coördinator van taal- en alfabetiseringsprogramma's aan de Universiteit van Tucson in Arizona over Whole Language schreef werd ik getroffen door de overeenkomsten in visie met die voor taalvorming.
Een vergelijkende beschrijving is gemaakt door Henk van Faassen 1998
Dit stuk is op te vragen: archief


Filosoferen met kinderen
Een nieuwe werkvorm. Jammer genoeg gaat het veel over:
"stel je voor dat je op een onbewoond eiland zit, wat neem je mee"

Het belang van het creëren van een creatieve situatie, met een inspirerende startvraag.
Aldus de bedenker Berrie Heesen en begeleidster Dorothee Van Kammen (APS)


Mythes
Mythologische verhalen om te gebruiken bij schrijflessen. De associatie die mensen hebben bij sprookjes is vaak een moralistische. Er is een verschil tussen sprookje en mythe. Mythes zijn heel goed te veralgemeniseren. Sagen zijn plaats en cultuur gebonden. Legenden zijn gezamenlijke verhalen, aldus Nirav Christoff en de vakgroep taalvorming

Kerndoelen basisonderwijs 1998
Onderwijs kan niet zonder doelen.
Het gaat om cognitieve kerndoelen per leergebied; en om doelen die gedrag en zelfbeeld raken, doelen die te maken hebben met de werkhouding, doelen die te maken hebben met het aanleren van vaardigheden. Deze laatste doelen zijn de leergebiedoverstijgende doelen.
De kunst is leergebiedoverstijgende doelen te integreren in de gewone manier van werken, leren en doceren.
Nieuw is dat deze doelen zijn uitgesproken en op papier staan.

Geen nieuwe vakken
De nieuwe doelen betekenen niet dat er plotseling nieuwe vakken bijkomen. Sociaal-emotionele doelen zijn niet als vak te doceren. Sommige doelen zullen wat meer nadruk krijgen bij het onderwijs in de zaakvakken, andere meer bij lichamelijke opvoeding, weer andere bij taal en rekenen of de expressievakken.
Karin Adelmund

***


naar boven

verder

index