1931
1936
1940
1945
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006

Bananen en de kunsten
Forum on Children's Culture

28-30 augustus
Kopenhagen Culturele hoofdstad van Europa
The Royal Danisch School of Educational Studies

Zie kinderen
niet als onvoltooide volwassenen,
maar beschouw volwassenen
eerder als verknoeide kinderen.

Kunst en Kunstenaar
Er gaapt een steeds grotere kloof tussen kunstenaars en niet-kunstenaars.
Niet dat kunstenaarsmensen beter gevonden worden dan niet-kunstenaarsmensen, of andersom.
Er ligt een profaan principe aan dit verschil ten grondslag: kunstenaars moeten betaald worden voor hun inspanningen.
Bakkers kunnen niet leven als alleen bakkers brood kopen. Daaruit volgt dat het kopen van kunst moet geschieden door niet-kunstenaars. Daar niets op tegen, een voorwaarde is dat nietkunstenaarsmensen zelf ook eens brood mogen bakken in een vorm en met een smaak die ze bevalt.
Vorming is een begrip uit de zestiger jaren en dient volgens sommigen vervangen te worden door een 'dynamischer' begrip Kunsteducatie. Het spoort mensen aan te leren dat er bakkersbrood te koop is, een soort gedwongen winkelnering ingesteld door een overheid die graag ziet dat kunstenaars minder subsidie opeisen.

Twee Professoren en hun Banaan
De gehele conferentie zit geklemd tussen de lezingen van twee zeer stramme Pruisische professoren, karikaturen van zichzelf. Gelukkig zie ik ze aan het eind van de conferentie op het gazon een praatje met elkaar maken. Beiden hebben een gepelde banaan in de hand.
De eerste professor is Dr. Hartmund von Hentig uit Berlijn.
Zijn banaan begint met de vraag hoe we de cultuur van kinderen moeten definiëren.
Von Hentig vindt het onjuist dat we de cultuur van kinderen willen construeren. De druk van cognitiviteit ontneemt de kinderen hun natuurlijke mogelijkheden. Er is sprake van een overheersende werking van techniek, de politiek, de media en zo meer.

Gastvrijheid is ook kunst
Hartmund schudt droevig nadenkend zijn hoofd. Cultuur is niet de laag die kunst over ons legt.
Cultuur is de kwaliteit van het individu die omgaat met kunst.
Dat is iets dat ik wil doorvertellen: nu hoor je het eens van een professor!
Hartmund gaat verder: Cultuur is de som van mogelijkheden die een groep heeft. Niet alleen de mediacultuur, hoe frustrerend van achterlijkheid ook als ik alle producten voor me zie. Niet alleen de politieke cultuur, maar vooral een orale cultuur overgedragen van mens op mens zonder tussenkomst van manipulerende krachten.
De cultuur van gastvrijheid bijvoorbeeld.

Voor kinderen moet het verwarrend zijn
Soms worden ze bij elkaar gelaten om zich in alle vrijheid te ontwikkelen en te ontplooien.
Maar op een ander moment worden ze gedwongen deel te nemen aan de cultuur van de volwassenen.
Op die manier kunnen kinderen nooit een eigen cultuur ontwikkelen.
Bestaat er soms een kinderrepubliek? Een kindereconomie of een kinderpolitiek? Wacht even, niet iets vóór kinderen maar iets ván kinderen! Nee toch?
Dan was het in de middeleeuwen wel iets beter. Daar mengden zich de kinderen tussen de volwassenen, ze werden niet onderwezen en leerden door participatie.
Dat werd behoorlijk anders toen men de educatie ontdekte, compleet met alle opgelegde morele waarden.
Daar kwam nog bij dat in de 18e eeuw de school uitsluitend voor jongens was.
Tegenwoordig worden er pogingen gedaan de kinderlijkheid zoveel mogelijk af te zonderen van de boze grote mensen wereld.

We stoppen kinderen allemaal in een soort Disneyland
Scholen zijn getto's voor kinderen geworden. Waar kinderen vroeger in grote huizen, soms kastelen, met volwassenen samen leefden zitten ze nu opgeborgen in gezinshokjes. Die gezinnetjes worden angstvallig afgescheiden van de boze wereld, van het leven op de straat waar het onveilig moet zijn. Het gezin als hoeksteen van de samenleving, maar wel een samenleving vol, christelijke, waarden en normen.
Mevrouw Margaret Mead zei het al: 'als we onafhankelijke kinderen willen opvoeden moet er behoorlijk wat veranderen aan het gedrag van volwassenen'.

Cultuur is geen techniek die je in een cursus leert
Het is zeer de vraag of we de culturele expressie over kunnen laten aan kunstmusea en schilder- en dramalessen op centra voor kunsteducatie. Het lijkt wel een veilig idee om kunsteducatie als cultuureducatie te beschouwen, maar dat is het niet. In dat relatief veilige getto van een kunsteducatiecentrum kan geen blind paard schade doen. Denkt men. Maar dat is niet zo. Cultuur is een contour van ons bestaan, hoe we ons huis inrichten, hoe we een verleidelijk lekker diner koken, hoe we onze tijd indelen en hoe we sterven. Cultuur is de manier waarop we onze kinderen opvoeden.

Mijn eigen Banaan
Ik begrijp dat het niet gaat om de techniek van het opvoeden, maar om de grondhouding van de opvoeder. Maar hoe vertel ik dat nu aan mensen uit het onderwijs en kunsteducatie die van opvoeden hun beroep gemaakt hebben?
Ik stel voor dat we als consulenten en docenten kunstzinnige vorming uitsluitend bezig gaan met onze eigen ontplooiing, maar dat wel zo doen dat er kinderen en volwassenen bij betrokken zijn en, als ze dat willen, ons wat leren. Impliciet of expliciet.
Dat houdt in dat we van nu af aan ophouden met slimme leergangen te bedenken voor anderen, maar goed kijken naar wat mensen ons te bieden hebben.
We houden op mensen in ons kunstweb gevangen te houden.
Afgesproken.

Maak mensen sterk en hun denken helder
Dat valt allemaal niet te beperken tot kunsteducatie.
Ik herken in het verhaal van von Hentig Ook ik wil geen methodiek volgen om kinderen te laten experimenteren met hun zintuigen. Geen technische verhandelingen over zoogdieren, maar met je neus in de vacht van een dier in de klas. Geen opsomming van Latijnse namen van planten, maar met blote voeten in een eigen schooltuintje.

Economische krachten houden kleine revolutie tegen
Neem bijvoorbeeld 'werk'. Het doel ervan is vaker een economische overlevingskans in plaats van een culturele ontwikkeling.
De wet van de educatie moet zijn: deelname aan het werkelijke leven
Als ik dat vertaal naar kunstzinnige vorming moeten we de handenarbeidlessen die tot niets anders leiden dan een hoeveelheid gelijkvormige papier-machédrollen afschaffen en vervangen door werkplaatsen met echt gereedschap, scherpe messen en gevaarlijke zagen en volwassenen die geen les geven maar met kinderen participeren. Die werkplaatsen hoeven niet noodzakelijkerwijs aan de school verbonden te zijn maar kunnen overal zijn waar mensen brood bakken, stoelen timmeren, kleren naaien en woorden op een rij zetten.
Een aparte werkplaats zou er moeten zijn om de fundamentele politieke vaardigheden, de democratische principes te leren.
Daar hebben we dan jammer genoeg niets aan de politici die aan de macht zijn. Die hebben hun blik te zeer gericht op de dagelijkse politiek en hoe ze over vier jaar herkozen zullen worden.
De werkplaatsen moeten los van obsessies zoals carrière maken kunnen functioneren.
Een fantastische revolutie waarin school van carrière-instituut transformeert tot een gewone culturele functie.
Celestin Freinet had het daar al lang geleden over.

Von Hentig:
Kunst is niet goed in zichzelf
Kunst is goed in relatie tot een rechtvaardig politiek systeem.
Werkelijke educatie kunnen we niet overlaten aan specialisten.
Werkelijke educatie ontstaat door vrijheid van opdoen van ervaringen.

Van Faassen:.
Kunst is dat wonderbaarlijk samengestelde proces waarbij de kunstenaar de grenzen hier en daar verlegt.
Kunsteducatie is per definitie onmogelijk. Maar we kunnen wel proberen de groei van kunstenaars en niet-kunstenaars in het verlengde van elkaar te laten plaatsvinden. In vrijheid opdoen van ervaringen.

Roots and Wings
Je wortels en je vleugels, deze twee waarden geeft een indiaan aan zijn kinderen mee.
Daarop gebaseerd is er een Deens project dat een school zonder muren voorstaat. Een school op wielen bijvoorbeeld waardoor kinderen mondiaal leren denken maar wel plaatselijk actief blijven.
Er is een Deense wet die zegt dat kinderen hun eigen cultuur moeten bestuderen en kennis hebben van andere culturen.
Opnieuw komen de aloude ideeën over praktijkervaringen van Freinet uit de kast. Zelfkennis als een levenslang proces.

Het Dagelijkse Leven is een onzichtbare Banaan
Een banaan opgebouwd uit cyclische gebeurtenissen.
Het gevaar bestaat dat als we kinderen in de eerste vijf levensjaren opbergen in de getto's van de crèches hun leerproces beperkt wordt. Ze moeten het ware leven in!
Omdat tijd geld is blijkt er weinig tijd te zijn voor het praktische leren. Daarom probeert men leerprocessen op papier te zetten en zo over te dragen.
Helaas.

We leven in de eeuw van de informatie
Hoe meer informatie we krijgen hoe minder kennis we verwerven.
Je kunt kinderen informeren als ware het objecten. Je kunt kinderen echter niet 'be-kennissen'. Kennis is een persoonlijke staat waarin je je bevindt. Daarom moet kennis omgezet, vertaald worden naar informatie om het te kunnen overbrengen en niet andersom.
Informatie is op te slaan, kennis is altijd persoonlijk en daarmee niet op te slaan in algemene systemen als het onderwijs. De persoonlijke herinnering en nog belangrijker de intuïtie. Een leerproces van een vaardigheid in het bedienen van bijvoorbeeld een apparaat verloopt in verschillende stadia. De eerste in de winkel waar de verkoper je uitlegt hoe het werkt. Daarna leer je thuis op je gemak met de handleiding erbij tot je uiteindelijk een automatisch niveau van bedienen bereikt.
Die volgorde is ook voor het leren van kinderen belangrijk. Kinderen moeten niet getraind worden in het opslaan van informatie maar in verwerking van wat in de wereld om hen heen aan de orde is. Kennis van die wereld kan uitsluitend door het kind zelf opgebouwd worden. Ze leren als ze werken, als ze emotioneel betrokken zijn. Ze leren niets als ze een bepaalde onder- of bovengrens bereiken.

Conclusie:
We moeten niet zorgen voor een goed geïnformeerde generatie,
we moeten een generatie van kennisdragers op laten groeien.

Mijn banaantje
In mijn dagelijkse taaldrukkerspraktijk komen die uitnodigende situaties te kust en te keur voor. Mijn verlangen om kinderen te verlossen van de dwangbuizen van alle mogelijke dode lesmethodes wordt gesteund door het denken van Zur Lippe en Hentig. Daar ben ik blij om.
Men lijkt slechts geïnteresseerd in de financiële beheersbaarheid van educatie. Het is treurig te ervaren dat de oorspronkelijke inzet van de kunstenaars die De Werkschuit opgericht hebben en de ontwikkeling van Kunstzinnige Vorming ingezet hebben, nu verkwanseld wordt, ingeruild voor een hype, de waan van de dag, of liever gezegd de waanzin van de dag.

Onze moderne samenleving ondergaat een elementaire crisis
Een verwarring in een oriëntatie op denken, handelen en voelen.
We hebben precies datgene nodig wat traditioneel revolutie genoemd werd, maar we kunnen ons geen revolutie of oorlog meer veroorloven.
Laten we begrijpen dat het enige alternatief voor revolutie de vernieuwende originaliteit is die onze kinderen ons zo overvloedig aanbieden.
We verwachten dat de getuigenissen van degene die met de wijsheid van kinderen leven en zich bekwamen om die wijsheid te beantwoorden. Het zijn vooralsnog voornamelijk moeders en degenen die een moederlijk deel in de relaties van onze samenleving innemen, die samengebracht moeten worden.
Ze moeten gedocumenteerd worden om onze historische manier van redeneren te realiseren. We eisen daarom dat internationale instituten zoals UNESCO hun institutionele mogelijkheden beschikbaar stellen om een dergelijke documentatie op zich te nemen.

Een aantal medewerkers vertrekken voor een studiereis naar de USA om het verschijnsel Kunstmagneetscholen te bestuderen.

Geschiedenis van Literaire Vorming 1931-1995
De Jonge geschiedenis van Literaire Vorming, gezien door de ogen van Henk van Faassen, beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van de discipline literaire vorming, taalvorming en taaldrukken.