1993 Het jaar waarin heftige gevechten plaatsvinden tussen Kroaten en Moslims waarbij de historische brug Stari Most over de rivier de Neretva wordt verwoest

Conferentie Literaire Vorming

Onderwijs waarin geen ruimte is voor eigen creativiteit, heeft het karakter van indoctrinatie.
Aldus Prof. Nathan Deen, hoogleraar leerlingbegeleiding bij de Rijksuniversiteit van Utrecht
Alleen waar ruimte is voor eigen initiatief en vormgeving onder goede begeleiding ontstaat echte educatie.

Taalonderwijs via methodes is dood onderwijs.
Taalonderwijs dat binnen de geforceerde situatie van de school aansluit bij de ervaringen van kinderen, is voor mij levend onderwijs.' Taalmethodes willen degelijk en volledig zijn. Ze zij té degelijk, té compleet en missen daardoor de verbinding met de belevenissen en ervaringen van kinderen. 'Ik ben geïnteresseerd in kinderen en niet in uitgestippeld materiaal.'

Beweringen en Bespiegelingen
Het boekje geeft een stukje geschiedenis en beschrijft wat literaire vorming is. Daarnaast vele onderwerpen die ter sprake kwamen in de werkgroepen: Wat is taaldrukken? Wat valt er over Taal en Beeld te weten? Hoe zit het met Zij-instromers, de Verlengde schooldag en andere vormen van Sociale Vernieuwing? Allemaal onderwerpen waar taaldrukkers direct of indirect mee te maken hebben.
Anke Ars, leerkracht basisschool:
'Literaire vorming is een essentieel onderdeel van het taalonderwijs. In de praktijk is taaldrukken goed uitvoerbaar, maar hulp en ondersteuning van taaldrukkers is echter onmisbaar.'
Krishna Autar, landelijk coördinator Verlengde Schooldag:
'Het aanbod van de literaire vorming in de verlengde schooldag kan maar heel bescheiden zijn. Het moet aansluiten bij de literaire tradities in de multiculturele thuissituatie.'
Johan Spitteler. directeur van een basisschool:
'Kunstzinnige vorming moet een vast plek in het lesprogramma krijgen omdat in de praktijk gebleken is dat het bij kinderen met een achterstand een hoog rendement oplevert.
***

Zullen we een Poëzie-wedstrijd houden?
Als je wilt weten wie het snelste kan lopen van het hele land, organiseer je een wedstrijd. Je trekt een startlijn en een aankomstlijn en meet nauwkeurig de afstand daartussen.
Als je wilt weten wie het mooiste gedicht kan schrijven, organiseer je een schrijfwedstrijd. Je bedenkt een leuke naam voor de wedstrijd, zoals bijvoorbeeld POwEZEIST, vermeldt nauwkeurig hoeveel regels ieder mag insturen. Je zorgt voor een persbericht, en benoemt een deskundige jury.
Op de eindstreep leest de jury alle gedichten en wijst een prijswinnaar aan.
Een bos bloemen, het afdrukken van het winnende gedicht in een bundel en de plaatselijke krant alsmede een zoen van de publiciteit zijn de prijs.

De ene wedstrijd is de andere niet
Wie het snelste loopt is vast te stellen als je betrouwbare en objectieve meetinstrumenten gebruikt.
Wie het mooiste gedicht geschreven heeft is nooit en te nimmer objectief vast te stellen.
Een wedstrijd houden waarbij onbetrouwbare factoren de prijswinnaar aanwijzen moet terecht verboden worden.

Een overgeschreven gedicht bekroond
Dat een jury op het gebied van de literatuur meestal faalt, bewijzen de vele literaire prijzen en de vreemde dans van de jury's eromheen.
En dan: de jury van een wedstrijd gedichten schrijven let even niet op en bekroont een overgeschreven gedicht van Nannie Kuiper.
Welk een blamage.

Schrijven, een Intieme Bezigheid
Creativiteit, het vermogen om gedachten en ervaringen in woorden vast te leggen, is een individuele bezigheid die per definitie geen competitie verdraagt.
Alle werkvormen die we bij taalvorming, literaire vorming en taaldrukken gebruiken, zijn op die veiligheid in de groep gericht. Door die zorgvuldigheid die ik moet betrachten kan ik onmogelijk toelaten dat teksten van deelnemers in een vormend proces onderworpen worden aan een toetsing door derden.

Ontroering valt niet te meten
Net zo min als geluk en verdriet.
Zelfs als er uiterlijke verschijnselen zijn, zoals tranen, kunnen die het bewijs zijn van zowel geluk, verdriet als ontroering. Het meten van de hoeveelheid tranen is daarmee een onbetrouwbaar middel.

Kwaliteit van schrijven
Hoe krijg je oog voor kwaliteit van het geschrevene, van jezelf en dat van een ander? Hoe ontwikkel je kwaliteit in schrijven? De dichter Ed Leeflang maakt zich samen met mij boos op de poëziewedstrijd. Hij noemt het een typisch Rotaryidee, gesteund door Unicef.
De organisatie bedenkt de thema's en tienduizend scholieren zitten op hetzelfde moment over hetzelfde onderwerp gedichten te schrijven.
Met weemoed denkt Leeflang aan de aanpak van Kenneth Koch en zijn navolgers die het allemaal zonder de opgefokte wedstrijdsfeer deden.
Dat de kinderen dat ook voelen blijkt uit een ingezonden gedicht:

We moeten vandaag iets dichten iets over dromen
Maar er wil niks bij me opkomen.
Een paar kinderen zijn al klaar en ik denk en ik denk maar.
Ik wou dat de les was afgelopen en ik zie dat wel meer kinderen dat hopen.
Ik hoef ook niet te winnen alleen maar om een paar zinnen!

Een door en door anti-poëtische schijnvertoning
Ed Leeflang schrijft:
Maar mijn echte treurnis moet nog beginnen. Want wat word je intens verdrietig als je 'De wereld om je heen', suggesties en lesideeën voor het werken met poëzie doorneemt.
Naar een warriger, slechter geschreven, onappetijtelijker stuk drukwerk zul je lang moeten zoeken.
Met wat voor Muze zijn scholen en jury's eigenlijk op pad?
Die toon waarmee de deftige dames vroeger over gevallen meisjes spraken is erin te vinden.
Op alle pagina's van het lesboek zindert het van pedagogische clichés, gebracht op een imperatieve akela-toon.
En zo moppert Ed nog een tijdje door, pluist het werk van de wedstrijdstichting tot op de bodem uit en kritiseert hun gebrekkig, maar wel zwaar gesubsidieerde gezwam.
'Maar de kinderen vinden het leuk', is het eeuwige excuus voor slecht onderwijs.
Ed begrijpt niet dat gerespecteerde kinderboekenschrijvers er aan mee doen.
[ De mobilisatie van het positief dichtende kind, door Ed Leeflang, in: Leesgoed 1993/1]
***
Vernieuwing van de samenleving
Sociale vernieuwing is het moderne sleutelwoord waaronder taalvorming een plaatsje moet zien te veroveren. Oorspronkelijk zijn de projecten en gelden gericht op verbetering van de gang van zaken in de wijken, de aanpak van werkloosheid, de veiligheid op straat en zo meer.

Magneetscholen
Het zijn scholen die proberen zich te profileren met behulp van veel kunstzinnigs in hun pakket.
Op die scholen is taalachterstand een dramatische vanzelfsprekendheid.

Nederlands Instituut voor Kunsteducatie
Het is een nieuwe naam voor kunstzinnigheid, maar de roepnaam blijft LOKV.
Overheveling van het cultuurbeleid naar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Er is hoop op een beleid waar kunst en onderwijs elkaar ontmoeten.

Kunsteducatie
In de drang om de geur van geitenwollensokken te verdrijven bedenkt men dat kunstzinnige vorming voortaan kunsteducatie moet heten. Of dat een noodzakelijke naamsverandering is valt te betwijfelen. Van hoog tot laag houdt men vol dat er niet aan de inhoud van kunstzinnige vorming getwijfeld wordt.
Maar toch, die naam.
Het lijkt erop alsof men bang is dat de gevormde mensch niet gedwee de boeken der grote literatuur zal aanschaffen en de museum- en concertzalen zal bezoeken.
***