Freinetonderwijs

1992 Het jaar dat een vrachtvliegtuig van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El AL neerstort op flats in de Bijlmermeer. Negenendertig bewoners en vier inzittenden van het vliegtuig komen om het leven

Freinetonderwijs: een eigen wijze van onderwijs

Het Freinet-handboek vormt een drieluik met de twee taaldrukboeken
Het is een allesomvattend werk over de praktijk op de Freinetscholen.
Het staat aan het begin van een nieuw te verwachten impuls voor de Freinetbeweging.
Freinetonderwijs moet dezelfde status krijgen als de andere vormen van Vernieuwingsonderwijs, zoals Montessori- en Jenaplan-onderwijs.
Als ik de modules voor Pabo studenten lees begrijp ik goed waarom de socialistische Freinetters geen schrijftafelontwikkelaars in hun garde wilden toelaten. Op het moment dat alles vastgelegd is in hapklare brokken is de dynamiek van de eigen creativiteit van de leerkrachten verdwenen.

Uitgangspunten Freinetpedagogiek
Al werkend, lezend en reizend kwam Célestin Freinet tot een aantal uitgangspunten en technieken.
De uitgangspunten liggen in principe vast maar de technieken kunnen voortdurend aangepast worden aan de veranderende maatschappij. Daarmee wordt verstarring en dogmatisme voorkomen.
De voornaamste uitgangspunten zijn:
1. De ervaringen en belevingen van de kinderen vormen een vertrekpunt voor zinvol onderwijs.
2. Leren is: al handelend experimenteel zoeken en ontdekken.
De gevonden mogelijkheden worden in een nieuw verband gezet.
3. Het werk van de leerlingen moet in een zinvolle context plaatsvinden.
4. De opvoeding op school staat niet los van de maatschappij.
Er is geen eenzijdig gezag, de opvoeding vindt democratisch plaats in coöperatief overleg.

Vertrekpunt
De ervaringen en belevingen van de kinderen vormen het vertrekpunt van Freinetonderwijs.
De leerkracht zorgt er voor, samen met de groep, dat er zinvol gewerkt wordt.
Daarmee is de kennis van de kinderen die ze van thuis en de straat opdoen bruikbaar voor uitwisseling en verdieping. Het werkt voor de leerlingen motiverend en prikkelend.
Een en ander wordt door de leerkracht omgezet in bruikbare leerwegen.
Belangrijk zijn de technieken die voor communicatie gebruikt worden. Het drukken en verspreiden van teksten van de kinderen is niet voor niets het belangrijkste vertrekpunt.
Freinet zelf zorgde er voor dat zijn kinderen doormiddel van de schoolcorrespondentie in contact kwamen met leerlingen in andere landen en culturen. Grote, dikke enveloppen gaan internationaal heel en weer.
De klassevergadering is de plek waarbinnen de verantwoordelijkheden voor de leerweg gedeeld worden.
De kinderen worden serieus genomen en de leerkrachten gaan gelijkwaardig met ze om.
Muurkranten zorgen voor communicatie binnen de school.
Alle mogelijke taken zijn in klassediensten ondergebracht en verdeeld. De zorg voor de eigen omgeving is van belang.
De kinderen maken hun werkplannen op formulieren waarop kinderen dag voor dag en week voor week zelf bepalen waar ze mee bezig gaan.

Natuurlijk lezen is een kerndoel
Leren lezen aan de hand van de eigen teksten van de kinderen. De koppeling van leestechniek en inhoud is fundamenteel van belang. Leren lezen vindt plaats in een voor de kinderen zinvol verband. De leeromgeving is motiverend ingericht. Taaltekeningen vormen een natuurlijke verbinding met de Lettertaal.
Alle taalactiviteiten worden in kringgesprekken en tekstgesprekken ondersteund met praktische spelling- of grammaticaoefeningen.
Schrijven in de zin van het ontwikkelen van een eigen leesbaar handschrift kan uitsluitend met behulp van de eigen teksten van de kinderen.
Iets dergelijks is ook van belang bij het leren rekenen. Praktische situaties uit de dagelijkse praktijk van de kinderen vragen om oplossingen en ontwikkelen het mathematisch denken van de leerlingen.

Brevetten
Dit is een vorm van registratie en rapportage waardoor leerlingen en leerkrachten overzicht hebben over de vorderingen en ontwikkelingen.
Overigens ontvangen leerkrachten ook wel eens een brevet als er iets opmerkelijks gelukt is.
***

Letteren in het onderwijs
De positieve effecten van literaire vorming in het onderwijs zijn aan het licht gebracht.
Taaldrukken vergt veel enthousiasme en inzet van de leerkrachten, maar het resultaat is meestal bevredigend.

Taaldrukken, verbinding tussen vele culturen
Op scholen waar veel kinderen met een taalachterstand rondlopen, scholen met soms meer dan twintig nationaliteiten, kan taaldrukken als bindend element fungeren tussen de verschillende culturen. Het maakt kinderen daarnaast mondiger en taalvaardiger en het geeft ze zelfvertrouwen.

Taalvorming is Ingeklemd tussen Kunst en Onderwijs
Het probleem is dat Kunst en Onderwijs twee grootheden zijn met gescheiden geldstromen.
Het bewijs van de zinvolheid van taalvorming wordt gegeven door de vele leerkrachten die taaldrukprojecten opnemen in hun taalprogramma. Steeds opnieuw worden taaldrukkers gedwongen de kunstzinnige componenten van taalvorming aan te tonen en de impliciete werking ervan te verdedigen. Ik heb het over kinderen die niet mogen opgroeien als functioneel analfabeten.
***

Rare Rederijkersgilden bevolken ons literaire landschap
Eerst waren er Kamers van rhetorike, rederijkerskamers voor liefhebbers van de dichtkunst. Strenge calvinisten vonden gedichten maar uiterlijkheden van aardse hoogmoed, dat mocht niet. De opvoedkundige idealen van de Verlichting drongen door en er ontstonden weer literaire genootschappen zoals in 1846 de Amsterdamse rederijkerskamer Achilles. Den zin des Volks voor Hollandse Letterkunde werd gepromoot.
In onze tijd kwamen er literaire clubs met namen als /: 't Grunneger Bouk / It Fryske Berne Boek / Doe maar dicht maar / Vertelsalons / Schrieverskringen / Taalpodia / Vrouwenboekhandels / Literaire Databanken / Amazones / Fantastische verhalen vertellers / Kunstbendes / Dichters bij de dijken / Schrijfcirkels / Haikukringen / Dialectverenigingen / Pennevreugden / Universitaire werkgroepen /

Alternatieve uitgeverijen hebben ook alternatieve namen
Ze heten: / Het dode punt / De dwaze schrijver / Koperative utjowerij / In liefde bloeiende / Innocenti / Het prieeltje / De zevenslapers / Papieren tijger / Blauwe giraffe / Inktvis / Middernacht pers / Pure fantasie / Roodbont / Voetnoot /

Honderddertig literaire tijdschriften in Holland en Vlaanderen
Ze hebben bizarre namen die een aparte lading dekken, sommige openhartig over de kwaliteit van hun blad: / Knödde / Sukutaki / Hjir / Trotwaer / Pompeblêden / Schoon schip / Essayhaas / 't Larfje / Prikkeldraod / Poort naar de wereld / Poëziekafé / Reigergeschijt / Meeuwengekrijs / Saaie berichten / Begane grond / Blad van de anarchie / Abrahadabra / Handschrift / De zingende zaag / Lettertap / Een pond verse letters / Pennestreken / Revolver / Sardonicum / Weirdo's / In zekere zin. /
***

Glossy
Stichting Lift geeft het tijdschrift Schrijven uit. Met subsidie kan het in 1995 glanzend uitgegeven worden.
Lift werkt samen met de landelijke instelling voor kunsteducatie, LOKV, en de Stichting Schrijvers, School en Samenleving.
De onderwijsspecial staat vol verhalen over hoe meesters en leerlingen op het gebied van literair schrijven aan de slag zijn. Over het onderwijs in basisschool, voortgezet onderwijs, basiseducatie geen woord.
Afijn, het is ook geen tijdschrift voor mij als taaldrukker.

Nationale Schrijversdag
De stichting Lift organiseert al tien jaar nationale literaire dagen. Deze keer doet de Taaldrukwerkplaats mee.
Hoezeer woorden zelf ook de kwaliteit van een tekst bepalen, de vormgeving van de letters waarin ze gedrukt zijn is van onmiskenbaar groot belang.
Een handschrift vinden we pas interessant als we weten dat het van een groot schrijver is.

Perzische poëzie is een mannen domein
Kader Abdolah houdt een workshop. Hij zoekt naar de betekenis van het leven om ervan te genieten.
Op een nadrukkelijke wijze spreekt hij zijn woorden in het Nederlands uit. In het Perzisch klinkt het vele malen mooier en ik hoef nauwelijks te weten waar de gedichten over gaan.
Kader stelt ons de vraag waar de Perzische gedichten over gaan.
Liefde, angst, dood, onbekendheid, verwachting, verlangen, verdriet, sex., cultuur, overspel, oorsprong, geruststelling, onvolmaaktheid?
Uiteindelijk blijven er drie over: liefde dood en sex. De rest vegen we uit.
Het leven is traag, want ik moet heel lang wachten op de ware liefde, op de ultieme sex of op mijn dood.
In liefde zit het leven, in het leven zit dood en verdriet, maar dan alles heel compact.
Kader vertelt van het gedicht dat gaat over een man die langs het water loopt en goed moet oppassen waar hij zijn voeten neerzet want in de klei, de aarde, kan wel je minnaar of geliefde huizen. Uit de klei is een kan gebakken met de vorm van die geliefde die met het handvat haar minnaar omarmt.
Perzische poëzie gaat uitsluitend en alleen over liefde.
***