1991 Het jaar waarin een westerse coalitie, onder leiding van generaal Norman Schwarzkopf, Irak aanvalt

Nieuwsgierig naar onze Natuur

Werken met gedichten in het Natuuronderwijs
Meestal vraagt men ons suggesties voor iets leuks en iets creatiefs bij natuuronderwijs. Maar dan staat dat leuks in dienst van natuureducatie.
Ik heb geprobeerd de zaak om te draaien en de natuur in de nabijheid van de school als inspiratiebron voor taalvorming te laten dienen.

Het werken met al je zintuigen is het uitgangspunt
Ik stuit al snel op het verschil tussen kennis en ervaring.
Taalvorming doet een beroep op de emotionele vaardigheden van kinderen.
Wat is er nu leuker dan met je neus tegen een boomstam te staan en op te schrijven hoe dat ruikt, wat er kriebelt, hoe vies de bast smaakt en dat je neus er aan blijft plakken en je rondloopt met een groene veeg op je wang.
Als je alle takjes, blaadjes, knopjes en bloempjes droogt en in plastic zakjes onder je teksten hangt ontstaat een prachtig mobiel, een tentoonstelling over onze natuur.
Dat al die blaadjes en takjes namen hebben komt later wel aan de orde.

Mijn spuug smaakt zoet.
Het uiteinde van het zoethoutstokje is een tandenborstel geworden.

deze roos
ruikt naar
een kerstboom

***

Ontwikkelingsgericht Onderwijs
De Amsterdamse Katholieke Scholen bekeren zich min of meer tot taaldrukken. Groepen leerkrachten van scholen die onder één bestuur vallen nemen kennis van ons aanbod. Het gevolg ervan is dat er eveneens meer aandacht gegeven wordt aan zogenoemd ontwikkelingsgericht onderwijs, dat wat visie en uitwerking betreft dicht tegen de werkwijze van taalvorming ligt.
***

Taaldrukken en de vele gezichten van Taal
We onderzoeken met de studenten van Geert Koefoed op de Universiteit van Utrecht het verschijnsel Visuele Poëzie en andere beeldende invloeden op taalvorming.
Verbeeldingskracht
Het vermogen om gevoelens, gedachten en oordelen te verwoorden is niet automatisch verbonden aan het vermogen om te kunnen lezen en schrijven.
Het beeld
Bij taaldrukken zijn werkwijzen en technieken ontwikkeld die talige processen omzetten in beeldende en vice versa. Een van de belangrijkste vormen daarbij is dat het beeld, de tekening, niet langer exclusief geldt als een individuele kunstzinnige prestatie.
Ontkoppeling van het begrip 'kunst'
De mogelijkheid er onbevangen gebruik van te maken. De vormende kant van de zaak is dan dat er evenzeer sprake is van toeleiding tot de kunsten, echter zonder het belemmerende aureool ervan.
De taaltekening en de doorgeeftekening zijn goede voorbeelden van ontmythologisering van de tekenvaardigheid.
De waarde van taaldrukken is het vermogen om simpele informatieoverdracht en expressie zinvol te verbinden. De waarde is verder gelegen in technieken voor het uit- en inwisselen van collectieve en individuele expressie.
Taaldrukken en de vele aspecten van Cultuur
Het groepsgevoel wordt gestimuleerd doordat alle stappen die in het taaldrukproces gezet worden vanuit een groep ondernomen worden. Dat wil echter niet zeggen dat de individuele uiting ondergeschikt is aan het groepsproces.
Het vormend aspect van de kunsten
Mensen zich er van bewust te laten zijn dat dit vermogen niet afhankelijk is van een kunstzinnige professionaliteit.
Taaldrukken werkt mee aan een alledaags gebruik van kunstzinnige middelen. De technieken van taaldrukken zijn ontdaan van alle belemmerende eigenschapen.
Bij taaldrukken spreken we daarom liever van taalvorming dan van literaire vorming teneinde het te ontdoen van een belemmerend aureool.
Gesprekken over Cultuur
Koefoed wijst dominante en niet-dominante culturele groepen aan en stelt vast dat de niet-dominante geproblematiseerd worden.
In de dagelijkse gang van zaken in onze multiculturele samenleving zou een dergelijke vaststelling terecht zijn, ware het niet dat binnen de dominante groep eveneens niet-dominante fracties voorkomen en omgekeerd.
De waarde van taaldrukken op dit punt is dat gebruik gemaakt wordt van universele talige technieken. Die technieken zijn niet afhankelijk van de moedertaal en de mate van kennis van de tweede taal.
Tussen Taal en Cultuur
Alle werkvormen van taaldrukken gaan uit van een eigenheid van de deelnemer en een uitwisseling daarvan. Waar op andere plekken dingen verzwegen of versluierd worden uit cultuurgebonden overwegingen, is taaldrukken er op uit die versluiering ongedaan te maken en helderheid te verschaffen in de algemene toepasbaarheid van woorden en betekenissen.
Taal Is Cultuur en Taaldrukken is het Gereedschap
Het gereedschap om het fundamentele creatieve vermogen in de gemeenschappen te kunnen inzetten moet ontdaan worden van alles wat dat gereedschap schijnbaar onbereikbaar maakt. Het hebben van inzichten en wijsheid, van gevoel voor schoonheid, is een ieder gegeven. De waarde van taaldrukken is gelegen in het ontwikkelen van voldoende vertrouwen in een eigen creatief taalvermogen, zonder dat uitdrukkelijk te demonstreren.
Nauwkeurige beschouwing laat zien dat de werkvormen voor kinderen uitwisselbaar zijn met die voor volwassenen. Net zo universeel als de taal zelf is ook taaldrukken. Zonder voor kinderen een kindertaal en voor volwassenen een grote-mensentaal te gebruiken, functioneren de werkwijzen met dezelfde thema's en inhouden.
***

Zijn taaldrukteksten anders dan andere ?
Hoe kan je zien of een tekst doorleefd is of niet? Of die berust op eigen ervaringen?
Dergelijke eigenschappen zijn niet gemakkelijk af te lezen aan een tekst.
Dit blijkt uit de hoeveelheid onvoorspelbare en onverwachte details. Ze zijn doorspekt met feiten die kinderen onmogelijk uit boekjes hebben kunnen overschrijven, maar die het resultaat zijn van een goed gebruik van de zintuigen. Daarnaast wijzen details op een sterke inleving. In de fase voor het schrijven worden ervaringen losgemaakt en kunnen allerlei aspecten van de ervaring aan de orde komen. Dit is dan ook duidelijk terug te vinden in de teksten.
Daartegenover: taalgebruik in de zakelijke teksten is niet doorleefd, het bevat vooral 'dode' kennis uit documentatieboekjes.
Aldus Astrid van der Meer en Jolande Pistoor, in een scriptie over taaldrukteksten .

Aan regels gebonden - en niet aan regels gebonden teksten
Het meest duidelijk verschillen de tekstsoorten in cohesie en coherentie. Hoe meer regels hoe minder coherentie. De samenhang van de ongebonden verhaaltjes is goed in opbouw en logisch verband van de zinnen. Bij rondelen is dat in het algemeen minder, waarschijnlijk veroorzaakt door de gedwongen regelherhaling. Het herhalen heeft wel een positief poëtisch effect, de tekst wordt mooier als je hem voorleest.
***

Een Taaldrukstand op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling.
Samen met taaldrukkers in den lande informeren we de bezoekende leerkrachten op de NOT in de Jaarbeurs.
Het is een aarzelend begin van een samenwerkingsverband dat toch later geen kans van slagen blijkt te hebben. Taaldrukwerkplaatsen moeten het hebben van plaatselijke initiatieven en geldstromen.
Het is nog geen nationaal verkoopbaar product.
***