Van klein praten tot groot schrijven.







Tranenthee



Theo Vesseur en Henk van Faassen bedenken hoe het moet met taal op IVKO en Taaldrukwerkplaats.
***



Ernest van Leyden: Broadway [1961]

Visuele Poëzie

Karakteristiek voor Visuele Poëzie is het doorelkaar gebruiken van letter- beeld- en tekstmateriaal.

Voor de jonge lezertjes geldt dat de beknoptheid van elk visueel beeldgedicht samengaat met veel ruimte voor eigen interpretatie.

Juist die eigen interpretatie is iets waar men in het onderwijs moeilijk mee om kan gaan.

Is het dan mogelijk om Visuele Poëzie in het onderwijs te introduceren?
Dat is wel het geval, maar dan gaat het niet meer om het aanleren van taaltechnieken maar om het ontwikkelen van verbeeldingskracht bij kinderen.

Bedroevende voorbeelde
n
Hier en daar wordt het in het onderwijs leuk gevonden om het woord koud met bibberletters, en water met golflettertjes te schrijven.

Mengsels van letters en tekening kunnen grappig zijn, maar hebben geen objectieve waarde als het gaat om woordherkenning in het leesonderwijs.


***



1990
Het jaar waarin Nelson Mandela, voorvechter voor afschaffing van de apartheid in Zuid-Afrika, na zevenentwintig jaar gevangenschap vrij komt

Kunstzinnige Vorming in het Basisonderwijs: Kunst of Kunde

Een symposium in Lelystad
Vera Asselbergs spreekt over de historische noodzaak van de kunstzinnige vorming in het basisonderwijs.

Andries Oldersma houdt een lezing over literaire vorming als kunst en kunde

Hij markeert twee gebeurtenissen in de revolutionaire opwaardering van het kinderboek waarmee de literaire vorming aandacht krijgt.
De eerste is in 1973 het verschijnen van Creatief taalonderwijs, van klein praten tot groot schrijven door Paul Dijkstra.

De andere is in het congres Ieder kind is een kinderboekenschrijver en in 1987 het verschijnen van het handboek Taaldrukken, verder dan zeggen en schrijven.
Oldersma sluit zich aan bij de emancipatoire opvatting van kunstzinnige vorming.
Als kunst verbeelding van het bestaan is, vereist dat een divergente productie, het kenmerk van creativiteitsontwikkeling, de kunsten, en de kunstzinnige vorming te tonen in een geheel van culturele verschijnselen.

Zeven kwaliteitseisen:
Literaire vorming als kunst en kunde. De wisselwerking van kunst en kunde.
De ontwikkeling van eigen smaak en voorkeur.
Differentiatie.
Verbinding met de belevings- en ervaringswereld van het kind.
Het sleutelen en schaven aan teksten.
Ruimte voor 'eigen' taal.
Een uitnodigend sociaal-emotioneel klimaat.

Andries pleit voor een actieplan van integrale aandacht voor literaire vorming. Waarborgen voor de eigen en omringende taal van het kind en de taal die het ontmoet in proza en poëzie moeten, in onderlinge wisselwerking, uitgangspunt zijn voor het taalonderwijs en literaire vorming.
Literaire vorming moet eisen stellen en effectief zijn op de gebieden van kennis, inzicht, houdingen en vaardigheden; zowel productief als receptief.
***


Kun je me horen?

De dichtbundel Zeker Misschien van Theo Vesseur wordt in Café Eik en Linde gepresenteerd.
Hij laat zijn grote betrokkenheid bij taal in woorden en in letters de vrije loop.

dag lieve aarde
ik ben dood
neem nu mild
terug
de as die over is
in je veranderend bestaan

dag lieve mensen
van wie ik hou -
mijn tijd en lichaam
zijn voorbij

in een geheel
zijn wij en blijven

een geheel

26 december 1991 overlijdt Theo Vesseur

Dag Theo
Tekens gedacht
Woorden gesproken
Zinnen gedrukt
Zo blijf je bestaan
Bij ons
de Taaldrukkers.
***



Dichters uiten zich in beelden

Concrete poëzie is volgens de beoefenaars ervanvoomamelijk een 'objectivering' van taalmateriaal.

Alle mogelijkheden die het materiaal biedt worden gebruikt ten behoeve van een betekenisvolle talige constructie.
Alles wordt gebruikt, niet alleen de letters en woorden maar ook de eigenschappen van de verschillende lettertypes, corpsgrootte en de lay-out.
De compositie op het blad en het aantasten van de vorm van de letters.

Concrete poëzie is gericht op een proces van 'verzadiging' van taal.
Het spreekt vanzelf dat als de tekens die in omloop zijn bij de beeldende kunst zich gaan vermengen met de taaltekens er een nieuwe vorm van verzadiging zal optreden.
Bij een puur talig gebruik van het alfabet maken de vorm van de letter, de compositie van de letters op het blad en dergelijke in principe geen onderscheid tussen dezelfde woorden. Bij concrete poëzie is dat nu juist wel het geval. De bestaande afspraken over de betekenis van een reeks lettertekens die in een bepaalde volgorde een woord vormen, zijn niet meer geldend.

Nu heerst er onder deskundigen ook de opvatting dat ook de gebruikelijke coderingsafspraken doorbroken kunnen worden. En dat gebeurt ook. De wereld verandert en de talige verbeelding ervan kan niet ten eeuwige dagen gebruik maken van de oude codes.
Aldus Eric Vos algemeen taalwetenschapper in: "De tong aan het ijs" 1990. uitgave van stichting De overlevenden van Nova Zembla.

Er kan er geen taalmethode verschijnen of kinderen moeten weer aan de slag met bibberletters voor het woord 'bang'. Ook in literaire projectmappen is dat zo.
***

Haiku
De haiku heeft de wat bedrieglijke eigenschap, dat je altijd denkt er gemakkelijk zelf een te kunnen maken.
Je zegt bij jezelf: wat is er vlotter te schrijven dan het volgende:

Een herfstavond,
Ik denk maar
Aan mijn ouders.


YosaBuson [1716-1783]

Van haiku krijg je zin: hoeveel Westerse lezers hebben er niet van gedroomd met een notitieboekje op zak door het leven te gaan, hier en daar 'indrukken' noterend waarvan de kortheid de waarborg van volmaaktheid en de eenvoud het getuigenis van diepgang zou zijn en wel krachtens een dubbele mythe: de klassieke, die in bondigheid een bewijs van kunst ziet, en de romantische, die aan improvisatie een waarheidspremie toekent.

Ofschoon hij begrijpelijk is, wil de haiku niets zeggen.
En het is door deze dubbele conditie dat hij zich voor zingeving lijkt te lenen, op een bijzonder gedienstige wijze, net als een beleefde gastheer die je uitnodigt het je met al je eigenaardigheden, waarden en symbolen in zijn huis gemakkelijk te maken. Roland Barthes

Sneeuw daalt neer over
De broodmagere kinderen
Van de armenbuurt.


KobayashiIssa [1763-1827]

Gemakkelijk toch?
Lees haiku voor en leg het systeem van de 5-7-5 lettergrepen uit.
Leg uit dat Haiku meestal over de natuur gaat, maar dat hun onderwerp ook 'computers' kan zijn.

Gister werkte hij
Vandaag is hij stuk gegaan
Windows zijn wel zo.

Een crash verandert
Je duurste computer
In een domme kei.

***


naar boven

verder

index