TAALDRUKKEN verder dan zeggen en schrijven

Het Handboek Taaldrukken is klaar en dat mag een mijlpaal heten.
In de voorbereiding van een congres ter gelegenheid van het verschijnen is het axioma van 'de eigen ervaring' ter discussie gesteld.

Men heeft de literaire invalshoek van de taalexpressie willen verkennen.
Het gaat niet alleen om de productie van eigen teksten maar ook om inzicht te krijgen in wat er gebeurt als echte schrijvers in boeken aan het werk gaan.

Er blijft een kloof bestaan tussen het aandeel van de schrijver en dat van de taaldrukkers.
***




Een poging tot plaatsbepaling door de Advieskommissie Taalvorming
Het LOKV brengt een advies uit.
Het is een vervolg op het advies aan de minister in 1984.

Het gaat om de relatie tussen taaldrukken en kunstzinnige vorming.
Taaldrukken is een activiteit binnen de kunstzinnige vorming met een duidelijk eigen identiteit.

'Taaldrukken is in wezen een taalactiviteit en moet als onderdeel van de discipline taal beschouwd worden, waarbij taal als een volwaardig deelgebied van de kunstzinnige vorming erkend zou moeten worden.'

Het advies pleit er verder voor, dat creativiteit thuis hoort onder divergente productie. Voor een vraagstelling zoeken we naar meerdere oplossingen.

De formulering:
'Taalvorming is vorming met behulp van middelen en uitingen van de literatuur.'

Hoofddoelen:
Ontwikkeling van talige expressieve en kreatieve vermogens van iedereen.
Ontwikkeling van receptieve vermogens ten aanzien van talige cultuuruitingen.
Ontwikkeling van eigen plezier, smaak en esthetisch gevoel bij iedereen in het vormgeven en genieten van talige cultuuruitingen.



Drama is een vak apart
Leerkrachten op basisscholen moeten meer ervaring opbouwen met dramatische vorming.
Maar dat moet wel binnen de taallessen gebeuren omdat het veel lijkt op het lesonderdeel 'stellen'.
Maar waarom dan?

In de wet op het basisonderwijs valt het onder de expressieactiviteiten en daar is taalexpressie er één van. Het vindt allemaal plaats in de randjes van het onderwijs en afhankelijk van de affiniteit van de leerkracht met de werksoort.
Het pleit voor een vak op de PABO, waar leerkrachten met een brede inzetbaarheid opgeleid moeten worden.

De consulenten kunstzinnige vorming zullen een missionarisrol toebedeeld krijgen volgens Pierre Ballings, hoofd van de afdeling KV/AK van WVC.



Pornografie

Het advies mag op last van het bestuur van LOKV niet gedistribueerd worden.
Het wordt behandeld als een soort pornografie dat van onder de toonbank verspreid wordt.

Pieter Quelle
die namens het LOKV secretaris van de adviesgroep is wordt hard op zijn vingers getikt.
Het gaat voornamelijk om de naam Taalvorming.
De aloude controverse tussen kunst en de ontwikkeling van activiteiten in het dagelijkse leven van gewone mensen en leergierige kinderen in het bijzonder.
Over de inhoud van het advies hoor ik van het bestuur niets.
***







1986 Het jaar dat een kernreactor in de kerncentrale van het Russische Tsjernobyl ontploft

Werkwoorden uit de Taaldrukwerkplaats


Medewerkers en deskundigen geven na tien jaar Taaldrukken
een kort statement


Frederice van Faassen:
Soms is iets helemaal niet te benoemen.
'Woorden laten zien wat er te zien is.
Wat ik meemaak, kan ik er in woorden weer laten zijn.
De ander kan dan ook zien wat ik meemaakte.'

Theo Vesseur:
Van werkwoord naar werkdaad.
Ik ben best trots op het feit dat ik de grondleggers van de taaldrukwerkplaatsen vanaf het begin heb gesteund, zonder armslag. Ik ben fier op hun vriendschap. Ik ben blij met hun volhouden, hun weten, hun geloof en hun geduld.

Fie van Dijk:
Hoe krijg ik ze aan het schrijven?
Het was zo'n vraag uit de praktijk van de begeleidsters van lees- en schrijfgroepen.
Mijn wedervraag, ik ga niet voor niets uit van problematiserend onderwijs, was: moet dat dan?
Rumoer in de klas. Daar komen de mensen toch voor op een lees- en schrijfgroep?
Die vraag zoeken we op.

Hoe zit het dan met onszelf?
Schrijven we zelf? Wanneer? En hebben we er lol in?
Er kwam een lijstje op het bord te staan. Notulen, verslag, brief.
Maar lol? Nee, dat hadden er maar twee: een vrouw die 'alleen maar spinazieacademie' had, en ik, zei de gek.
Daar schrokken we allemaal even van.
De meesten telefoneerden of pakten de auto als ze iets aan iemand wilden vertellen.
Schrijven was een enkele keer leuk als je een brief schreef aan iemand die in Afrika woonde.
En sommigen hadden vroeger een dagboek bijgehouden.

Peter Dellensen:

Mijn werktas zit vol mappen en aantekeningen over taaldrukken.
Papieren met dubbelgevouwen blaadjes er omheen maken een indeling.
Ik stop er van alles in en haal er soms weer iets uit.
Het is een rituele handeling.
Ik zie me nog zitten tijdens de in-het-werk-oefening. De gesprekken zijn hoog opgelopen die middag.
Paul Krijnen ziet opdrachten die vrij associëren stimuleren niet als vormend.
Hoe moet dat verder? Zo komt er te weinig engagement!
Henk van Faassen heeft een gloedvol betoog gehouden over drukken als kreatieve aktiviteit in plaats van reproduktieve handeling.
Mijn hoofd is vol en gonst.
Afijn, we beginnen in de Staatsliedenbuurt. Er wordt hard en enthousiast gewerkt.
In de jaren daarna leren we elkaar kennen in zware, inspirerende, krankzinnige en zwakke maar steeds leerzame omstandigheden.

Paul Krijnen:
Elk woord kan tot misverstanden of illusies leiden. Vandaar dat het kort, bondig en zakelijk wordt gehouden.
Ambtelijk noemen velen dat. Onverstaanbaar anderen. Ik weet het.
Aanvankelijk heb ik geprobeerd iets van mijzelf te laten doorklinken, maar elke keer werd ik teruggefloten.
Tot nu toe ben ik er niet achter of die ambtelijke, juridische en zakelijke taal ook tot taalvorming gerekend moet worden.

Jos van Hest:
Het uiteindelijke woord hoeft niet gedrukt te worden,
niet geschreven en niet gezegd.
Het uiteindelijke woord is woordloos.
Wat een stilte zal dat geven.
Wat een rust zal dat zijn.
Wat een leegte zal dat vullen.'

Henk van Faassen:
Als de tekens, die de begrippen herkenbaar maken, in rijen op papier verschijnen,
dezelfde tekens, maar in duizendvormige verschijning dik en dun, stijlvol of bonkig, leesbaar of modieus.
Tekens aangepast aan een doel en een nut.
Wat heb ik het moeilijk als ik zie hoe de woorden onder de handen van kinderen tevoorschijn komen als ze met een schoolopdracht bezig zijn. Ze schrijven het woord 'zee' met golvende letters. Dat kan nooit likken, want de zoute geur van het water en het zand dat met de harde wind in je ogen komt, de warmte van de zon, is niet met die serie golvende letters uit te beelden.
Wel zie ik kinderen taaltekeningen maken. Tekeningen die verder gaan dan geschreven-woorden-taal. Tekeningen waarin gedachten en ervaringen overgedragen worden. Daar heb ik iets mee.

Vera van Popta:
'Ook al ken je maar drie woorden wil dat nog niet zeggen dat je niets te vertellen hebt.'
Een peuter vertelde wat er met haar arm gebeurd was. Dat ze pijn had maar dat het nu over was.
Ze gebruikte slechts één woord: 'arm' en herhaalde dat een aantal keren op verschillende toonhoogten. Dat was haar verhaal en geloof me, het komt over.

Leo Lentz:
'wie zegt: "ik ben tegen abstract taalgebruik" die liegt'

Frans Scharff:

Als ik in lijn 10 sta roep ik wel eens heel hard: taaldrukken! Iedereen begrijpt me en zelfs de controleur laat me zonder kaartje staan. Ben ik een duivel, een melaatse of een mislukt kunstenaar?
Nee, Ik ben gelovig in taaldrukken.

Andries Oldersma:
'De keuze van het 'juiste' woord, het bijpassend schrift of lettertype en de vermenigvuldigingswijze van teksten om mee te communiceren.
Een afgeleide waarde, maar een nuttige, zelfredzaamheid bevorderende waarde.'
***



Woorden Geven aan je Ervaringen,

Taaldrukken en de Open School


De deelnemers van Open Schoolgroepen blijken met behulp van de werkwijze van taalvorming gemakkelijker te schrijven.
Het gaat vooral om schrijven voor jezelf en voor de mensen direct om je heen. Schrijven voor de buitenwereld is veel moeilijker omdat je moet voldoen aan allerlei, voor jezelf onduidelijke, waarden en normen van de lezer. Dat betekent dat je 'correct' Nederlands wilt schrijven of dat je niet alles vertelt wat je op je hart hebt omdat anders je boodschap misschien niet over komt.
Taaldrukken maakt het je mogelijk je eigen normen en waarden en wat je op het hart ligt te leren kennen.
De aanzet tot handelen in de buitenwereld is daarmee ook op het gebied van schrijven gegeven.


Paolo Freire en de Wedergeboorte van Landen

Op een van de bijeenkomsten van de Projektgroep Volwassenen Educatie van de Letterenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam, luisteren we naar Antonio Faundez uit Chili. Hij heeft lange tijd met Paolo Freire gewerkt en is zijn beoogde opvolger.

'Als je met alfabetisering bezig bent zullen mensen dingen moeten begrijpen.
Begrijpen is niet alleen taal maar ook individuele geschiedenis.
Je kunt in abstractie praten over nationaliteiten en landen die ontstaan na de kolonisatie.
Die landen moeten behalve gedekolonialiseerd ook herboren worden, de mentaliteit van een volk moet gedekolonialiseerd worden.
Een alfabetisering van politieke ervaring met een educatieve dimensie. Dat is wat anders dan een educatieve ervaring met een politieke dimensie.
Het was een politieke fout, die in Nicaragua gemaakt werd.
De misvormde mentaliteit van de stedelijke studenten werd losgelaten op het platteland.
Maar de studenten gingen weer terug naar de stad.'

Taal is een voertuig van cultuur en produceert cultuur
Het is in dit verband minder een communicatiemiddel.
Taal is ook de manier van eten, van gebaren maken, van bewegen.
Ik moet hierbij denken aan het feit dat we gevormd zijn door een onderwijs dat niet nieuwsgierig is naar wat mensen te zeggen hebben, maar kijkt of mensen hetgeen de onderwijsgever er in stopte, weer tevoorschijn kunnen halen.

Op het literaire vlak is alfabetisering ook een politieke zaak

Een nationale cultuur is een abstractie. Cultuur is een diversiteit. Wie beslist wat literaire waarde heeft?
Binnen culturen wordt bijvoorbeeld de strijd gevoerd wat vrouwentaal en wat mannentaal is. Ieder moet kans krijgen zijn eigen taal te schrijven, de een mag niet boven de ander gesteld worden.
Zo bekeken is de school een anti-leer-instituut.

'Er is vaak een fysieke weerstand tegen de ideeën uit het westen. In het westen zelf gebruikt men vaker de techniek van Freire en niet zijn methode.
Er is sprake van een confrontatie van eigen kennis met externe kennis. De spanning tussen deelnemer en begeleider is vergelijkbaar met de spanning tussen het woord en de stilte.
Het is een symbool voor houding.'

***



Taaldrukken en Jong Volwassenen
Op veel scholen voor parttime onderwijs, streekscholen en vormingscentra, wil men kennis nemen van taaldrukken. We geven een paar jaar bijscholingen aan docenten van praktijkscholen en dergelijke.
Internaten van Justitie, waar men randgroepjongeren opvoedt, vragen naar onze inzichten en richten drukwerkplaatsen in.
Maar dan is het plotseling afgelopen als de subsidiekraan voor dergelijke scholingen knarsend dicht gaat.


naar boven

verder

index