Een advies voor een vaste plek in het onderwijs
Een begeleidingscommissie, bestaande uit: Peter van Dorp, namens de afdeling onderwijs van de Gemeente Amsterdam, Gerard Eykelenboom, gemeentelijk inspecteur van het onderwijs, Hans Frazer, ABC Wijkteam Onderwijsbegeleiding Oud West, Tineke Joosten, onderwijzeres en Marjolein Slootstra, ouder, brengen advies uit.
De conclusie van dit gezelschap is dat taaldrukken een belangrijke onderwijsvernieuwende factor is, zowel ten aanzien van de ontwikkeling van het moedertaalonderwijs als van de kunstzinnige vorming.
De Taaldrukwerkplaats is als buurtvoorziening van belang bij het vergroten van de samenhang tussen buurt en school.

Aanbevelingen:
1. De Taaldrukwerkplaats is op grond van de zesjarige ervaring een niet meer weg te denken onderwijsvoorziening en moet structureel gefinancierd worden.
2. Taaldrukken is een belangrijke democratische ontwikkeling in de stad en in het onderwijs. Een taaldrukwerkplaats als buurtvoorziening is een ondersteuning van de grondwettelijke vrijheden van meningsuiting en drukpers.

No-nonsens-aanpak
Er komt een beleid van 'heroverwegingen' waarbij de markwerking en particulier initiatief de rol van overheid over moet nemen. Eelco Brinkman (min. CRM) denkt in termen van sponsoring, privatisering, profijtbeginsel, ondernemersgericht gedrag.
Marijke Taminiau, hoofd van de afdeling KV/AK van CRM stapt daarom maar op. Vijftien jaar heeft ze, op een vaak eigenzinnige wijze, het gezicht van kunstzinnige vorming bepaald.
Stevijn van Heusden, die haar opvolgde, heeft weinig problemen met het nieuwe beleid.
De NSKV voldeed niet meer en werd in het diepste geheim omgetoverd tot Landelijke Ontwikkeling Kunstzinnige Vorming, LOKV die in 1983 met een kleinere staf op de Ganzenmarkt in Utrecht aan de slag gaat.
***

2e Internationale Fédération Internationale des Mouvements d'Ecole Moderne
Een Freinetcongres in Delft.
We zijn daar druk in de weer met taaldrukken. Een paar teksten, die geschreven worden, in verschillende talen, geven een beeld van het feit dat het mogelijk is menselijke teksten tussen vergadertaal te krijgen:

'Ik heb maar twee handen; maar eigenlijk veel méér'
'Kinderen zijn het beste soort mensen om tussen te zijn'
'In de kring voel ik me fijn'
'Het leven ligt buiten het vierkant van de school'
***

Orde in de Klas
Er verschijnt een boekje met kinderteksten: Klein lied.
Het is samengesteld door de onderwijzer C.W.Schraa.
Het zijn gedichten niet voor, maar door kinderen.
Hij schrijft in de inleiding:
Mijn loopbaan als onderwijzer was orde houden, orde orde orde. Dat was het enige criterium. Dat was onmogelijk. Het stichtte verwarring en onheil. Toch ben ik er uit gekomen.
Misschien door dat ene kind.
Een meisje stapte zo maar uit de bank en liep naar mij toe. 'ze is pas ziek geweest.' werd mij toegefluisterd. Dat was om hun klasgenote tegen die altijd kwaaie meesters te beschermen.
Het meisje had een opstel gemaakt en vroeg of ze het voor mocht lezen. Voor ik antwoord kon
geven, was ze al begonnen. 'Een kopje thee,' zei ze en ze stak van wal. Het verhaal ging over een meisje dat ziek geweest was en nu voor het eerst weer een kopje thee dronk. De precieze woorden kon ik niet herhalen, maar het was stijl. Hoe kon een kind zó het drinken van een kopje thee beschrijven. De laatste regel weet ik nu nóg!
Nog nooit had een kopje thee haar zo lekker gesmaakt.'
De kinderen vonden het mooi en ze moest het nog eens voorlezen. Alle kinderen gingen meteen ook een opstel maken. Of ik dat gezegd had, weet ik niet meer, maar ze deden het. Ik hoefde niet eens orde te houden.

Les geven, het aandragen van wetenschap is noodzakelijk, maar kinderen moeten ook de gelegenheid hebben iets uit zichzelf voort te brengen.
Daarom is er ook een drukpersje op de school van meester Schraa.
***

TaalDrukMobiel
Op een Actie in Utrecht voor het behoud van Kunstzinnige Vorming opereren we met een drukpers.
Een klein Adana degelpersje, vastgebonden op een supermarktkarretje.
De binnenplaats van de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar is de plaats van handeling.
Rondrijdend drukken de deelnemers hun eigen pamfletten met eigen teksten.
Deze manier van werken is eerder gebruikt bij buurtacties in de Staatsliedenbuurt, maar ook op een literair feest in Paradiso.
Hoe makkelijk blijkt het te zijn om, temidden van het gewoel van de actie, mensen ertoe te bewegen een eigen woord te drukken en het even later als een vlugschrift, nat en wel, te verspreiden.
***