Gedaanteverandering van de media
Neil Postman spreekt er in zijn boek Amusing Ourselves to Death over.
Het gaat van een typografische cultuur, een cultuur van gesproken en vooral gedrukte woorden naar een amusementscultuur.
Met een typografische cultuur bedoelde hij de gesproken en geschreven woorden waarin alle kenmerken van een volwassen gesprek worden versterkt door de typografie;
de vaardigheid om begripsmatig en zinsmatig te denken; de voorkeur voor rationaliteit en ordening; de afschuw voor elkaar tegensprekende zaken; het vermogen om zakelijk en objectief te beschouwen en voor alles het geduld opbrengen om op een antwoord te wachten.
***

Een taaldrukwerkplaats moet net zo bereikbaar en hanteerbaar zijn als de telefooncel op de hoek




Het Theatre de Parapluie
Een speelplek op vier benen onder een zwarte paraplu.
We voeren Zen-gedichten uit De koude berg op, minimal theater. Per uitvoering iets over de berg, de zee, de zon of de maan. Normaal begeeft het publiek zich naar het theater. In dit geval beweegt het theater zich naar het publiek, dat zich tegoed doet aan eten en drank. Ertussen klinkt een teer belgeluidje. Een kaarsje verlicht het doek. Minimaal, maar vol effect.
***

Een Kalender tot Boek Gevouwen
Er verschijnt een kalender voor het onderwijs, vol met lestips en wetenswaardigheden, ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Vereniging Onderwijs in het Nederlands.



De kalender is zo gemaakt dat je van de bladen kleine boekjes kunt vouwen om die te bewaren.
Zo is er een boekje over taaldrukken en een boekje over lezen in de volwasseneneducatie, wie dit leest is zo gek nog niet, over vereenvoudigde spelling en meer taalonderwerpen.
Door de hele kalender heen cartoons over de gruwelen van het onderwijs
.



Plotseling komt de godsdienstleraar mijn klas binnen en scheurt de collages over Oorlog & Vrede van de muur die mijn leerlingen hadden gemaakt. Hij vond ze communistisch en dus werden ze door hem verboden.
***



1979
Het jaar waarin 'The Iron Lady',
Margaret Thatcher
, minister-president van Groot-Brittannië wordt

Niet alles wat gedrukt staat is gelogen


De beroepsopvatting van een taaldrukker:
Typografen die geilen op een fraai letterbeeld of te gek worden van het spelen met letters à la Werkman of Van Ostayen.
Zeefdrukkers die onder de indruk zijn van werkstukken met 12 drukgangen alleen al voor de kleur grijs, etsers die het liefste in hun etsbak zouden pissen om een mooiere gradatie uit hun aquatint te halen, grafici die om willen gaan met subjectief-esthetische begrippen als vormschoonheid en -gevoeligheid, moeten maar niet gaan taaldrukken.
Het zal ze teleurstellen en frustreren.
Mensen die bereid zijn zich kwetsbaar op te stellen, de afstand tussen persoonlijk vakmanschap en dat van een leek zo klein mogelijk te maken, die hebben we nodig.


Inhoud boven vorm
Als ik terug kijk op de tijd van de strijd om de plaats van taalvorming temidden van zoveel kunstzinnigheid overvalt mij een gevoel van tweeslachtigheid.
Aan de ene kant blijf ik gestreng inhoud boven vorm stellen.
Tegelijkertijd beweeg ik mij in de omgeving van makers van bijzondere drukwerken, waarvan de vorm een literaire inhoud ondersteunt.
Met de komst van offsettechnieken en computervormgeving is de vorm zo makkelijk tot stand te brengen dat het snel tot gemakzucht leidt.

Typografie wordt niet langer bepaald door de strenge wetten van het zetsel in lood
Zeeziek bekijk ik de rondvliegende tekstregels, vormen en vlakken, bijna onleesbaar in hun vermenging.
Gelukkig zijn er nog genoeg mensen, die de bijzondere eenvoud van een goed gezette tekst met een afgewogen optische spatiëring, afgedrukt in boekdruk op goede kwaliteit papier en een eerlijke vorm van boekbinden met naald en draad, boven het woeste design waarderen.

De zogenaamde dynamische vormgeving van videoclips op de commerciële netwerken verbergt de leegheid van veel songteksten.
Toch luisteren en kijken de jongeren daar liever naar dan dat ze een vergelijkbaar gedicht in een bundel met een rustige typografie lezen
.


De Drukkersmarkt in Paradiso

Kleine drukkerijen en uitgeverijen verkopen in de popmuziektempel hun bijzondere drukwerken.
Het zijn de marginalen die uit liefhebberij voor mooi drukwerk op zolder achter een trapdegelpers kruipen.
De uitgaven van de IVKO-school passen goed op deze markt en ik werk er ter plekke met een kleine Adana degelpers, waarop deelnemers, waaronder Simon Vinkenoog, teksten drukken die ze ter plekke bedenken.
De leerlingen lezen op de markt voor uit eigen geschreven en gedrukt werk.



Literatuur op het Internet dat is het helemaal
Dames en heren taalvormers en taaldrukkers, wat is hierop uw antwoord? Gij zult uw kinderen niet meer met vieze vingers aan het papier laten komen.
De pixels van het scherm vervangen pen en papier.
Weg met die stoffige boekjes die moeizaam met loden lettertjes gezet worden.
De glasvezelkabel is het enige doorvoerkanaal voor alle kunsten, maar wat gaat er gebeuren als al die componisten, dansers, kunstschilders, gedichtenmakers, architecten en dominees zich door dat kabeltje persen?
Als je HTML beheerst ben je je eigen kunstproducent.
Stel je voor: interactive gedichten van Paul van Ostayen, Je kunt de BOEM van de paukenslag nu horen. De typografische bedoelingen van de dichter zijn in één klap teniet gedaan.
Zap maar rond met de cursor als een acupunctuurnaald in je kont.
In deze kringen wordt literatuur een reactionaire cultuur gevonden. Het Web moet daar verandering in brengen. Of niet?.
***

Wat is de taaldrukwerkplaats?

Is het een buurtvoorziening?
Een samenwerkingsproject met buurthuizen?
Een soort telefooncel?
Een werkwijze ten dienste van het onderwijs?
Een visie?
Het is van alles wat, maar het is ook een probleem omdat er geld nodig is en een plekje onder de zon van de kunstzinnige vorming of elders.
De Taaldrukwerkplaats schuilt onder twee parapluies. Die van de Werkschuit en die van de buurthuizen


Twee onderwijsinspecteurs inspecteren de Taaldrukwerkplaats

Het zijn André Haakmat en de voormalige hoofdonderwijzer Andries Oldersma.
Andries Oldersma met enthousiasme dat zich later vertaald heeft in een enorme steun die we van hem ontvangen.
André Haakmat werd in Suriname geboren en kwam na zijn middelbare school naar Nederland. Ondanks het feit dat hem een studiebeurs geweigerd werd lukte het hem om carrière te maken in de kinderbescherming, het onderwijs en de advocatuur.
Ten tijde van de coup van Desi Bouterse op 25 februari 1980 was hij inspecteur van het onderwijs in Amsterdam.
Vrij snel daarna verliet hij Nederland op verzoek van zijn vriend Henk Chin A Sen om deze als diens persoonlijk adviseur bij te staan bij het regeren van Suriname.
Haakmat werd in het kabinet van Chin A Sen de vicepremier en minister van Justitie, Leger en Politie en Buitenlandse Zaken.
***



Hofleveranciers In het kader van het Internationale Jaar van Het Kind
Vera van Popta, Peter Dellensen, Frederice van Faassen en Henk van Faassen, geven werkgroepen taaldrukken. Jos van Hest en Marie José Balm leiden het thema in. Er zijn ook werkgroepen over spel, zintuigen en beweging.

H.K.H. Prinses Beatrix der Nederlanden doet mee aan een vertelronde bij Frederice. Ze vertelt over haar jeugd in Canada, maar ook dat ze bij late thuiskomst op Drakesteyn even voelt of het televisietoestel nog warm is en zo merkt dat de prinsjes te lang hebben zitten kijken.
***


Taaldrukken in Griekenland,
Democratisering van het Potlood,
Het Amsterdams Ballon Gezelschap

Waar is een betere plek te vinden dan Griekenland, waar de democratie uitgevonden is?
Het Amsterdams Ballon Gezelschap heeft in Gianichigorion zijn tenten opgeslagen.
Het kunstenaarsgezelschap uit Ruigoord is voortgekomen uit de Insekten sekte, een overblijfsel van de roerige provotijd.
Mijn tent staat erbij en ik doe mee met theaterhappenings en
sluit aan bij de magische en telepathische geaardheid van de groep.

Samen met de Ruigoorders maak ik kleine boekjes met de drie symbolen die een belangrijke rol in de experimenten van de groep spelen.
De cirkel, de driehoek en het yin-yang-teken.
Het moeten unanieme anonieme teksten worden. Niet iedereen is even sterk gemotiveerd.
Het is duidelijk dat deze groep bestaat uit egotrippers die niet gewend zijn naar elkaar te luisteren of met elkaar samen te werken.
Ondanks dat worden er vertelrondes gehouden en teksten geschreven.
De verhalen, die bij de persoonlijke en dierbare dingen horen, zijn prachtig.


Nomadische Universiteit Internationaal

Er doen mensen van verschillende nationaliteiten mee.
De teksten worden niet vertaald. Als we de teksten aan elkaar doorgeven, komen de teksten met alle talen door elkaar.
We noemen het Luchtteksten
Lange lijsten met losse woorden. Vellen met zinnen.
Nu het allemaal bij elkaar staat is men er tevreden over.

Op de flanken van de 'Luchtbus', die log in het zand weggezakt is, zijn alle teksten geplakt. Die zijkant begint hoe langer hoe meer op een chaotisch publicatiebord van een nomadische universiteit te lijken.
***



Open School

Er ontstaat een grote belangstelling voor taaldrukken vanuit verschillende vormen van Volwassenen Educatie.
Fie van Dijk en Tineke Krol houden zich er op de Universiteit mee bezig en stimuleren studenten om, voornamelijk als vrijwilliger, taallessen in lees- en schrijfgroepen te gaan geven.
Aansluitend op de ideeën van Freire en Freinet wordt op de meeste plaatsen aan ervarend leren gewerkt.
Deze instelling sluit natuurlijk prima aan bij taaldrukken.
Ook verwante organisaties zoals bijvoorbeeld de Studiekringen van de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten, kloppen bij de Taaldrukwerkplaats aan.
***



Onderzoek naar Opvoeding en Onderwijs
Het Kohnstamminstituut voor Onderwijsresearch van de Universiteit van Amsterdam fuseert het instituut met het RITP tot SCO-Kohnstamm instituut voor Onderzoek Opvoeding en Onderwijs, met Albert van den Berg als directeur.
We krijgen een kijkje in de keuken van wetenschappers zoals Max van der Kamp, die bezig zijn met de relatie tussen onderwijs en kunstzinnige vorming.
***



naar boven

verder

index