Stad, kleurenhoogdruk In het Drukhuis gemaakt door Frans de Jong [1921-2010]

Het Drukhuis
Een werkplaats vol oude drukpersen en zetkasten, waar drie kunstenaars, Frans de Jong, René Treuman en Bart Bouman, samenwerken. Af en toe gaan de Taaldrukwerkplaats en het Drukhuis op jacht naar bruikbaar grafisch materiaal, zoals boekdrukletters en proefpersen, waarmee we de TDWP kunnen inrichten.
***

Een trapdegelpers

Drukwerk in de Marge
Drukwerk in de Marge is een club van mensen die op alle mogelijke manieren de ambachtelijke drukpers in ere houden. Opgericht in 1975 telt Drukwerk in de Marge nu ruim 560 leden, waarvan er ongeveer 200 actief met drukken, veelal in hoogdruk, bezig zijn.
Het met hand en voet gedrukte boek is in de verdrukking gekomen.
Bedachtzaamheid, reflectie, ontwikkeling van gedachten, empathie, evenwicht zoeken zijn waarden die geen rol meer lijken te spelen in een tijd waarin de economie ook het dagelijkse leven infiltreert en bepaalt. De economie heeft de humanistische mens niet meer nodig en daardoor is het boek verworden tot een consumptieartikel. Om een tegenstroom te ervaren moet je in de marge zoeken waar koppige drukfanaten bezig zijn waardevolle teksten in een bijzondere vormgeving uit te geven.
***

Studententaal
'Intree' heet de jaarlijkse manifestatie voor de nieuwe studenten aan de Amsterdamse Universiteiten. Bij deze activiteiten hebben we in samenwerking met Het Drukhuis geschreven en gedrukt met de studenten.
We zijn allemaal heel DRUK bezig Zo heet de uitgave van de Projectgroep taalexpressie en drukpers.
Eén van de studenten schrijft en drukt haar eigen tekst:
***

Buurtwerkplaatsen en Open Werkplaats
Ongeveer tegelijkertijd richt men in de Staatsliedenbuurt Buurtwerkplaatsen voor onder meer offset- en zeefdruk in.
Onze offsetpers doen we aan hen over als blijkt dat alleen Ome Willem, een gepensioneerde drukker, er mee kan en wil werken.
Tot dan toe organiseren we iedere vrijdag een Open Werkplaats, waar buurtgroepen gebruik van kunnen maken voor het drukken van affiches en dergelijke.
Als de steun vanuit het Wijkcentrum wegvalt, moeten we met die volwassenenactiviteit jammer genoeg stoppen.
Overigens gaat het werken met buurtgroepen niet vanzelf.
Ons standpunt is dat tekst zowel als vorm ontstaan binnen het groepsproces. Meestal werpt een enkeling, de voorzitter bijvoorbeeld, zich op voor het schrijven van de tekst en het ontwerpen van een affiche. Vervolgens moeten vrijwilligers het drukken. Hier knelt onze doelstelling met de behoefte van zo'n buurtgroep.
***

De Werkschuit in de Melkweg
Iedere zondagmiddag een thema waarop kinderen tegen een entree van 50 cent creatief aan de slag gaan. Het is voornamelijk het aanbieden van materiaal. Het werd ook letterlijk een materiaalslag. Iets dergelijks werd eerder ook in Paradiso georganiseerd. Maar snel werd de grote zaal te mooi om in te kliederen.
***

Het Initiatief

taalexpressie
vrijheid van meningsuiting
taalonderwijs
taalstudie
creatief taalgebruik
democratisering communicatiemiddelen
bedrukt papier
verbale expressie
taalvisualisatie

Velen zijn met inzicht en werkkracht bezig aan projecten rondom 'taal-als-communicatiemiddel-voor-iedereen'
binnen en buiten het onderwijs.

De Ploeg / The Next Call
Niet voor niets noemen de medewerkers van de Taaldrukwerkplaats zich vanaf de oprichting 'de ploeg' als een hommage aan De Ploeg, het kunstenaarsgezelschap waar Hendrik Nicolaas Werkman, de zogenoemde drukker van het paradijs, in 1920 lid van was en waar de aandacht voor de kinderlijke expressie groot was. Werkman scheef oktober 1923 in het avant-garde tijdschrift 'The Next Call' een soort manifest, waaruit hieronder een fragment. (geganteerd = met handschoenen aan)

Groeiende lach
Ondanks de kunst. Want de kunst heeft veel op haar geweten…
Het is de lach van de vrijgeworstelde bij het zien van de pogingen
om de vrijgaande geest het evolueren te beletten
Nog flaneert het geganteerde officiertje ridicuul door de hoofdstraten
Nog imponeert de bureaucraat en handhaaft zijn gezag
Nog duldt de beer de ketting om zijn hals
Nog gaat in schijnvertoon en onder inmaakleus de snijboon door de straten
Nog gaapt de kloot zich suf aan elke gouden kar en weet z'n functie niet…
Hoor de lach

De handpers is gewillig en het materiaal wijst mij de weg zelf aan
In zijn werk besteedde Werkman zo veel aandacht aan vrijheid en menselijkheid, dat het tot een bijzondere vorm van verzet werd gerekend. Hij werd opgepakt en zijn 'surrealistische Schweinerei', zoals de Duitsers het noemde, werd in beslag genomen en vernietigd.
Op 10 april 1945 wordt Werkman in de bossen bij Bakkeveen gefusilleerd.
Juist door zijn tragische dood kwam zijn kunst onder een zeer breed publiek. Dat irriteerde de Duitsers enorm en toen er een tentoonstelling van dit soort werk georganiseerd werd, bemoeide de Duitse politie zich er meteen mee. Zij verklaarden deze werken ontaard.
***

Vrije Expressie Kinkerbuurt VREK
Er is sprake van een zekere affiniteit tussen Taaldrukwerkplaats en de werkgroep VREK, maar ze houden de boot af. Directeur Rob Godfried wil zich meer bewegen op het gebied van wereldoriëntatie en denkt dat wij daar niet in passen. Pogingen worden ondernomen om in de Kinkerbuurt een Taaldrukwerkplaats op te richten, maar die lopen op niets uit. Er ontstaat wel een werklozenproject met een boek- en zeefdrukkerij.

Het wijkteam van het Advies en Begeleidings Centrum voor het Onderwijs
Het ABC bemoeit zich intensief met de Taaldrukwerkplaats.
Ik herinner me de heftige discussies over onze taalaanpak.
Men wil wel met groepjes komen drukken, maar de teksten worden op de oude manier gemaakt. Dat wil zeggen: iemand die handig formuleert schrijft alles op en wij moeten het drukken.
Pas heel langzaam wint in de kringen van de onderwijsbegeleiding het inzicht dat taaldrukken belangrijk is voor de taalontwikkeling van kinderen op schools.
Ondanks alle verschillen van inzicht verschijnt in 1983 een advies waarin de ABC waardering voor taaldrukken uitspreekt.
***

Vergaderen of inspraak
Lange tijd heb ik voor de Taaldrukwerkplaats zitting in de Wijkraad van de Staatsliedenbuurt en praat mee over alle plannen die van deze oude versleten buurt iets nieuws moeten maken. Ik leer de bijzondere vergadercultuur ervan kennen. De Wijkraad kan beschouwd worden als de voorloper van de deelraad. Verschillende politieke partijen maken zich dik tegenover buurtbewoners die volop in woonproblemen zitten. De Wijkraad en het Wijkcentrum zijn gesubsidieerde instellingen die ingezet worden om de inspraak van de bewoners in Stadsvernieuwingsprojecten te waarborgen. Er wordt ook een wijkkrant uitgegeven.
Kunstenaars en Krakers roeren zich geducht.
De Staatsliedengreep is een jaarlijks kunstevenement en men geeft een Staatscourant uit
Café De rioolrat is de plek van waaruit het 'kantelen' van elektriciteitsmeters plaats vindt.
De Blauwe Duim leent (kraak)gereedschap uit.
***

De Nederlandse Stichting Kunstzinnige Vorming
De NSKV in Amersfoort raakt geïnteresseerd en doet voorstellen om Taaldrukwerkplaatsen en buurthuizen te laten samengaan. Gelukkig is het daar nooit van gekomen. De structuur van het buurthuiswerk lijkt wel bij die van een taaldrukwerkplaats aan te sluiten, maar de draagkracht is gering. In een buurthuis werken steeds nieuwe vrijwilligers en stagiaires, zelden is er uitzicht op structurele ontwikkeling.

Stichting Leerplanontwikkeling SLO
Minister van Veen vraagt om coördinatie,
Minister Van Kemenade zet vaart achter Vrijheid van onderwijs versus noodzaak coördinatie
***