1974; Buurtbibliotheek; Drukpers op school

Burgemeester Ed van Thijn bij een bezoek aan de Staatsliedenbuurt in Amsterdam

1974 Plannen voor een Taaldrukwerkplaats
Verschillende buurtinstanties, zoals het Wijkcentrum, het ABC- wijkteam voor onderwijsbegeleiding en de buurthuizen dringen aan op een vestiging van een bibliotheek in de Staatsliedenbuurt.
Er wordt actie gevoerd.
De werkplaats voor Taalvisualisatie van de IVKO-school doet mee en drukt affiches en briefkaarten.
Er wordt gedacht aan een drukwerkplaats in of vlakbij de bibliotheek.
Han van Duren (IDV) en Frans Scharff (de Werkschuit) willen wel samenwerken, maar fuseren is een andere zaak want dan blijft er immers maar één directeur nodig.

1974 WVO conferentie Onderwijs en Maatschappijvernieuwing
Er is een Noodzaak tot Demokratisering van de drukpers.
De Conferentie wordt in de IVKO-school en het buurthuis De Witte Brug in de Staatsliedenbuurt Amsterdam gehouden om de participatie van groepen uit de samenleving te onderstrepen.

1974 Democratisering van de Drukpers en het Potlood
De tijdgeest benoemt alle activiteiten vanuit een democratiseringsgedachte.
Taaldrukken valt onder de democratisering van drukpers, Taalvorming onder democratisering van het potlood.
Er worden Teach-Ins gehouden
Het omgaan met de drukpers wordt gezien als een vanzelfsprekend verlengstuk van de in de grondwet vastgelegde vrijheid van meningsuiting. Als je niet weet hoe je je ideeën moet verspreiden, heb je aan die vrijheid niets.

Behalve de omgang met de drukpers moet ook het potlood democratischer gebruikt kunnen worden.
Daarmee willen we zeggen dat er teveel situaties zijn waarin mensen er niet toe komen om hetgeen hen bezig houdt ook in geschreven vorm vast te leggen.

1974 Kreaktieve blokkendoos
Deskundigheidbevordering voor werkers in sociaal-culturele instellingen. Het project werd in 1981 gestopt in verband met de bezuinigingen van ' Bestek ' 81'
Het was een soort kreatieve blokkendoos in de wijk bestaande uit drama, muziek, beeldend, taaldrukken, en audiovisueel. De buurthuizen wilden echter het liefste beeldend werken, dat was wel zo veilig voor de buurthuiswerkers.

1974 Manifestatie Per Expressie
Amsterdamse Instellingen voor Kunstzinnigheid presenteren zich in het VanGoghmuseum.
De Werkschuit doet mee met drukactiviteiten die later tot een Taaldrukwerkplaats leiden.

Functioneel Analfabetisme
Deze term wordt gebruikt voor al die groepen die wel kunnen lezen en schrijven, maar zelden zelf het woord nemen. Ze laten het over aan de voorzitters, de woordvoerders, de studenten, politici en andere boven hen geplaatsten.
De geest van de tijd is gericht op verandering van deze achterstelling.

Literaire clubs
Alleen dames uit de betere stand kunnen het zich veroorloven om deel te nemen aan lees- en schrijfclubs. Vreemd genoeg zijn ook deze vrouwen niet emanciperend bezig. Zou Literaire Vorming, door de receptieve opzet ervan, mensen er juist van af houdt zelf het woord te nemen?
Ondanks dat ontstaat er een circuit van schrijfclubs voor vrouwen. Bij mijn weten zijn die er niet voor mannen.

Schrijversscholen
Ze zijn erop gericht mensen de illusie te geven ooit zelf professioneel schrijver te worden. Ze vallen, wat mij betreft, niet onder het begrip democratisering van het potlood.
De inzet van taalvorming vanuit de kunstzinnige component moet nog ontwikkeld worden, maar de begeleiders van deze nieuwe werkvorm zowel als die van de alfabetiseringsgroepen, ontdekken voortdurend nieuwe mogelijkheden voor ondersteuning.

1996 Terugslag voor Lees- en Schrijfgroepen
De onafwendbaarheid van een golfbeweging. Alfabetiserings cursussen worden niet meer geleid door enthousiaste vrijwilligers met een ideaal. Het zijn nu instituten voor Basiseducatie geworden met bevoegde lesgevers.
De no-nonsense leerplannen bieden geen ruimte voor creatief taalgebruik. Basiseducatie doet nog slechts marginaal een beroep op ondersteuning op dit gebied, verworden als recht-toe-recht-aan onderwijs voor volwassenen.

Het feminisme, vrouwenpraatgroepen
Vrouwen, die gedurende hun hele bestaan een tweede plaats achter hun echtgenoot innamen, komen naar voren.
Schippersvrouwen en andere vrouwen, vaak weduwen, die een werkzaam leven achter de rug hebben, worden gestimuleerd hun ervaringen op papier te zetten.
Ieder zichzelf respecterend buurthuis of wijkcentrum voor bejaarden heeft wel een vrouwenpraatgroep.
In plaats van brei- of klaverjasclubs wordt er gezocht naar nieuwe impulsen. Taalvorming wordt daarvoor doelmatig ingezet, hoewel de zuigkracht van Bingoavonden groot is en blijft.

Een Eigen Tekst zonder Taaldwang
Theo Vesseur spreekt op de Rijksuniversiteit van Groningen over Jeugdliteratuur
Wie zich met jeugd en lezen bemoeit, die moet gewoon van kinderen houden én van jonge mensen, van álle mensen en van zichzelf. Dat is het, niet meer en vooral niet minder.

1885 P.A. de Génestet:
'Och, het is verschrikkelijk om te herdenken, met welk een ballast van geleerdheid, onvruchtbaar voor alle ontwikkeling, onvruchtbaar voor het leven, ja erger dan onvruchtbaar, ze ons al bezwaard hebben, toen wy kinderen waren. Het is er sinds niet beter op geworden...'

Een zestienjarig meisje schrijft:
'Gedwongen lezen is erg taai en duurt erg lang.
En omdat ik niet weet van welke boeken ik hou, is het allemaal moeilijk.
Maar áls ik dan een goeie heb, zit ik er ook helemaal in
en weet ik van geen ophouden.'
Moet een mens van lezen houden?
Heeft iemand geprobeerd ons dat wijs te maken?

Een jongen, ook 16, met grote letters op een groot vel papier:
'Lezen is een klote bezigheid maar ik kan tóch niet zonder...'

Om je heen kijken en luisteren
Daar plezier in hebben.
Op den duur ontmoeten we dan ook wel 'het boek'.
De ene mens ontmoet de ander, een kort moment ontstaat taal.
Het geschreven woord is een beetje overschat.
Vanuit ons alleenzaligmakend geloof hebben we ook wel een beetje zendeling gespeeld: lees of de hel lost een schot.
De taal zelf hebben we geïsoleerd
We hebben de taalontwikkeling van kinderen te vroeg belaagd met aan volwassenentaal ontleende regels.
Taaldwang verhindert taalgroei

Creativiteit is al 20 jaar een modewoord
Maar in taalonderwijs speelt die creativiteit nauwelijks mee(...) Het taalgeheel van bewegen, stilte, geluid in eenheid splitsen we af tot woordjestaal, letters en regels. We overvallen de taalgroei en leiden die angstig in een gewenste richting. Als we dáár nou eens mee ophielden, we zouden minder heersen en meer volgen en we zouden ook leren kiezen, onder andere soms iets te lezen. (...) Het zelf maken van boeken en verhalen, gewoon voor je plezier, dat kan in taalbegeleiding zinvol functioneren. Eén zelfgemaakte tekst biedt meer raakpunten met zinvol drukwerk dan vele uren literatuurgeschiedenis.'

Kunstmatige inseminatie, over jeugd en lezen, door Theo Vesseur, in Project jeugdliteratuur, uitgave Tjeenk Willink/Noorduijn, 1976.

De Werkschuit en de Freinetbeweging
Voordat de Freinet Beweging Nederland opgericht werd, bestonden er al contacten tussen de Werkschuit en Freinet-leerkrachten, die verenigd waren in De drukpers op school.
De eerste periode wordt in Nederland door de Werkschuit gevoed, terwijl er weinig leerkrachten zijn die de visie verder ontwikkelen.
Na het ontstaan van de twee Freinetbewegingen komen er meer en wordt het werken met de vrije tekst bestudeerd en toegepast. In die periode ontstaat de visie die tot taalvorming leidt.
De Freinetters kijken graag en vaak naar de verworvenheden van taaldrukken.
In het handboek van de Freinetbeweging wordt veel uit het handboek Taaldrukken overgenomen.
Ondanks dat blijft de invoering van Taaldrukken op Freinetscholen op weerstanden stuiten. De leerkrachten worden heen en weer geslingerd tussen de twee werkwijzen.

[Freinetonderwijs, een eigen wijze van onderwijs, het handboek voor Freinetters, Jeroen Tans en John Bronkhorst, 1993, Bekadidact Baarn.]

Linkse politieke partijen kennen een voorzitterafhankelijkheid
Vrijheid van meningsuiting is er slechts theoretisch.
Met die tegenstrijdigheid maken we op pijnlijke manier kennis als we deelnemen aan de vergaderingen van de Wijkraad Staatslieden- en Hugo de Grootbuurt, de voorloper van de Stadsdeelraad Westerpark.
De CPN blaast daar een luidruchtig partijtje mee, is in principe wel voor een Taaldrukwerkplaats, maar als gewone buurtbewoners eigen teksten drukken voor een buurtactie tegen de huisbazen, krijgen we de plaatselijke partijbons tegenover ons.
De partij maakt wel uit wat goede actieslogans zijn!

1974 Beroepsvereniging Beeldende Kunstenaars (BBK)
De Vereniging voor Creativiteits Ontwikkeling overlegt met kunstenaars over inzet binnen het onderwijs voor hen die in de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR) zitten
Er worden in samenwerking met kunstenaars van de Werkschuit podiumschilderingen voor actievergaderingen voor het Anti-NAVO congres van de Bond van dienstplichtigen, muurschilderingen Nieuwe Leliestraat en de Anjelierstraat, beschilderde parkeerbloembakken in de Govert Flinckstraat en speeltoestellen voor een speeltuin in de Rozenstraat gemaakt.