1931
1936

1940
1945

1949
1950
1951

1952

1953

1954

1955

1956

1957

1958

1961

1962

1963

1964

1965

1966

1967

1972

1973

1974

1975

1976

1977

1978

1979

1980

1981

1982

1983

1984

1985
1986
1987

1988
1989

1990

1991

1992

1993
1994

1995

1996

1997
1998

1999

2000
2001
2002
2003

2004

2005

2006


1972

Het jaar van Dolle Mina's, ontevreden met de plaats en de mogelijkheden van vrouwen,
zowel in hun privé-leven, als in de maatschappij

Tweestromenland

1968 Handvest van de Moderne School
Op Freinetbijeenkomst in Pau (Frankrijk) nemen leerkrachten het handvest aan.
Celestin Freinet
: De democratie van morgen wordt voorbereid door de demokratie op school.

1968 Congres NSKV Kunstzinnige en lichamelijke opvoeding in de Mammoetwet. In de Meerpaal Dronten

1970 Kinderpoëzie
De Amerikaanse dichter Kenneth Koch schrijft Wishes, lies and dreams waarin hij een bloemlezing van kindergedichten opneemt en suggesties geeft om met kinderen en poëzie te werken.
De schrijver Fred Portegies Swart, stelt een Nederlandse versie van de bundel van Koch samen.


De Koch-aanhangers vinden het prachtig als kinderen schrijven alsof ze vlinders, wolkjes of waterdruppels zijn. Of ze laten ze schrijven over wat je zou doen als je de baas van de wereld was. Zo'n opdracht: 'Wat zou je doen als...' vind ik, in vele vormen en eindeloos herhaald, in het taalonderwijs terug.
In de tweede stroom zitten de taaldrukkers
Zij stimuleren kinderen om hun authentieke ervaringen als materiaal voor het vertellen en schrijven te gebruiken.
Het ontwikkelen van verbeeldingskracht en fantasie is fundamenteel en uitsluitend mogelijk op basis van ervaringen.
Geen fictieve stellingname omdat het, zeker bij kinderen, tot 'verstoppertje spelen' zal leiden.
Literaire Kronkels
Ik ben er een voorstander van dat kinderen een al dan niet poëtische taal leren gebruiken voor het inrichten van hun eigen leven. Ze hebben daarbij geen literaire gedachtekronkels van volwassenen nodig. Bovendien blijkt dat de ervaringsteksten van kinderen vaak een grotere poëtische kracht hebben dan de vlindergedichten. Ze zijn op een natuurlijke manier ontstaan, dat is de sleutel.

Whishes lies and dreams, Theaching children to write poetry, K. Koch, Vintage Books, Chelsean House Publ. 1970.
Rose, where did you get that red, K. Koch, Random House, New York, 1974.
Poëzie als kinderspel, F. Portegies Swart, Bezige Bij, 1975


Poëzie en Taalvorming
Kinderen nemen geen verantwoordelijkheid voor wat ze schrijven als ze dat doen vanuit een positie als vlinder of wolk. Het werkt versluierend en dat wil ik juist voorkomen.
Ik laat de vraag van het kind: 'vind je het mooi wat ik getekend heb?' meestal onbeantwoord. Ik geef het liever een bemoedigende pluim voor de inhoud ervan. Als kinderen vragen 'Vind je het mooi wat ik geschreven heb?' vragen ze mijn oordeel over hun handschrift, dat tijden lang 'schoonschrift' heette, en niet over de inhoud van de tekst.
Taalvorming heeft alles te maken met een impliciet waarneembare vorm die een expliciete persoonlijke inhoud ondersteunt en versterkt.

Poëzie met Grote Letters voor de Boekenweek
Ik maak een decoratie op basis van typografische elementen en concrete poëzie voor de Boekenweekmanifestatie van de Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek
Een vervreemdend gebeuren om letters en teksten zo ver uit te vergroten dat ze een ruimte in een gebouw bedekken. De bezoekers bewegen zich binnen in een tekst.


Kampioen vérpissen
Wethouder Han Lammers trekt een subsidie aan 'Paradiso Paranoia Preview' van Gerben Hellinga en Hans Plomp in omdat er een kampioenschap vérpissen in voorkwam. De wedstrijd ging overigens niet door omdat niemand uit het publiek voldoende aandrang had om zich te meten met een spuitende brandslang.

1970 Kritische Leraren
Leraren van verschillende scholen drukken in de drukkerij van de IVKO-school hun eigen projectmateriaal als protest tegen de slechte leermiddelen. Het projektboek is gemaakt uit woede. Over leerlingen en leraren die zich gevangen laten houden in saaie dode scholen. Waar de leerstof geen voeling heeft met wat er in hen leeft en wat er in de wereld buiten gebeurt.
1970 Kritische Leraren
Het rode boekje voor scholieren verschijnt, geschreven door Anton Oskamp e.a.

De E-3 regeling, Experimentele Eindexamens Expressievakken
Kunstbeleid mag niets anders zijn dan Welzijnsbeleid. (CRM-nota)
Dus een divers kunstaanbod met een vergrote toegankelijkheid. Maar ja er is ook een minister van Onderwijs die nog niet aan ontgrenzing gedacht heeft.


De Tijdgeest in Aktie
de Werkgemeenschap voor Vernieuwing van Opvoeding, Onderwijs en Maatschappij
: Het moet maar eens anders met die conferenties. Ik maak deel uit van de organisatie en lever een eigenzinnige bijdrage. Na de conferentie verzuchten de oudgedienden van de WVO: 'dat is eens maar nooit weer'.
In plaats van het gebruikelijke spreekgestoelte moeten de inleiders gebruik maken van 'bullhorns' zoals die meestal bij demonstraties op straat gebruikt worden. De openingstoespraak is uitsluitend op band in de toiletten te beluisteren. Het verslag van de conferentie wordt ter plekke met grote letters op een muurkrant gestempeld. De deelnemers zijn geamuseerd en verward.
Zelfs een beweging als de WVO schrikt als de vernieuwing iets te onstuimig losbarst.
Het sterkt mijn interpretatie dat creativiteit meestal als omverwerpend gezien wordt.
De revolutie moet nog even wachten.

Oranjevrijstaat
Xoelapepel is een soort sensitivity-training
Er is sprake van een wildgroei op de markt van de kunstzinnige vorming.
Plattelandsvrouwen, jeugdclubs en harmonieverenigingen doen aan iets creatiefs.
Roel van Duijn richt de Oranjevrijstaat op.
In een naar hasjiesj geurend bovenzaaltje van Akhnaton is behalve een departement voor Geestelijke Volksgezondheid ook een ministerie van Landbouw.

Witte kinderenplan
Er komen niet-auroritaire kaboutercrèches onder andere in een gekraakt Amro bankgebouw. Maar ook de Tolcrèche en een Nieuwmarkt crèche. Er zijn nogal wat verschillende opvattingen over de sexuele opvoeding van de peuters.
Er komt een 'Open Kleuterschool' aangehangen aan de Geert Grooteschool. Daarmee worden de antroprosofische uitgangspunten knellend binnen de opvattingen van een gemiddelde kabouter.

Volksdepartement van Onderwijs
Dolle Mina's en Kabouters trekken naar Den Haag om opheldering te vragen wat er met 800.000 handtekeningen tegen de te volle klassen gebeurd was. Waar zijn die handtekeningen we willen ze terug schreeuwden de kabouters op het Binnenhof. Of zijn ze door de ratten opgevreten? De leerlingenschaal wordt verlaagd van 39 naar 38 leerlingen per klas, ha ha.

Het Rijks Instituut Toegepaste Psychologie
Co van Calcar doet onderzoek naar taalachterstand onder handarbeiderskinderen, maar als CPNer moest hij weinig hebben van de ludieke acties van de kabouters. Het Volksdepartement wenste een alternatieve schooladviesdienst en daar deed Co wel aan mee. Daarmee kwam een contact tussen de Taaldrukwerkplaats en de alternatieve schooladviesdienst tot stand.

1970 Schoolstaking
Op 12 mei gaan 42.000 kinderen niet naar school uit protest tegen de 'wantoestanden' in het onderwijs.
De Kabouters en Dolle Mina's geven die dag les in buurthuizen.

Het Groene Vergiet
Er ontstaat een scheuring bij de onderwijskabouters. De structurelen versus de ludieken. De werkgroep 'Het Groene Vergiet' gaat verder. Als magisch centrum kiest de groep de telefooncel op het Weteringcircuit. Daar konden ook boodschappen achter gelaten worden.

Roel van Duyn
is gemeenteraadslid en leest na de nieuwjaarsrede van burgemeester Samkalden 'Kabouter piggelmee en het tovervisje' voor om te waarschuwen tegen een milieucatastrofe. De Burgemeesterszetel wordt uit de raadszaal ontvreemd. Later treft men de zetel, in kabouterformaat, met afgezaagde poten, aan op de Dam. De echte zetel wordt in een rommelhok van het stadhuis teruggevonden. Het Vondelpark, Fantasio, dat later de Kosmos ging heten, Paradiso en de Melkweg. Daar gebeurde het allemaal.
Kortom een roerig jaartje


1970 Creatief Pedagogische en Didactische Bijscholingen
De kaderopleidingen van De Werkschuit worden overgeheveld naar het Kunstvakonderwijs zoals de Rietveldacademie. Daar worden de bijscholingen voor kunstenaars gegeven.

De Werkschuit is Centrum Kunstzinnige Vorming geworden

1970 Het beleid CRM Dr. M.A.M.Klompé
Ze schrijft het memorandum Maatschappelijk en Cultureel welzijn: Decentralisatie en particulier initiatief, de eigen bijdrage van burgers dienst gestimuleerd te worden.

Amsterdams Centraal Instituut
Het Amsterdams Centraal Instituut moest zien dat ze het hok met niet al te makke kunstzinnige schapen bijeen hield en te zorgen dat er creatieve projecten uitgevoerd werden. De Werkschuit, het Werkcentrum, de Nutsschool voor Beeldende Expressie, de Scapino Dansschool, het Nederlands Mimecentrum, de Vereniging voor Handenarbeid, het Vormingscentrum voor Amateurtoneel.

1969 Createams voor het Lager Beroeps Onderwijs
Leerkrachten en kunstenaars werken samen. Er blijkt in het onderwijs nog steeds belangstelling voor creativiteitsontwikkeling, met gebruikmaking van middelen aan de kunsten ontleend, te bestaan.
De kunstenaars van de Werkschuit geven de nodige injecties om de duffe school leuk te maken. Start op Hadewychschool en tot 1987 actief.

Plotseling duikt een voorstel van een leerkracht op om een les Nederlands op een andere manier te geven.
Dichteres Judith Herzberg begeleidt een activiteit Taalexpressie waar leerkrachten zich bezig houden met zelf gedichten schrijven, zinnen afmaken, regels van krantenkoppen plakken en meer ludieke werkvormen.
De leerkrachten haken snel af, ze hebben geen zin in knippen en plakken.


Leerlingen van de IVKO school limograferen eerst een landkaart
voor ze naar de volgende kampeerplek van een projektweek trekken.

Projektonderwijs
Dit onderwijs doet zijn intrede onder de bezielende leiding van onder anderen Anne Ruth Wertheim.
Leerlingen worden in het onderwijs voorbereid op 'vervreemding' in hun latere arbeidssituatie. Het onderwijs verleent hand- en spandiensten aan het kapitalistische apparaat door vervreemde mensen af te leveren. De school doet dat door leerlingen jaren lang te verbieden te bewegen, te praten, zelfstandig te zijn, elkaar aan te raken, en hen te dwingen alleen op te nemen wat de leraar of het leerboek zegt.
Projektonderwijs doet voorstellen tot een aanpak die dichter ligt bij wat leerlingen zelf weten en kunnen, maar de revolutie moet nog steeds even wachten.

Buiten de orde, Dilemma's in de ontwikkeling van projektonderwijs, Anne Ruth Wertheim en Theo Jansen, uitgave: SUN 1984.


1972 Nationale Speelweek
Staatssecretaris CRM, C.Egas (PvdA):
De samenleving is ontmenselijkt en onchristelijk geworden, daarom zullen we morgen creatief zijn, of slaaf zijn

1969-1978 Kunstzinnige Acties
Herman Ysebaert schildert met buurtbewoners zogenoemde bruggenborden voor de CPN, Verven voor vrede, een Marathonschilderij rond Stedelijk Museum, Kunstmuren in de Jordaan. In 1970: intern. Surrealistencongres;
Moratorium Vietnam; Krakers; CJP; 1972: Kind en Leefmilieu; Unicefschildering; Demonstratie van studenten;
Muurschilderingen Hazenstraat, Laurierdwarsstraat, Elandsstraat, Galgenstraat; Autoloze zondag. Anti NATO;
1978: Subsidieactie; Februaristaking; Molukkenstraat; 1mei Javastraat; Speeltuin oude Looiersstraat; Vrij Amstelveld; NDSM manifestatie; Angola komitee. 1973: 2e laurierdwarsstraat; bezoek Beatrix; Chili demonstratie.
Bij die gelegenheden werd een Paletbakfiets met potjes verf in alle kleuren ingezet

naar boven