Alle kinderen zijn gedichtenschrijvertjes

Projectonderwijs buiten de schoolmuren

Binnen de schoolmuren
wordt een mens in stukjes geknipt
Een stukje intelect, een stukje erotiek, een stukje fantasie, een stukje beweging.
Verschillen scholen knippen een stukje menselijkheid ongemerkt uit hun curriculum.
De Kritische Leraren gaan dat systeem saboteren door buiten de school projecten met de leerlingen uit te voeren.

Kritische Leraren Drukken Zelf
Leraren van verschillende scholen produceren in de drukkerij van de IVKO-school hun eigen projectmateriaal
als protest tegen de slechte leermiddelen.
Het projektboek is gemaakt uit woede.
Over leerlingen en leraren die zich gevangen laten houden in saaie dode scholen. Waar de leerstof geen voeling heeft met wat er in hen leeft en wat er in de wereld buiten gebeurt.

Leerlingen van de IVKO school drukken landkaarten
Voor ze naar de volgende kampeerplek van een projektweek trekken maken ze een routeplanner met de drukkerij te velde..

Dilemma's in de ontwikkeling van projektonderwijs
Dit onderwijs doet zijn intrede onder de bezielende leiding van onder anderen Anne Ruth Wertheim.
Leerlingen worden in het onderwijs voorbereid op 'vervreemding' in hun latere arbeidssituatie.
Het onderwijs verleent hand- en spandiensten aan het kapitalistische apparaat door vervreemde mensen af te leveren. De school doet dat door leerlingen jaren lang te verbieden te bewegen, te praten, zelfstandig te zijn, elkaar aan te raken, en hen te dwingen alleen op te nemen wat de leraar of het leerboek zegt.
Projektonderwijs doet voorstellen tot een aanpak die dichter ligt bij wat leerlingen zelf weten en kunnen, maar de revolutie moet nog steeds even wachten.

[ Anne Ruth Wertheim en Theo Jansen, Buiten de orde, uitgave: SUN 1984.]
***

De Nederlandse Spoorwegen in Hout en IJzer



'Aktie tomaat' 9 oktober 1969.
Twee studenten van de Toneelschool gooien met tomaten in de Amsterdamse schouwburg na de voorstelling van 'De storm'. Er volgt later een publieke discussie. Als Han Bentz van den Berg een verklaring voorleest: "Wat spelen we, waarom spelen we het, hoe spelen we het?", roept Harry Mulisch, net terug uit Cuba,"En voor wie spelen we het?" Willem Nijholt krijgt de eerste tomaat naar zijn hoofd, raakt in een depressie. Ook Ellen Vogel was niet blij met de scheldpartijen en verstoringen van haar optredens. Pas na acht jaar kreeg ze een beetje het plezier in acteren terug. Sommige acteurs stoppen met acteren.
Hugo Claus vindt dat die tomatengooiers leuteraars zijn en dat het toneel helemaal niet dood is. Hij zorgde er wel voor dat tijdens zijn voorstellingen een paar boksers in de zaal zitten om eventuele tomatengooiers af te weren. Maar dat was niet nodig. Zijn voorstelling werd een succes.
De Actie Tomaat veranderde het theaterbestel ingrijpend. In 1972 gaf de regering nog een "Discussienota Kunstenbeleid" uit, maar in 1985 stelde minister Brinkman dat "maatschappelijke relevantie" geen subsidie-criterium meer was. De vernieuwers werden grotere navelstaarders dan die waar ze tegen protesteren. Een communistische bouwvakker vroeg middenin een voorstelling 'Toller van Tancred Dorst, aan een acteur wat die nou zelf dacht over de tekst die hij stond te debiteren.
In de muziekwereld voltrok zich een vergelijkbare beweging, dat was de Aktie Notenkraker.
***

Schilderscollectief 'Kukeleku' Herman Ysebaert

Marathonschilderij van 210 meter
rond het Stedelijk Museum

Kinderen maken een muurschildering op hun speelplaats.

Tweestromenland, kunst en aktie

Handvest van de Moderne School
Op een Freinet bijeenkomst in Pau (Frankrijk) nemen leerkrachten in 1972 een handvest aan.
De punten in het kort zijn:
1. Opvoeden is laten opbloeien in plaats van opstapelen van kennis.
2. Wij zijn tegen iedere indoctrinatie.
3. Opvoeden in relatie tot de grote sociale en politieke stromingen.
4. De school van morgen is de school van het werk.
5. Het kind zal centraal staan in de school.
6. Experimenteel onderzoek aan de basis is een eerste voorwaarde.
7. De Freinet-opvoeders zijn de enige verantwoordelijken voor de coöperatieve inspanningen.
8. De Freinetpedagogie is een internationale beweging.

De democratie van morgen wordt voorbereid door de demokratie op school
Het is niet gemakkelijk een wetenschappelijke plaatsbepaling in de heersende onderwijsopvattingen vast te stellen. Zeker niet in het Franse onderwijs, maar ook voor het Nederlandse onderwijs moesten vele concessies gedaan worden om erkenning bij de inspectie te krijgen. Hoe is de verhouding tot de schoolbegeleidingsdiensten en leerplanontwikkeling instituten wat dit betreft?
Het begrip zelfscholing mag niet alleen voor de kinderen gelden, ook de leerkrachten en de Pabo's moeten er aan wennen.
Als men in Nederland steeds meer te maken krijgt met de problemen van de anderstalige kinderen is het goed te steunen op Freinet die al te maken kreeg met kinderen van vluchtelingen uit de Spaanse burgeroorlog.
Een belangrijk onderzoek deed Freinet naar de verhouding tussen plattelandsschooltjes en de stadse kinderen. Het plattelandsschooltje in Bar-sur-Loup waar Freinet zelf les gaf dreigde geïdealiseerd te worden. Er moest voor gewaakt worden dat de Freinettechnieken als een leuk maniertje van lesgeven beschouwd worden.
***

1968 Congres NSKV
Kunstzinnige en lichamelijke opvoeding moeten in de Mammoetwet opgenomen worden.De grondgedachte van deze wet, die al in 1963 door de Eerste Kamer was aanvaard, was dat elke leerling zowel een algemene als een beroepsopleiding zou moeten krijgen die aansloot bij zijn of haar aanleg en belangstelling. Een brugklas moest er voor zorgen dat alle leerlingen op basis van geschiktheid een plek kregen. De Mammoetwet zorgde voor een afname van de verkokering in het voortgezet onderwijs en gaf de leerling meer keuzemogelijkheid door het invoeren van de brugklas en keuzevakken. Door het stichten van scholengemeenschappen kon een leerling nu ook makkelijker overstappen tussen de verschillende schoolsoorten. Daar horen volgens de kunstzinnige vormers beeldende- en beweginsexpressie bij.
***

Nationale Speelweek
Staatssecretaris CRM, C.Egas (PvdA) sprak bij die gelegenheid:
De samenleving is ontmenselijkt en onchristelijk geworden,
daarom zullen we morgen creatief zijn, of slaaf zijn.

Het beleid van Minister v. CRM, Dr. M.A.M.Klompé
Ze schrijft het memorandum Maatschappelijk en Cultureel welzijn:
Decentralisatie en particulier initiatief, de eigen bijdrage van burgers dient gestimuleerd te worden.

De E-3 regeling,
Experimentele Eindexamens Expressievakken
Kunstbeleid mag niets anders zijn dan Welzijnsbeleid volgens een nota van het ministerie van CRM.
Dus een divers kunstaanbod met een vergrote toegankelijkheid. Maar ja er is ook een minister van Onderwijs die nog niet aan ontgrenzing gedacht heeft.
***

Kinderpoëzie
De Amerikaanse dichter Kenneth Koch schrijft Wishes, lies and dreams waarin hij een bloemlezing van kindergedichten opneemt en suggesties geeft om met kinderen en poëzie te werken.
De schrijver Fred Portegies Swart, stelt een Nederlandse versie van de bundel van Koch samen.
Koch-aanhangers vormen een stroming. Ze vinden het prachtig als kinderen schrijven alsof ze vlinders, wolkjes of waterdruppels zijn. Of ze laten ze schrijven over wat je zou doen als je de baas van de wereld was. Zo'n opdracht: 'Wat zou je doen als...' vind ik, in vele vormen en eindeloos herhaald, in het taalonderwijs terug.

Taaldrukkers zitten In een andere stroom
Zij stimuleren kinderen om hun authentieke ervaringen als materiaal voor het vertellen en schrijven te gebruiken. Het ontwikkelen van verbeeldingskracht en fantasie is fundamenteel en uitsluitend mogelijk op basis van ervaringen.
Geen fictieve stellingname omdat het, zeker bij kinderen, tot 'verstoppertje spelen' zal leiden.
Ik ben er een voorstander van dat kinderen een al dan niet poëtische taal leren gebruiken voor het inrichten van hun eigen leven. Ze hebben daarbij geen literaire gedachtekronkels van volwassenen nodig. Bovendien blijkt dat de ervaringsteksten van kinderen vaak een grotere poëtische kracht hebben dan de vlindergedichten. Ze zijn op een natuurlijke manier ontstaan, dat is de sleutel.

Poëzie en Taalvorming
Kinderen nemen geen verantwoordelijkheid voor wat ze schrijven als ze dat doen vanuit een positie als vlinder of wolk. Het werkt versluierend en dat wil ik juist voorkomen.
Ik laat de vraag van het kind: 'vind je het mooi wat ik getekend heb?' meestal onbeantwoord. Ik geef het liever een bemoedigende pluim voor de inhoud ervan. Als kinderen vragen 'Vind je het mooi wat ik geschreven heb?' vragen ze mijn oordeel over hun handschrift, dat tijden lang 'schoonschrift' heette, en niet over de inhoud van de tekst.
Taalvorming heeft alles te maken met een impliciet waarneembare vorm die een expliciete persoonlijke inhoud ondersteunt en versterkt.

Poëzie met Grote Letters voor de Boekenweek
Ik maak een decoratie op basis van typografische elementen en concrete poëzie voor de Boekenweekmanifestatie van de Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek
Een vervreemdend gebeuren om letters en teksten zo ver uit te vergroten dat ze een ruimte in een gebouw bedekken. De bezoekers bewegen zich binnen in een tekst.

Kampioen vérpissen
Wethouder Han Lammers trekt een subsidie aan 'Paradiso Paranoia Preview' van Gerben Hellinga en Hans Plomp in omdat er een kampioenschap vérpissen in voorkwam.
De wedstrijd ging overigens niet door omdat niemand uit het publiek voldoende aandrang had om zich te meten met een spuitende brandslang.
***

De Tijdgeest in Aktie
de Werkgemeenschap voor Vernieuwing van Opvoeding, Onderwijs en Maatschappij:
Het moet maar eens anders met die conferenties.
Ik maak deel uit van de organisatie en lever een eigenzinnige bijdrage.
Na de conferentie verzuchten de oudgedienden van de WVO: 'dat is eens maar nooit weer'.
In plaats van het gebruikelijke spreekgestoelte moeten de inleiders gebruik maken van 'bullhorns' zoals die meestal bij demonstraties op straat gebruikt worden. De openingstoespraak is uitsluitend op band in de toiletten te beluisteren.
Het verslag van de conferentie wordt ter plekke met grote letters op een muurkrant gestempeld. De deelnemers zijn geamuseerd en verward.
Zelfs een beweging als de WVO schrikt als de vernieuwing iets te onstuimig losbarst.
Het sterkt mijn interpretatie dat creativiteit meestal als omverwerpend gezien wordt.
De revolutie moet nog even wachten.
***



Xoelapepel
Xoelapepel is een non-verbale communicatie vor, een soort sensitivity-training.
Indertijd werd het een bewustzijnsavontuur genoemd.
Elke sessie is anders, onvoorspelbaar en daarom een echt avontuur!
Er is sprake van een wildgroei op de markt van de kunstzinnige vorming.
Plattelandsvrouwen, jeugdclubs en harmonieverenigingen doen aan iets creatiefs.
De deelnemers werden in een bos van kunstzinnige bedoelingen gejaagd.

Oranjevrijstaat
Roel van Duijn is gemeenteraadslid en richt de Oranjevrijstaat op.
De Oranje Vrijstaat die op 5 februari 1970 was geproclameerd als een parodie op de Boerenrepubliek in Zuid-Afrika met zijn toenmalige racistische Apartheidspolitiek. Maar er was ook verzet tegen het Huis van Oranje. De alternatieve staat zou door een parodiërend schaduw-kabinet geleid moeten worden met eigen ministeries, voor de ontplooiing van zowel speelse als opbouwende alternatieve projecten.
De Vrijstaat moest ontstaan als een paddestoel op de rottende boomstronk van een oude maatschappij.
Het nieuwe volkslied was 'De uil zat in de olmen' Dat was het officiële begin van de Kabouterbeweging.

In een naar hasjiesj geurend bovenzaaltje van Akhnaton is behalve een departement voor Geestelijke Volksgezondheid ook een ministerie van Landbouw.
Van Duijn leest na de nieuwjaarsrede van burgemeester Samkalden 'Kabouter piggelmee en het tovervisje' voor om te waarschuwen tegen een milieucatastrofe.
De Burgemeesterszetel wordt uit de raadszaal ontvreemd. Later treft men de zetel, in kabouterformaat, met afgezaagde poten, aan op de Dam. De echte zetel wordt in een rommelhok van het stadhuis teruggevonden.

Witte kinderenplan
Er komen niet-autoritaire kaboutercrèches onder andere in een gekraakt Amro bankgebouw. Maar ook de Tolcrèche en een Nieuwmarkt crèche. Er zijn nogal wat verschillende opvattingen over de sexuele opvoeding van de peuters.
Er komt een 'Open Kleuterschool' aangehangen aan de Geert Grooteschool. Daarmee worden de antroposofische uitgangspunten knellend binnen de opvattingen van een gemiddelde kabouter.
Dolle Mina's en Kabouters trekken naar Den Haag om opheldering te vragen wat er met 800.000 handtekeningen tegen de te volle klassen gebeurd was. Waar zijn die handtekeningen we willen ze terug schreeuwden de kabouters op het Binnenhof. Of zijn ze door de ratten opgevreten? De leerlingenschaal wordt verlaagd van 39 naar 38 leerlingen per klas, ha ha.
Op 12 mei 1970 gaan 42.000 kinderen niet naar school uit protest tegen de 'wantoestanden' in het onderwijs.
De Kabouters en Dolle Mina's geven die dag les in buurthuizen.

Het Rijks Instituut Toegepaste Psychologie
Co van Calcar doet onderzoek naar taalachterstand onder handarbeiderskinderen, maar als CPNer moest hij weinig hebben van de ludieke acties van de kabouters. Het Volksdepartement wenste een alternatieve schooladviesdienst en daar deed Co wel aan mee. Daarmee kwam een contact tussen de Taaldrukwerkplaats en de alternatieve schooladviesdienst tot stand.

Het Groene Vergiet
Helaas ontstaat een scheuring bij de onderwijskabouters. De structurelen versus de ludieken. De werkgroep 'Het Groene Vergiet' gaat verder. Als magisch centrum kiest de groep de telefooncel op het Weteringcircuit. Daar konden ook boodschappen achtergelaten worden.
Het Vondelpark, Fantasio, dat later de Kosmos ging heten, Paradiso en de Melkweg. Daar gebeurde het allemaal. Kortom een roerig jaartje.
***

Creatief Pedagogische en Didactische Bijscholingen
De kaderopleidingen van De Werkschuit worden overgeheveld naar het Kunstvakonderwijs zoals de Rietveldacademie. Daar worden de bijscholingen voor kunstenaars gegeven.
De Werkschuit is Centrum Kunstzinnige Vorming geworden

Amsterdams Centraal Instituut
Het Amsterdams Centraal Instituut moest zien dat ze het hok met niet al te makke kunstzinnige schapen bijeen hield en te zorgen dat er creatieve projecten uitgevoerd werden. De Werkschuit, het Werkcentrum, de Nutsschool voor Beeldende Expressie, de Scapino Dansschool, het Nederlands Mimecentrum, de Vereniging voor Handenarbeid, het Vormingscentrum voor Amateurtoneel.

Createams voor het Lager Beroeps Onderwijs
Leerkrachten en kunstenaars werken samen. Er blijkt in het onderwijs nog steeds belangstelling voor creativiteitsontwikkeling, met gebruikmaking van middelen aan de kunsten ontleend, te bestaan.
De kunstenaars van de Werkschuit geven de nodige injecties om de duffe school leuk te maken. Start op Hadewychschool en tot 1987 actief.

Taalexpressie
Plotseling duikt een voorstel van een leerkracht op om een les Nederlands op een andere manier te geven.
Dichteres Judith Herzberg begeleidt een activiteit waar leerkrachten zich bezig houden met zelf gedichten schrijven, zinnen afmaken, regels van krantenkoppen plakken en meer ludieke werkvormen.
De leerkrachten haken snel af, ze hebben geen zin in knippen en plakken.
***

1969-1978 Cultuur de politiek in
In de CPN mengen kunstenaars zich vanaf midden jaren zestig in de propaganda door verkiezingsborden te schilderen en partijfestivals op te luisteren
1968 Cultuur het museum uit
De schilder Herman Ysebaert ronselt een groep Amsterdamse kunstenaars, onder wie Ger Lataster en Jan Sierhuis, om een marathonschilderij van 210 meter rond het Stedelijk Museum te schilderen. Museumdirecteur Edy de Wilde vindt het prima. De rol gaat voor een aansluitende expositie naar Gent.
Beeldende kunst in de samenleving
1969 Schilderscollectief 'Kukeleku'
Naast bijdragen aan politieke manifestaties neemt het collectief de taak op zich om stadsbewoners te demonstreren dat ze allemaal creatief zijn en gelukkiger zullen worden wanneer ze dit uitleven
1970 Kunstzinnige Acties met een Paletbakfiets
Dat levert een aantal muurschilderingen van buurtbewoners in het centrum van Amsterdam op. De meeste schilderijen zijn achter nieuwbouw verdwenen. Johan van der Keuken maakt er een korte 16 mm film over. Kukeleku bouwt ook straatmeubilair en speeltoestellen met buurtbewoners.
Bij die gelegenheden wordt een Paletbakfiets met potjes verf in alle kleuren ingezet.
1970: Decors voor een internationaal Surrealistencongres
Een Moratorium voor Vietnam; Krakersacties
1972: Kind en Leefmilieu;
Unicefschildering; Demonstratie van studenten; De Autoloze zondag. Anti NATO;
1973: Prinses Beatrix komt op bezoek in de Jordaan
Ze wordt door Ysebaert rondgeleid. Dat mag wel een bijzonderheid zijn, een communist die een koninklijke hoogheid ontvangt.
1978: Februaristaking;
1 mei in de Javastraat; Speeltuin bij de oude Looiersstraat; Vrij Amstelveld; NDSM manifestatie; Angola komitee.
***