Een nieuw schip, de Werkschuit II


Zelfportret en een gedicht van Hendrik Werkman voor zijn dochtertje Fie
Het kan niet anders of dit gedicht moet vele taaldrukkers inspireren.

Zie de drukkersrollen rollen
Zacht en haast geruisloos rollen
Spiegegladde specierollen
Doen de kleur inkten stollen
op het blanke blad

Hoor de beugelrollen rollen
met een vaart steeds sneller rollen
Vast bestuurde beugelrollen
Als muziek vol kruis en mollen
Over 't blanke blad

Zie ze rollen, hoor ze tollen
Onophoudelijk rustloos hollen
Om de kleurenprenten voller
Met inkten vol te rollen
Tot een vurig blad

***



Kinderen aan het werk. Linosnede

De Bijlmer:
Kan je nog je eigen huis bedenken?
Een film met grafische animatie in combinatie met live gespeelde scènes die gaat over het ontstaan van de architectuur in de Bijlmer. Een beetje voorspellend is de film wel.

'In het verleden konden steden en dorpen nog groeien binnen het herkenbare gezichtsbereik van de mensen die erbij betrokken waren. Nu en voor de toekomst zal dat totaal anders liggen. We worden gedwongen onze steden pasklaar te bouwen, zonder dat de tijd in staat gesteld wordt haar karakter er aan mee te geven. Zijn onze architecten in staat de complexe stedenbouwkundige vraagstukken op te lossen?'


Nee dus, maar dat worden we pas na 1990 gewaar als delen van de bebouwing van de Bijlmer weer afgebroken worden.De bewoners willen wel hun eigen huis bedenken, maar dat wordt maatschappelijk niet aanvaard.
In 2005 kunnen mensen in het nieuwe IJburg proberen iets van deze idealen te realiseren.
***



Dansexpressie op de Basisschool


Jan Cremer krijgt de Prozaprijs niet
De jury wordt afgezet. Maar ook de zorg voor de literaire vorming van de jeugd is in gevaar:
Op een mooie pinksterdag, van Annie M.G. Schmidt, mag niet van de KRO uitgezonden worden, want er staat in:
Morgen kan ze zwanger zijn
't Kan ook nog vandaag
't Kan van de behanger zijn of van een Franse zanger zijn
of iemand uit Den Haag
***



Schoon schip en het Marineprovotariaat
Onder dit motto slaan honderd matrozen in op alles dat langharig en Provo is. Ze zitten aan onze verloofdes!
De Telegraaf vindt het een mooie actie.
De marineleiding zegt het begrijpelijk te vinden.
De Burgemeester van Amsterdam
keurt het recht in eigen hand nemen af.
De matrozen krijgen 2 dagen 'licht arrest'.
De Provo's willen verzoening en nodigen de matrozen uit voor een feest met vertoning van de film: 'De Jantjes'.
De marine vindt: 'geen sprake van verbroedering'.

De Burgemeester van Hall krijgt eervol ontslag.
De medewerkers van De Werkschuit geven in een voormalig opleidingsschip van de Koninklijke Marine kunstzinnige cursussen voor ouders en hun kinderen.
***


Paars en dan pas het Woord
In een programma van Sonja Barend naar aanleiding van De Drukpers op School, mag ik uitleggen hoe het zit met Freinet en de kunst.

De directeur van de Rietveld academie, Dick Dooijes, die net kleurentelevisie heeft, spreekt mij erover aan en zegt hoe mooi mijn paarse T-shirt op tv uitkwam.

Ach, het geeft niet wat je te zeggen hebt, als je maar kleurige kleren draagt.

Die wisselwerking houdt me voortdurend bezig.

Wat gaat voor:
kleur voor zwart-wit?
beelden voor geluiden?
woordgeluiden voor gedrukte woorden?
gedrukte woorden na gedrukte beelden?
Ik word er duizelig van.
Ik moet goed opletten.

***




1967
Het jaar waarin burgemeester Gijs van Hall niet goed om weet te gaan met de gezagsproblemen die ontstaan na het rumoer rond het huwelijk van prinses Beatrix en het bouwvakkersoproer

Een Blauw Schip vaart niet

Een nieuw groot schip voor de Werkschuit

De medewerkers moeten een voormalig opleidingsschip Koninklijke Marine zelf op de werf blauw schilderen.

De kleur is een verwijzing naar het tijdschrift de Blauwe Schuit waarin kunstenaars zoals Hendrik Nicolaas Werkman hun werk publiceerden.
De naam Blauwe Schuit was oorspronkelijk afkomstig van een vastelavond-tekst uit de 15e eeuw waarin beschreven staat dat ieder, die zich naar de burgerlijke normen gedraagt, maar mee moest varen in de blauwe schuit.

De voorzitter van de Werkschuit en directeur van het Stedelijk Museum, Willem Sandberg, bekommert zich om de druksels van Werkman en zo is een mogelijke cirkel rond. In ieder geval is de blauw geschilderde Werkschuit een plek voor mensen die burgerlijke aanpassing willen ombuigen tot individuele waardebepaling.


De Vereniging Vrienden van de Werkschuit is eigenaar van het schip en beheert een klein vermogen waaruit verschillende extra activiteiten betaald worden.
De opening van de nieuwe schuit wordt door door voorzitter van het NVV Kloos verricht
.
Directeur van de Werkschuit is Han van Essen
Verhitte discussies spelen zich aan boord af.
Moesten er op gezag van de overheid uitsluitend volwassenencursussen voor de vrijetijdssector gegeven worden?
Volgens de eerste schuitleider die zich directeur noemt en als een zakelijk manager optreedt, in ieder geval wel.

***


De strijd voor het woord

Er moet nog steeds gepleit worden voor handhaving van Creatief Taalgebruik in het programma van de Werkschuit. Voor het werken met scholen moeten voor taal nog werkvormen ontwikkeld worden. Onderwijsbegeleiding is in handen van de schoolbegeleidingsdienst A.B.C. Men is echter wel bereid na te denken over een 'driehoeksverhouding': Openbare Bibliotheek, A.B.C. en de Werkschuit.


Een tweede drijvende instelling is De Boekenboot
Het is de één van de eerste speciale jeugdbibliotheken in de stad.
Helaas zullen die later stuk voor stuk verdwijnen tot er nog slechts jeugdafdelingen van grotere bibliotheken oeverblijven.
Modesta Jager is betrokken bij de buurtbibliotheek in de Staatsliedenbuurt die begint als een jeugdbibliotheek.
Mejuffrouw Jannie Daanen, hoofd van de jeugdbibliotheek, is een groot voorstander van een actievere inzet van de bibliotheekjuffrouwen.
Ze kunnen meer doen dan alleen boeken afstempelen en de kinderen wegwijs maken in het uitleensysteem.
In samenwerking met de taaldrukkers ontstaan vele educatieve projecten. Helaas moeten de meeste ervan het thema van de Kinderboekenweek volgen.
Thematische projecten bieden kinderen niet altijd voldoende mogelijkheden voor eigen invullingen.
De zogenaamde 'tips' die de bibliotheken voor de onderwijzers geven, worden gemakzuchtig opgevolgd.
Thematisch onderwijs is dood onderwijs.
***

Bliksems
Op de school met den Bijbel in Nijbroek, gemeente Voorst wordt het boekje 'Tim, Frits en Ida' van Godfried Bomans verboden omdat er uitdrukkingen in voorkomen als: 'geen bliksem an' en dat is vloeken volgens het schoolbestuur.


Education through Art (1943)
Het boek van Herbert Read verschijnt in vertaling.
"het tot ontwikkeling brengen van gevoel en verstand en tegelijkertijd persoon en wereld op elkaar af stemmen"

Is hiermee nut en noodzaak van Kunstzinnige vorming voldoende aangetoond?
Nou nee.
***

Kunstzinnige Vorming in het Basisonderwijs
J. Renders onderzoekt in opdracht van de staatssecretaris van onderwijs de positie van KV in het basisonderwijs. Hij komt tot de conclusie dat er nog weinig kunstzinnigs toegepast werd. Bij sommige gelegenheden werd er wel iets gedaan door jonge leerkrachten, maar de schoolleiding en de behoudende leerkrachten willen er niet aan.
Het onderwijs ademt een receptieve geest bij de leerlingen en een gebrek aan tijd, inzicht en middelen bij de klassenonderwijzers.
Een kans voor bijscholingscursussen.


Expressie een examenvak

Men probeert de expressievakken een examenstatus te geven, maar er zijn te weinig docenten bevoegd om zulke vakken binnenschools te geven.
Pedagogische en didactisch bijscholing voor kunstenaarsdocenten zou een oplossing kunnen zijn.

Landelijke Vereniging voor Creativiteitsontwikkeling VCO
Het ministerie van OK&W, afdeling Volksontwikkeling vraagt aan de Werkschuit een landelijke vereniging op te richten voor alle mogelijke creativiteitsinstellingen die in de geest van de schuit werken. Dat gaat van 'Scholen voor Scheppende Handen" tot clubs die 'Werkschuit' in hun naam opnemen.

De VCO gaat snel kwalitatieve eisen volgens de Werkschuitideologie aan de instellingen stellen om het ministerie gerust te stellen en een goede subsidieregeling te garanderen.
Daarop volgt een Rijksregeling voor Erkenningen en de daarbij behorende inspectie KV/AK.
Werkschuitmedewerker Jan van Oosten is de eerste directeur.

Het werd een verkapte inspectie en de instellingen die subsidies wilden moesten eerst lid van de VCO worden.
De vrijetijdscentra moeten creativiteitscentra worden.

Mammoetwet en het Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling
Wat kinderen doen en laten moet met een meervoudig vragenstelsel gecontroleerd worden.
De kinderen worden naast een onbetrouwbare lat gelegd.
Tot op de dag van vandaag zijn die Cito-toetsen zeer omstreden. Veel scholen doen er aan mee omdat het voortgezet onderwijs er nu eenmaal om vraagt alvorens ze 'zwakke' leerlingen aanneemt.
Een ontoelaatbare tweedeling van kinderen is aan de gang.
***



Het Mimecentrum wordt opgericht

De Mimische werkgemeenschap begeleidde de beoefening van mime in het onderwijs, het jeugdwerk en legde relaties met mime als kunstvorm.
Het Nederlandse Mime Theater richtte zich op de volwassen.
De Nederlandse Mimeschool leidde de spelers, mimografen en mimepedagogen op.
Het menselijk lichaam als dramatisch instrument was het motto.
***

Vrije Expressie Kinkerbuurt
VREK start activiteiten in de buurthuizen van de Amsterdamse Kinkerbuurt.
Ontplooiingskansen, kritische denken en creativiteit, voor alle buurtkinderen.
Taalactivering neemt een belangrijke plaats in. Zorgen dat de leerkrachten geschoold worden deze doelstellingen zelf in de klas te halen.
Ouders en buurthuiswerkers gaan samenwerken, want het gaat immers om de communicatie tussen buurt, school en thuis. Kern is de wereldoriëntatie maar dan op de buurt gericht.

Het Kringgesprek
Op een WVO-conferentie gaat de kritische discussie over de vraag:
'Is de kring een vraag- en antwoordspel? Was het volgens een geijkt patroon gevoerd? Waren de leerlingetjes wel of niet betrokken bij het onderwerp? Wordt zo'n gesprek 'op touw gezet', of moet het spontaan ontstaan?'

Men gelooft kennelijk niet in de communicatieve waarde van een kringgesprek.


Zijn de kinderen gedresseerd?
Later, in 1994, bij de presentatie van het boek Dingen in de kring door Suzanne van Norden.
Kinderen van de basisschool Aldoende zitten onbevangen te praten en te schrijven in een binnenste kring. Eromheen de deskundige volwassenen die zich afvragen of die kinderen niet vooraf getraind zijn om dit te doen. De juf is terecht verontwaardigd als de spontaniteit van de kinderen in twijfel getrokken wordt.
Veel zogenaamde deskundigen komen niet verder dan hun twijfels uit te spreken, gevangen als ze zijn in starre onderwijsmethodieken.
***

Taal en Nog Wat
We organiseren een werkweekend over muziek, beweging en taal, waar Bert Schierbeek een inleiding houdt over Creatief taalgebruik,
Pauline de Groot
inspireert tot moderne dans en een Duitse dame, Gertrud Meyer, muzikale vorming introduceert als tegenhanger van traditionele muzieklessen.

Later inspireert Bert Schierbeek schoolkinderen als die in het kader van Taalvorming in een museum het Cobra Museum bezoeken
.

Mag Taalvisualisatie en heerst er Vrijheid van Drukpers?
Creatief Pedagogische en Didactische Bijscholingen (CPDB) nemen taal en grafische technieken op in hun programma. Enthousiast wordt er geschreven en gedrukt.
Toch blijft er steeds iets wringen.
Henk van Faassen voert verwarrende telefoongesprekken met Jan van Oosten van de VCO, waarbij Henk het over Taalvisualisatie heeft en Jan over Druktechnieken.
De gedachte dat er een verbinding is tussen taalvisualisatie en de grondwettelijke vrijheid van drukpers moet nog geworsteld worden.
***

Musische Bildung International
Een Duits-Nederlandse Conferentie, georganiseerd door het Nederlands Cultureel Contact in het Troelstra-oord in Egmond aan Zee.
'Gefahr für Erziehungsindustrie! Danger! Educationmachine is working! Gevaar er komt een opvoedingsmachine!'
Frans van Bommel van de Kabouters / Provo is ook van de partij.
De conferentie is op een Duits-militaire manier georganiseerd.

Dat vraagt om provocatie
Midden in de conferentiezaal bouwen Frans van Bommel en Henk van Faassen een papieren tent waarin ze zich met schrijfmachines en stencilmachine, onzichtbaar voor de deelnemers, verschansen.

Iedere keer als een spreker iets conflictrijks te berde brengt typen we ter plekke een reactie, die we daarna direct stencilen en verspreiden.
Het geratel in de tent stoort de deelnemers mateloos en men verscheurt wanden van de papieren werkplaats.
Maar de boodschap is helder en verschillende deelnemers grijpen ook naar de schrijf- en stencilmachines die nu open en bloot werken.

Een paar van deze instant-teksten zijn bewaard gebleven:
'Musische Bildung ist eine flucht und nicht eine gute Freizeitverwendung.
Today culture is a small thing in society. One has to start from society itself and not to dive into the own work.
First the conference has to think about reality.'

***


naar boven

verder

index