Wat belangrijk gevonden wordt:
de beweging
het teken
de uitdrukking
de expressie

De club Hout en IJzer maakt een spooremplacement

en een toren op de Amstelsluis

Kunstzinnige Vorming van de Jeugd
Vijf jaar lang heeft de Commissie nagedacht hoe het moet.
Minister Jo Cals van OK&W neemt het rapport in ontvangst en bedankt de commissieleden voor de moeite.
***

1964 Kindercircus Elleboog
Het kindercircus verhuist van de Galerij, een overblijfsel van het Paleis voor Volksvlijt, naar een suikerwerkfabriek in de Jordaan. Een plek waar de volksjeugd uit de Amsterdamse Jordaan en de Pijp elkaar al spelend ontmoet.
De namen Werktheater, Werkcentrum, Werkatelier en Werkschuit wijzen erop dat er niet methodologisch gewerkt wordt. De kinderen gaan zelf aan de slag. Niet om ze bezig te houden maar om ze bezig te laten zijn.
Dat werkt aanstekelijk. In 1964 zijn er in Nederland achttien kindercircussen.
***

Golven op een roerloze Amstel

Bestuurscrisis
We vergaderen op mijn atelier omdat er een crisis op de Schuit uitbreekt.
Wie is er voor en wie is tegen Brecht vd. Muijzenberg?
Er is een voortdurend verwijt te beluisteren als zou de Werkschuit een communistische mantelorganisatie zijn omdat de schuitleidster, als lid van de CPN, in de Tweede Kamer gezeten heeft.
Onze progressieve ideeën zijn verdacht.
Een aantal medewerkers van het eerste uur, waaronder Ina van Blaaderen en Piet Klaasse, trekken zich terug. Deze pioniers zien onvoldoende kans hun inzichten over te dragen.
Medewerkers gaan op persoonlijke titel in het onderwijs werken.
Ko Sagel op een Apeldoornse Kweekschool, Jan Koperdraad op de Kopse Hof, Joep Schellevis op de ASVO-school, Cok Leupen en Roelf van Bergen op een huishoudschool en Aat Breur en Henk van Faassen op de IVKO-school.

Materiaal en Verbeelding:
De Werkschuit wilde geen methode propageren terwijl de leerkrachten nu juist wél houvast willen hebben.
Maar in de levende werkelijkheid zijn er nooit methodische oplossingen te vinden.
De vormgeving staat in dienst van het kind en niet van een product dat gevangen is in het keurslijf van een methode.
Kinderen ontdekken snel de verschillen tussen het hanteren van de verschillende werkvormen. Het vormgeven bijvoorbeeld met klei gaat gemakkelijker dan het werken met hout en ijzer. Toch blijft het steeds gaan om spontane uitingsvorm. De ene keer een bonk vette klei, een andere keer een collectie afvalmateriaal afkomstig van een meubelmaker. Het gebruiken van vakgereedschap zoals bijvoorbeeld een verstekbak zal de spontane uiting beperken. Een figuurzaag, zo vaak gebruikt om in een handenarbeidles voorgedrukte Disneyfiguren uit triplex te zagen, wordt op de Werkschuit alleen gebruikt om een gat uit een plankje te zagen.
De vormen die in het afvalmateriaal voorkomen inspireren de kinderen tot hun onderwerpen.
Een groepswerk, gemaakt op de kinderclub 'Hout en ijzer' wordt op het Centraal Station uitgestald.
Een oude stationschef uit zijn bewondering voor wat de kinderen maakten. Er ontstaat een soort gelijkwaardigheid tussen de deskundigheid van de spoorwegman en de deskundigheid van de kinderen. Waar oorspronkelijk gesproken werd over 'een trein' konden later de verschillende typen in de werkstukken herkend worden. De kinderen spreken niet meer van 'beugels' van de treinen, maar van 'stroomafnemers'.
De kleine deskundigen vormen onderling een prachtige groep die in staat is één samenhangend groepswerk met dit weerbarstige materiaal tot stand te brengen.
Vele groepswerkstukken volgden, zoals een toren die op de sluis geplaatst werd.

Schuitpraat
De Werkschuit heeft een nieuwe stencilmachine en de interne communicatie dient verbeterd te worden.
'Schuitpraat' verschijnt. Gedeeltelijk gestencild en aangevuld met werk van medewerkers in lino en zeefdruk. Een arbeidsintensief project.
Theo Vesseur is de eerste 'gastschrijver'. Hij pleit voor samenwerking en ontdekt dat zoiets internationaal beter lukt dan nationaal.
Als de pogingen tot integratie van creativiteit in opvoeding iets hard nodig heeft is dat een open uitwisseling. Vrij van miniatuur profetendom.
***

Kunstzinnigheid Jawel, maar Literaire Vorming Moet Nog Even Wachten
De WVO publiceert het rapport:
Kunstzinnige Vorming, werkelijkheid en wensen
Ik lees wat ze over Letteren en Toneel zeggen.
'Twee geheel verschillende kunstvormen.'
Dat wel.
Maar tussen beide begrippen bestaan zoveel aanrakingspunten dat het gerechtvaardigd is ze samen te behandelen.
Wanneer men de voortbrengselen van onze letterkunde reproductief of receptief in toneel of voordracht beleeft, kan dat het begrip en de liefde daarvoor vergroten. Anderzijds kunnen goed gegeven literatuurlessen de belangstelling voor toneel en voordracht stimuleren.

Nieuwe mensheid met vijfdaagse werkweek aan de Amateuristisch Kunstbeoefening gezet
De cultuurfilosoof, prof.dr.R.C.Kwant, bepleit hoe dat moet met al die vrije tijd.
Het westers rationalisme en het verwetenschappelijkte arbeidsbestel zaten een emotionele ontwikkeling in de weg.
Een oud adagium wordt opnieuw opgepoetst.
De gedachte aan cursussen voor Amateuristisch Kunstbeoefening is geboren.
***

Letteren dienstbaar maken aan toneel
Mensen komen in het algemeen niet in aanraking met het grote toneel. Zeker niet als ze, hup, meteen naar technisch onderwijs gaan en daarna de productielijn in. Integratie van deze kunstvormen in het onderwijs vind ik wenselijk.
'Voor de ontplooiing en de kunstzinnige vorming van de jonge mens heeft het creatieve spel zeer aantrekkelijke mogelijkheden, omdat de zelfwerkzaamheid en de fantasie hierdoor op bijzondere manier kunnen worden gestimuleerd.
Ook andere kunstzinnige uitdrukkingsmiddelen zoals beeldende en muzikale kunnen hierin toepassing vinden.
Men vindt echter dat creatief spel nog zo jong en experimenteel is dat men niet goed weet hoe het in het schoolprogramma moet passen.
Het is opmerkelijk dat de Letteren een ondergeschoven kindje gevonden wordt.
De tekenleraren zijn nogal terughoudend als het gaat om 'vrije expressie' het zou 'bandeloos' zijn volgende heersende opvattingen in het onderwijs.

Individueel Voortgezet en Kunstzinnig Onderwijs (IVKO)
Danseres Hans Snoek, was oprichtster van het Scapinoballet en de Scapino dansschool, richt een school op voor kinderen die een kunstopleiding in het vooruitzicht hebben, maar die op een reguliere middelbare school te weinig daarop voorbereid worden.
Dat gaat niet helemaal vanzelf omdat een balletdanseres geacht wordt gedisciplineerd te bewegen op aanwijzing van de balletmeester en het IVKO wil dat kinderen een eigen onafhankelijke expressieve kracht ontwikkelen. Danseres Kit Winkel geeft op het IVKO het vak Dansexpressie. Er volgen vakken als Mime en Dramatische expressie.
Medewerkers van de Werkschuit worden voor Beeldende expressie, Ruimtelijke expressie, Tekenen en Keramiek, op de school gedetacheerd.



Dansexpressie
De vader van de expressiedans is Rudolf von Laban. Hij streefde naar een bewustere beweging van het menselijk lichaam binnen de harmonie van universele, natuurlijke ritmes.
De voormalige danseres en danspedagoge Corrie Hartong, pionierster op het gebied van de niet-academische dans en de danseres, choreografe en danspedagoge, Kit Winkel waren de initiatiefnemers van Dansexpressie in Nederland. Na de oorlog adviseerde Corrie Hartong verschillende regeringscommissies en de Commissie Esthetische Vorming van de Schooljeugd van de Amsterdamse Kunstraad. Daar ontmoette ze Kit Winkel, die bewegingsexpressie gaf op een Amsterdamse lagere school. Samen gingen ze naar Londense Laban Art of Movement Centre om Modern Educational Dance te bestuderen, de lichamelijke expressie als een vorm van esthetische opvoeding. Daarbij ging het om bewegingsvreugde en ontwikkeling van fantasie en creativiteit. In Duitsland werkte Mary Wigman aan het Dalcroze instituut aan Ausdrucktanz en dat was weer een voortzetting van wat Isadora Duncan wilde: meer natuurlijke dansbewegingen tegenover het clichématige klassieke ballet.
De danseres Hans Snoek was een leerlinge van Kurt Joos, die was weer een assistent van Rudolf von Laban.
En zo is de danscirkel weer rond.
***


Drukwerk in de Marge en het IVKO Grafisch Genootschap
Drukwerk in de Marge is club van drukkers die op een ambachtelijke manier mooie dichtbundels in een beperkte oplage met de hand op een trapdegelpersje maakten.
Er was een goede samenwerking met de IVKO-school waar talloze boekjes van de leerlingen bij het IVKO Grafisch Genootschap (IGG) verschenen.
***

Cultureel Jeugd Paspoort (CJP)
Alle jeugdigen kunnen voor gereduceerd tarief naar alle mogelijke kunstuitingen.
De Amsterdamse Jeugdraad organiseert dat jongeren zich op alle mogelijke manieren, en tegen een sterk gereduceerde prijs, in het kunstleven kunnen storten.
***