startpagina

index
literatuur


taalwerkvormen


drukwerkvormen


werkvormen, lessen


eerst beeld


gedichten




Taalwerkvormen / gedichten

Vrije versvorm en aan regels gebonden teksten

Kinderen hebben een duidelijk beeld over wat een gedicht is.
Meestal vinden ze dat een gedicht moet rijmen, maar dat is natuurlijk niet zo.
Daarom noemen we gedichten meestal teksten die ook nog mooi klinken.

Tussen alle dichtvormen komen de vrije versvorm en de aan regels gebonden teksten het meest in aanmerking als werkvorm op de basisschool.
Bij een vrije versvorm zal een tekst allen al door een bepaalde vormgeving op het blad er uitzien als een gedicht.
Aan regels gebonden teksten, zoals een rondeel, ontlenen hun poëtische kracht aan de herhaling van bepaalde regels. Dat manifesteert zich het beste als de kinderen hun tekst voorlezen.
Soms is het al genoeg als je vraagt om hun gewone ervaringstekst 'dichterlijk' voor te lezen.

Praktijk
Als ik het met de kinderen van groep zes heb over het schrijven van een gedicht, zegt Samir:
"dat is niet moeilijk.
Je schrijft een zin op en dan schrijf je er eentje onder die er op rijmt".

Als kinderen van tevoren weten dat je gedichten met ze gaat maken, kan hen dat in de weg zitten bij het schrijven.
Het gevaar bestaat dat ze woorden opschrijven waar ze geen binding mee hebben.
Ze schrijven niet vanuit de behoefte zich te uiten, maar om aan een gestelde norm te voldoen.
Ze zijn bezig met een kunstje met woorden in plaats van hun gevoel voor poëzie te ontwikkelen.

Gewoon een korte tekst met korte zinnen
Daarbij hoeven kinderen zich niet gehinderd te voelen door vormeisen.
Gedichten schrijven is in eerste instantie gewoon schrijven over iets wat je is bijgebleven, wat je nog helder voor de geest staat. Dat maakt de kans groot dat kinderen ook heldere teksten schrijven.
Als je schrijft is het altijd belangrijk om stil te staan bij wat je schrijft en hoe je het schrijft.
Bij een gedicht komt dat er extra op aan: wat wil ik zeggen, hoe wil ik het zeggen en welke woorden wil ik daarbij gebruiken?
Daarnaast luister je ook hoe een tekst klinkt: welke woorden hetzelfde klinken en hoe de zinnen lopen.
Als je precies weet wat je wil schrijven en met welke woorden, dan dient de vorm zich voor een belangrijk deel vanzelf aan. Als de vorm van tevoren vaststaat kan dat je aandacht op de inhoud in de weg zitten.

Vorm en inhoud
Soms kan een vaste vorm houvast geven bij het schrijven.
Het helpt kinderen, die gewend zijn alles in een lange zin aan elkaar te breien, structuur in hun tekst aan te brengen. Daardoor kan hun tekst krachtiger worden. Het geeft kinderen, die moeite hebben iets op papier te krijgen, veiligheid.

Bij een Elf en een Rondeel krijgen ze bijvoorbeeld regel voor regel aangereikt waar ze over kunnen schrijven.

Het nadeel van het schrijven van dit soort teksten is dat de vorm los van de inhoud kan komen te staan.
De aandacht voor de vorm gaat ten koste van de aandacht voor de inhoud.
Aan regels gebonden teksten kunnen het karakter van invullesjes krijgen.
Regel voor regel geven de kinderen dan keurig antwoord op de vragen.
Soms kan het een mooi geheel worden maar het gevaar is groot dat de poëtische kenmerken ontbreken, dat het geen gedicht is geworden.

Moeilijk schrijvende kinderen
In een groep met kinderen die moeite met schrijven hebbben probeer ik de vaste vorm over dierbare voorwerpen.

De kinderen schrijven hun tekst aan de hand van mijn vragen:
Wat is het voorwerp en hoe ziet het eruit?
Hoe ben je eraan gekomen?
Waar staat, ligt of hangt het voorwerp?
Daarna nog iets dat je er nog graag over wil vertellen, bijvoorbeeld waarom het voorwerp belangrijk voor je is.
Dat geeft als resultaat:

Mijn fiets is zwart
Van mijn vader gekregen
Hij zit op slot bij de deur
Ik heb zeventien versnellingen.

Mijn armband is goud
Ik kreeg hem van mijn vader
Hij ligt in een doosje in het
laatje
Hij is van echt goud

Een auto rood met blauw
Ik heb hem van mijn oom
Op mijn kast. Ik wil hem niet
kwijtraken. Hij kost 80 gulden

Ik heb een computer
Heb ik gekregen van mijn vader
Staat bij de televisie
Ik speel ermee

Soms gaat het goed, dan wordt wel een poëtische tekst

Lucie Visch

lees verder