startpagina

index
literatuur


taalwerkvormen


drukwerkvormen


werkvormen, lessen


eerst beeld


gedichten


Drukwerkvormen
Drukken met materialen

Alle materialen die een reliëf vertonen zijn in principe af te drukken

Naast de drukvormen die gebruikt worden voor de gangbare druktechnieken zoals Limograferen, Sjabloneren, Linoleumdruk en Rubberdruk, zijn er materialen die bruikbaar zijn om afdrukken van te maken. *)
Voorwaarde is wel dat de kinderen de drukvormen zelf kunnen samenstellen.

Een drukvorm is datgene dat gebruikt wordt om een afbeelding of een tekst te kunnen afdrukken

Limograferen:
de drukvorm is een stencil waar op getekend of geschreven wordt.
De inkt komt door de open delen van de drukvorm op het papier

Sjabloneren:
de drukvorm is een stevig vel papier waar een vorm in uitgesneden of -geknipt is.
De inkt komt door de open delen van de drukvorm op het papier

Linoleumdruk:
de drukvorm is een stuk linoleum waar met behulp van een guts de tekening is aangebracht. De inkt wordt op de hoge delen van de drukvorm aangebracht.

Rubberdruk:
de drukvorm wordt samengesteld uit stukjes zelfklevend rubber.
De inkt wordt op de hoge delen van de drukvorm aangebracht.

Er bestaan verschillende drukprincipes
zoals hoogdruk, doordruk, vlakdruk, diepdruk, lichtdruk etc.

Voor het onderwijs zijn hoogdruk en doordruk de meest bruikbare technieken, hoewel andere technieken met enige aanpassing ook bruikbaar zijn.
In dit artikel worden een paar technieken besproken waarbij verpakkingsmateriaal, behang en dergelijke gebruikt worden.

Advies voor de leerkracht:
Voer alle handelingen zelf een keer uit alvorens ze met de kinderen te doen.

Drukken met een wringer
De technieken die in dit artikel genoemd worden kunnen met een ouderwetse waswringer afgedrukt worden. In plaats van een wringer is een etspers natuurlijk ook te gebruiken.
De drukvorm wordt met een afdekkader (uitgesneden omtrekvorm) en het schone papier in een drukboek gelegd. Dit pakketje wordt door de wringer gedraaid.
(zie ook Wringerdruk)

Behangseldruk

Omtrekvorm:
Neem een stuk dun ivoorkarton op het formaat waarop je gaat afdrukken, A4 of A5.
Teken de omtrek van je tekening op de plek waar de afdruk moet komen en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening. Leg deze vorm op verschillende soorten behangselpapier en trek de vorm daar op over.
Het behangselpapier moet een duidelijke reliëfstructuur hebben.

Drukvorm:
Knip de verschillende vormen die voor de tekening nodig zijn uit.
Plak de vormdelen op een ander stuk ivoorkarton, maar zorg ervoor dat ze binnen de open ruimte van de omtrekvorm vallen.

Afdekblad:
Het afdekblad heeft hetzelfde formaat als het afdrukpapier. Het moet ervoor zorgen dat de inkt die buiten de drukvorm gerold is niet op de afdruk komt.
Plak de omtrekvorm aan één van de zijkanten met cellotape op het stuk ivoorkarton waarop de vormdelen geplakt zijn, zodanig dat de opening op de vormdelen aansluit.
De omtrekvorm moet open kunnen klappen als een boek en dient nu als afdekblad bij het drukken.
Zet het geheel met cellotape op een vlak tafelblad vast.

Aanlegjes:
Breng op het tafelblad aanlegjes aan die er voor zorgen dat de afdrukken in dezelfde positie op het papier komen. Een aanlegje kan een markering met stift zijn. Beter is een strookje gekleurd papier met cellotape te gebruiken.

Inkt inrollen:
Sla het afdekblad open.
Rol de drukvorm in met blockprint-inkt of plakkaatverf.
Doe het afdekblad dicht. Alleen de vormdelen die afgedrukt moeten worden zijn nu zichtbaar.

Afdrukken:
Leg een vel afdrukpapier tegen de aanlegjes aan. Zorg ervoor dat het papier tijdens deze handeling niet verschuift.
Rol met een schone harde linoroller over het afdrukpapier. Hoe hard je moet drukken moet je proefondervindelijk vaststellen.
Haal voorzichtig het papier van de drukvorm en bewonder het resultaat.
Werk in tweetallen, waarbij het 'schone-handen-kind' voor het inleggen en uithalen van het papier zorgt.
Het 'vuile-handen-kind' rolt de inkt in.
Afdrukken met wringer is eveneens mogelijk

Boombladerendruk

Omtrekvorm

Maak een kader door een vierkant uit dun ivoorkarton te knippen.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op een middeldik stuk ivoorkarton.
Plak bladeren, met een duidelijke nerf, binnen het kader. Als de bladeren te dun zijn om geplakt te worden kunnen ze ook voorzichtig binnen het kader neergelegd worden.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Op karton naaien en dan afdrukken

Omtrekvorm:
Teken de omtrek van je tekening op dun ivoorkarton en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op een middeldik stuk ivoorkarton.
Borduur met een dikke naald en dik garen de tekening binnen de omtrekvorm.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Canvasdruk

Gebruik in plaats van Bristolkarton Canvas
Volg verder alle handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Verpakkingsmateriaaldruk

Omtrekvorm
Maak een kader door een vierkant uit dun ivoorkarton te knippen.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op een middeldik stuk ivoorkarton.
Plak stukjes verpakkingsmateriaal zoals ribkarton, maar ook gekreukeld pakpapier, of bodems van plastic doosjes, etc. binnen het kader van de omtrekvorm.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Klei op het Kopieerapparaat

Platgeslagen kleiwerkstukken kunnen met het kopieerapparaat in een oplage gedrukt worden.

Lijmdruk

Omtrekvorm:
Teken de omtrek van je tekening op dun ivoorkarton en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op een middeldik stuk ivoorkarton.
Maak de tekening met lijm uit een tube. Dat kan direct maar het is natuurlijk ook mogelijk om eerst een tekening met viltstift te maken en de lijm over de getekende lijnen aan te brengen.
Laat de lijm goed hard worden.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Linoleumdruk
De tekening wordt uitgegutst in een stukje zacht linoleum.
Een plankje met een opstaand randje, waartegen het stukje linoleum gelegd wordt beschermt de vingers bij het gutsen.
De meeste kinderen gutsen de lijnen uit. Daardoor ontstaat een afdruk van witte lijnen op een gekleurd vlak. Mooier is het als de lijnen van de tekening blijven staan en de achtergrond uitgegutst wordt.
Op de achtergrond ontstaat een structuur van overgebleven lijntjes die karakteristiek voor de techniek is.
Lino's kunnen met een wringer afgedrukt worden.
Er zijn ook speciale drukpersjes voor lino's.

Textiel- of kantdruk
Teken de omtrek van je tekening op dun ivoorkarton en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op stukjes textiel die een verschillende structuur hebben.
Als het moeilijk is om het textiel direct over te nemen kan er eerst een vorm op transparant papier overgenomen worden dat dan samen met het stukje textiel uitgeknipt kan worden.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Kartondruk

Omtrekvorm:
Teken de omtrek van je tekening op dun ivoorkarton en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening.
Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op stevig maar niet al te dik, glad, Bristolkarton.
Knip de vorm uit. Dat hoeft niet in één geheel. De vorm kan bestaan uit verschillende losse vormonderdelen.
Plak de drukvorm op een ander stuk Bristolkarton.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Kerven in karton
Als de tekening met een balpen stevig op een stuk ivoorkarton gemaakt is.
De lijnen zijn als het ware diep in het papier gekerfd.
Drukvorm kan die met behulp van een wringer afgedrukt worden.
Volg de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Aluminiumdruk
Op een beetje stevig aluminiumfolie, bijvoorbeeld een deksel van een yoghurtbeker,
kan met een ballpoint een tekening ingekerfd worden.
Afdrukken met de wringer.
Volg de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Draad- touw- of woldruk
Teken de omtrek van je tekening op dun ivoorkarton en knip de vorm uit zodat je een gat krijgt in de vorm van de tekening.

Drukvorm
Trek met viltstift de omtrekvorm over op een ander blad.
Maak een tekening die bestaat uit stukjes touw etc die binnen de omtrekvorm geplakt worden.
Zorg ervoor dat alle draadjes even dik zijn, anders drukken alleen de dikste draden af.
Volg verder de handelingen zoals die bij Behangdruk zijn beschreven.

Monoprint
Een druktechniek waarbij slechts één afdruk mogelijk is.
Het is daarmee eigenlijk geen druktechniek omdat er geen oplage mee te maken is.
Toch biedt de monoprint in combinatie met een kopieerapparaat mogelijkheden.
De inkt wordt op een glasplaat dun uitgerold.
Met een satéprikker of iets dergelijks wordt de tekening daarop aangebracht.
Daarna moet een afdekblad (omtrekvorm) de delen buiten de tekening afdekken.
Leg een schoon vel (dun) papier eroverheen en wrijf over de achterkant ervan.
De afdruk heel voorzichtig lostrekken.

Henk van Faassen

NB
Voordat je de werkvormen in een groep gaat uitvoeren is het goed die vooraf met collega's te doen.
De knelpunten worden daarmee duidelijk en je krijgt de gelegenheid de werkvormen aan te passen.
Uitgebreide beschrijvingen van de werkvormen zijn bij de index te vinden.

*) Waar gesproken wordt over stencils en stencilinkt moet ik aantekenen dat deze materialen, sinds de opkomst van kopieermachines en printers, in ongebruik geraakt zijn en daarom niet algemeen aan te schaffen zijn.
Dat betekent dat er geëxperimenteerd moet worden met vervangende materialen.
Daarvoor komen in aanmerking plakkaatverf of temperaverf zodanig verdund dat er een transparante laag opgebracht kan worden.