startpagina

index
literatuur


taalwerkvormen


drukwerkvormen


werkvormen, lessen


eerst beeld


gedichten


Drukwerkvormen

Tekstverwerker

Een tekstverwerker is computer en een printer die op elkaar ingesteld zijn als een schrijfmachine

Het programma moet zodanig zijn dat kinderen er moeiteloos mee om kunnen gaan. In de onderbouw moeten bijvoorbeeld op het toetsenbord onderkastletters geplakt worden.
Het is goed als er bij het typen van een tekst een kader meegeprint wordt waarbinnen met een bepaalde techniek, bijvoorbeeld limograaf, sjablonen of rubberdruk, beelden gedrukt worden.
De tekst wordt geprint en op een kopieerapparaat vermenigvuldigd.

Digitale druktechnieken
Dat zijn alle vormen van vermenigvuldiging waarbij op een elektronische manier doormiddel van computers drukvormen ontstaan.
Hoewel kinderen in toenemende mate vertrouwd raken met het omgaan met digitale technieken, kiezen taaldrukkers ervoor de processen zo inzichtelijk mogelijk te houden.
Bij alle vormen van computerprogramma's is het de programmeur die een dwingende rol in het vormgevingsproces speelt. Die dwang komt vaak voor taalvorming op een verkeerd moment.
Wij gaan er bij het omgaan met taal en tekst van uit dat er zo min mogelijk belemmeringen moeten zijn tussen hoofd en hand van de kinderen. De hele computertechnologie zit vol met afleiding van alle mogelijke aard.
Het is zaak om die afleiding te neutraliseren en ook van de computer een werkvorm te maken, vergelijkbaar met achteloze manier waarop je met een potlood schrijft.

Meer energie in taal

Een voorbeeld: de komst van computers bij ons op school viel net in een periode dat we de schrijfopdrachten meer inhoud wilden geven.

Schrijven over heel dichtbij.
We zijn begonnen met de schrijfopdrachten uit de methode te vervangen door de leerlingen meer te laten schrijven over hun eigen belevingen. Ook boden we kleine dichtvormen aan en lieten ze schrijven op een van te voren met elkaar afgesproken manier, bijvoorbeeld als toeschouwer of als verslaggever.

In dit hele proces kwamen de tekstverwerkers als geroepen.
In het begin schreven de leerlingen alles eerst in hun verhalenschrift.
Sommige van die verhalen of gedichten werden vervolgens overgetypt met de tekstverwerker, op een schijfje gezet en in een zelfgekozen lettertje uitgeprint.
Daardoor lijkt het direct meer. Het is iets om trots op te zijn. Leerlingen hebben wat actueels om mee naar huis te nemen, te laten zien en te laten lezen.

Dat er meer met hun verhalen gedaan kan worden, blijkt een geweldige stimulans om meer te gaan schrijven.
Om nog meer met de teksten te doen, maken we nu wekelijks met de groep ook een klassekrantje. Dat is een A-4 velletje dat iedere vrijdagmiddag mee naar huis gaat en per post of via e-mail naar andere scholen wordt verstuurd.
Tekst en lay-out verzorgen de leerlingen zelf binnen afspraken die ze daar samen met mij over hebben gemaakt. Met behulp van de tekstverwerker zet een steeds wisselende redactie van twee leerlingen de krant vrij eenvoudig in elkaar.

Alle leerlingen werken bij ons op school vanaf het begin met een eigen schijfje. Dat is een goede zet geweest. Als nu de kopie voor de schoolkrant ingeleverd moet worden, gaan leerlingen de teksten op hun eigen schijfje langs en hebben een ruime keus uit de teksten die ze de laatste maanden hebben geschreven.

Tekstbesprekingen
Om nog meer greep op het schrijven te krijgen hebben we, vanaf het moment dat leerlingen hun eigen belevenissen gingen schrijven en voorlezen, met de groep minstens twee tekstbesprekingen per week gehouden.
Het zijn iedere keer weer boeiende gesprekken en leerlingen ervaren, net als volwassenen, dat een tekst bijna niet in n keer goed is op te schrijven, wat in de schriften vaak wel moest en nu op de computer moeiteloos herschreven wordt.

Tijdens de bespreking typt een van de leerlingen mee op een tekstverwerker.
Daarvoor willen we op school eigenlijk graag een dataprojector aanschaffen. Het schrijven, vegen en herschrijven op het bord wordt dan overbodig.

Als de bespreking klaar is, is een eerste print snel gemaakt. Het resultaat van ons werk is weer snel zichtbaar en kan eenvoudig vermenigvuldigd worden.
In mijn groep hebben we inmiddels de beschikking over n computer per vier leerlingen. Ze schrijven nu regelmatig rechtstreeks op het scherm waarbij hun manier van schrijven anders wordt.
Leerlingen schrijven nu ook veel vaker met z'n tween samen een verhaal. Samen achter het scherm blijkt makkelijker te gaan dan samen achter een schrift.

Met een printer kan veel meer

Printen over een illustratie bijvoorbeeld.
Als leerlingen bij mij in de groep een tekst of een gedicht hebben gemaakt, besluiten ze regelmatig om er een illustratie bij te maken.

Als de tekst op de tekstverwerker gemaakt is en daarna geprint, komt de illustratie er ook naast of onder. Dat is voor veel groepen heel herkenbaar, maar nu...
Steeds vaker maken ze nu de illustratie op een apart A4-tje.
Dan zetten ze de tekst op het scherm, klikken in de bovenste werkbalk op het plaatje afdrukvoorbeeld en dan kunnen ze de tekst schuiven naar de plek waar ze hem op de tekening willen hebben.
Vervolgens maken ze een proefprintje.
Dat leggen ze op de tekening en beide velletjes worden tegen het licht gehouden.
Dat schijnt meer dan voldoende door om te kijken of de tekst op de gewenste plek komt.
Tot slot leg je de tekening op z'n kop in de printer en wordt de tekst over de tekening heen geprint.

Met een inkjet-printer blijk je over heel veel materiaal heen te kunnen printen.
Dat kan naast kleurpotlood ook heel goed over bijvoorbeeld ecoline, viltstift, schoolverf, bordkrijt (gefixeerd met haarlak), over elkaar geplakt gekleurd papier of sjabloneerwerk met blokprint of gekleurde stencilinkt.
Als met sjabloon of stempelwerk een grote oplage gemaakt wordt, zijn er eenvoudig meer te printen, zodat een exemplaar op school kan blijven.

Henk van Faassen