startpagina

index
literatuur


taalwerkvormen


drukwerkvormen


werkvormen, lessen


eerst beeld


gedichten


Drukwerkvormen

Boekdruk

Boekdruk is een hoogdruktechniek
Net als bij stempels drukken alleen de hoge delen van de vorm af.
Boekdrukken geeft een mooi resultaat. De regels staan netjes in het gelid.
De tekst kan met verschillende kleuren inkt ingerold en afgedrukt worden.
Het is een ambachtelijke techniek.

Voor taalactiviteiten werken wij bij voorkeur met eenvoudige rollenpersjes, omdat daar de meeste taken bij zijn te verdelen.
Boekdrukken is een rustige en overzichtelijke techniek. In alle fases van het proces kunnen fouten hersteld worden. Kinderen kunnen er probleemloos zelfstandig mee aan de slag.

De wetten van de typografie
Jammer genoeg hebben de tekstverwerker en alle mogelijke indrukwekkende programma's op de computer, de boekdrukpers en de bekende letterbak van zijn plaats verdrongen.
De wetmatigheden, die sinds 1450, voor boekdruk gelden zorgen voor een visueel evenwicht, in al die jaren opgebouwd en gekoesterd. Die wetten gelden voor computerprogramma's niet, alles in mogelijk, teksten vliegen je, schots en scheef, om de oren.
Als een kind een metalen letterstaafje uit een zetkast pakt en in een woord plaatst is dat een zeer intense gewaarwording van die letter.
Op het toetsenbord van een tekstverwerker is het een achteloze handeling die zonder meer met de del. knop ongedaan gemaakt wordt.
De vorm waarin de tekst verschijnt is voor een belangrijk deel in handen van de programmeur van het computerprogramma. Dat verschil dus.

De taalles en de noodzaak tot democratisering van de drukpers
Bij het taalonderwijs wordt aan alles gedacht. De vorm en klank van het afzonderlijke letterbeeld wordt aangeleerd, daarna duidelijk gemaakt dat groepjes letters een woord met een betekenis vormen.
Maar wat spreekt zo'n leerling in zo'n taalles nu uit? Wat schrijft hij op? Uitsluitend datgene dat bestemd is voor gebruik binnen die (taal) les. Alles wat buiten de klas uitlekt dient slechts om te bewijzen dat de les geholpen heeft.
De waarde van een gedrukte mededeling zal binnen de juiste proporties blijven als zowel vervaardiger, de zender, als de lezer, de ontvanger, evenveel en hetzelfde inzicht hebben in het ontstaan van de gedrukte informatie. Het begrip: Hij kan liegen alsof het gedrukt staat zal zijn betekenis verliezen.

Ambachtelijk naast digitaal
Voor het onderwijs zijn er daarom argumenten te bedenken om de techniek, naast de digitale processen, in de klas in te zetten.
Als kinderen hun eigen teksten zetten en drukken ontstaat er materiaal waar geen taalmethode tegenop kan. Gedrukte boekjes uitwisselen.

Praktijk
Het handelingsaspect is van onschatbare waarde. Een w weegt zwaarder dan een i. Om twee woorden uit elkaar te zetten moet een stukje metaal gepakt worden.
De zinnen worden in een zogenoemd Freinethaakje letter voor letter gezet en met een schroefje vastgedraaid. Hierdoor kunnen de kinderen moeiteloos de regels aan elkaar laten zien en verplaatsen naar de drukpers.



Het zetten

Drie kinderen en één zetkast. De letters zitten in de vakjes. Ieder letterstaafje heeft een z.g. kerfje , een herkenningsteken.
Ieder kind heeft een Freinethaakje en plaatst de letters van links naar rechts, met het kerfje van je af, in het haakje.
Tussen de woorden een stukje metaal zonder een letter erop.
De letters zijn in spiegelbeeld zichtbaar, met een spiegeltje controleren de kinderen de tekst.

Het drukken
Als de haakjes met de tekst op de perst vastgezet zijn, kunnen ze met drukinkt ingerold worden. Een tweede leerling plaats een vel papier op de juiste plaats. De derde haalt de drukrol er over en de laatste haalt het bedrukte vel van de pers, hangt die aan een waslijntje te drogen en telt de oplage.

Linoleumsneden
Het zijn ook hoogdrukvormen. Ze passen op een natuurlijke manier bij de boekdruk en kunnen zelfs tegelijkertijd met de tekst afgedrukt worden.
Ook vormen die met rubberdruk gemaakt zijn horen in dit rijtje thuis.

Henk van Faassen