startpagina

index
literatuur


taalwerkvormen


drukwerkvormen


werkvormen, lessen


eerst beeld


gedichten


Drukwerkvormen
Rubberdruk

Rubberdrukken is een grafische techniek waarbij de vormen uit dun zelfklevend rubber geknipt zijn.
Dan die vormen op een blad papier plakken, waarmee een drukvorm ontstaat.
Meerdere kinderen werken aan dezelfde drukvorm.
Deze rubberdrukvorm met limograafinkt *) inrollen en met behulp van een drukboek op afdrukpapier afdrukken. Vervolgens drukken we de verschillende vormen, in diverse kleuren over elkaar heen, af. Hierdoor ontstaan mengkleuren en een spannende compositie komt tevoorschijn. De rubberdrukvormen gebruik je in steeds wisselende combinaties.


Eerst een beeld ontwerpen en afdrukken en dan pas taal er aan toevoegen.
Meestal beginnen we met een taalronde van vertellen naar schrijven en dan pas drukken.
Soms gaat het andersom. Eerst drukken en dan pas schrijven.

Hoe werkt rubberdruk?
De kinderen krijgen een vierkant stukje cellrubber, een schaar en een A5-blaadje met een kadertje erop.

Vormen verzamelen:
Op het bord wordt een vierkant op het bord getekend, dat stelt het stukje cellrubber voor.

Opdracht
Knip aan de onderkant van het vierkantje een dunne strook af. Daarna een gegolfde strook of iets puntigs. De ribbeltjes die er aan het grote stuk zijn blijven zitten knippen we los.
Nu houden we een rechthoekig stukje cellrubber over. Knip daar 1/3 deel vanaf.
Dat stukje knippen we diagonaal door.
Het overgebleven 2/3 stuk knippen we doormidden.
Nu hebben we 2 vierkanten.
Van een vierkant knippen we de hoekjes een beetje rond af.
Uit het laatst overgebleven stukje knippen we een half rondje.
De kinderen hebben nu ieder een collectie vormen die wel op elkaar lijken maar toch onderling verschillen.
We leggen alle stukjes cellrubber op tafel.

Van losse vormen naar een beeld:
Binnen een kadertje worden de vormen op papier geplakt
Er is een beperking omdat je slechts een enkel vormpje mag gebruiken.

Afdrukken maken:
Met sjablonerollertjes in verschillende kleuren, een drukboek en een harde roller kunnen de afdrukken gemaakt worden.
De uitgekozen rubberdrukvorm rollen ze in met behulp van een sjablonerollertje en stencilinkt. *)
Voor het afdrukken leg je je rubberdruk in het drukboek.
Het afdrukpapiertje leg je er boven op.
Het drukboek dicht doen en met een harde roller een paar keer stevig rollen.
Boek open en de afdruk is klaar.

Met je afdruk loop je naar iemand toe en vraag je of je een van zijn rubberdrukken over jouw afdruk heen mag drukken.
En dat kan een paar keer herhaald worden tot er een veelkleurige, abstracte, vorm ontstaan is.

AssociŽren bij de afdrukken
Als iedereen afdrukken heeft gemaakt gaan we in de kring zitten.
De afdrukken worden op de grond gelegd en een kind krijgt een afdruk in handen.
Bij welke afdruk die op de grond ligt past die?
Alle afdrukken komen stuk voor stuk op de grond en een van de kinderen legt twee afdrukken bij elkaar.
Wanneer passen twee afdrukken bij elkaar, waar kan je op letten? Omdat ze dezelfde vormen of juist tegengestelde vormen hebben.
Ze hebben dezelfde kleuren of juist tegengestelde kleuren.
Maar je kan ook zuiver op je gevoel twee afdrukken bij elkaar leggen zonder uit te leggen waarom je dat doet.

Twee begrippen die bij elkaar horen
Er liggen verschillende afdrukken met een vorm die lijkt op de boeg van de Titanic.
Een aantal meisjes hebben de film gezien en zijn er vol van, vooral van de romantische hoofdrolspeler.
Zijn er twee afdrukken die over iets drijvends gaan, het tegenovergestelde van de Titanic dus?

We hebben nu de begrippen zinken en drijven. Wat is er nog meer dan zinken en drijven? Zweven, zegt een van de kinderen.
Zoek twee afdrukken die over zweven gaan.
Daarna twee afdrukken die over vliegen gaan.
Wat is het verschil tussen zweven en vliegen? Wie kan het verschil uitleggen?
Een kind legt uit: zweven gaat vanzelf, vliegen moet je doen.

Vanaf dit moment beginnen de kinderen zich actief te bemoeien met het kind dat twee afdrukken bij elkaar zoekt.
Het krijgt aanwijzingen en commentaar. Iedereen zit alle afdrukken af te speuren om twee bij elkaar horende afdrukken te zoeken.

We vragen naar gevoelens.
Wat zijn gevoelens? Noem eens een gevoelen? Kinderen noemen: blij, pijn, verveling, verliefdheid.
Op deze manier komen er naar aanleiding van abstracte beelden verschillende soorten begrippen naar voren.
Een goede start voor tweetalgesprekken, schrijven en voorlezen.

Wat is de waarde van rubberdrukken voor taalvorming?
Taal kan je horen, taal kan je ook zien en lezen.
Er is taal als je vertelt, luistert, schrijft en leest.
Er is ook iets wat wel met taal te maken heeft maar er eerst nog niet veel op lijkt.
Dat zijn dus die abstracte beelden die de kinderen maken.
In die beelden zijn ervaringen en gebeurtenissen verborgen die herkenbaar worden als we er samen op een goede manier naar kijken.

Doelstellingen:
De kinderen leren beeldende vormgeving (drukken) met behulp van elkaars vormonderdelen.

De kinderen leren in een beeldend proces samen te werken, waarbij de individuele creatieve prestatie ondergeschikt is aan het groepsproces.

De kinderen leren te associŽren op de gedrukte beelden.

De kinderen leren hun ervaringen te verwoorden. (vertellen en schrijven)

Meerwaarde:

De teksten die door de kinderen geschreven worden zijn uniek en komen voort uit individuele bron, dit in tegenstelling tot de teksten die in de taalmethode voorkomen.

Taalgevoeligheid voor eigen teksten en elkaars teksten wordt ontwikkeld.
De kinderen ontwikkelen een kwaliteit in hun teksten die ver uitgaat boven de technische vaardigheden die voor taal nodig zijn.

Abstract
Het is niet vanzelfsprekend te veronderstellen dat kinderen zonder meer met abstracte beelden kunnen omgaan.
Des te groter is mijn verbazing als ik zie met welk gemak ze het toch doen.
Als ik verwarring bij de kinderen tegenkom betreft het niet de beelden die anders zijn dan de stereotype tekeningen die ze algemeen op school gebruiken, het gaat in de meeste gevallen om de verwarring ten aanzien van de werkvorm die afwijkt van een vertrouwde gang van zaken bij opdrachten die ze krijgen.
Dat brengt mij ertoe om te denken dat kinderen zo gemanipuleerd zijn door een methodiek dat ze iedere variant in eerste instantie niet willen aanvaarden.
De kinderen beginnen met het zoeken naar zekerheden in de aangeboden werkvorm en roepen bij voorbaat: "ik snap het niet".

Benodigdheden:
Zelfklevend rubber, zogenoemd cellrubber
Scharen
Sjablonerollertjes
Verschillende kleuren stencilinkt
Stevig papier om de vormen op te plakken
Afdrukpapier A4 of A5
Drukboeken A4 of A5
Harde (lino)rollers

Henk van Faassen

NB
Voordat je de werkvormen in een groep gaat uitvoeren is het goed die vooraf met collega's te doen.
De knelpunten worden daarmee duidelijk en je krijgt de gelegenheid de werkvormen aan te passen.
Uitgebreide beschrijvingen van de werkvormen zijn bij de index te vinden.

*) Waar gesproken wordt over stencils en stencilinkt moet ik aantekenen dat deze materialen, sinds de opkomst van kopieermachines en printers, in ongebruik geraakt zijn en daarom niet algemeen aan te schaffen zijn.
Dat betekent dat er geëxperimenteerd moet worden met vervangende materialen.
Daarvoor komen in aanmerking plakkaatverf of temperaverf zodanig verdund dat er een transparante laag opgebracht kan worden.