startpagina

index
literatuur

taalwerkvormen


drukwerkvormen


eerst beeld


gedichten


visie

Over portfolio en een kinderdagboek

Nieuwsgierigheid is een belangrijk vermogen van de leerkracht.

Nieuwsgierig niet alleen naar de kinderen en hun gedrag maar vooral naar wat kinderen te melden hebben als ze vertellen en schrijven.
Af en toe is het zinvol kunnen om meer formele instrumenten te gebruiken om een idee van de zwakte en kracht van kinderen te krijgen.
Jammer genoeg zijn de meeste gebruikelijke lees- en schrijf testen teveel gericht op geïsoleerde vaardigheden en losse woordjes.

Het gaat bij die test helemaal niet meer om het effectieve gebruik van taal.
Daarom zijn zulke testen ongeschikt voor taalvorming en onbruikbaar voor een rechtvaardig doel van de evaluatie.
In plaats van dit alles moeten leerkrachten de kinderen hun portfolio's laten vullen
met teksten, tekeningen, foto's, verslagen en voorbeelden van alles wat ze geleerd en ondernomen hebben.
Die mappen laten een magnifieke ontwikkeling zien van de kinderen
tijdens hun tijd die ze op school doorbrengen van de onderbouw tot en met groep acht.

Een verbetering in het onderwijs is het werken met portfolio
Daar wordt zichtbaar hoe kinderen zich individueel ontwikkelen.
En dit niet alleen voor de leerkracht of het systeem, maar vooral voor het kind zelf.
De leerkracht kijkt samen met de leerling naar het werk dat in principe door de leerling zelf verzameld.
Hij gaat daarover in gesprek.
Het is een met uitstek talige interactie die erop gericht is dat de leerling zelf zijn leerervaringen kan herkennen.
In tweede instantie geeft het de leerkracht de mogelijkheid de ontwikkeling van ieder kind individueel te ondersteunen.
Geen cijfersysteem gebaseerd op het aantal woordjes dat door een kind anders geschreven is dan gangbaar.
Geen vergelijking met het foutengemiddelde van de groep.
Ieder kind herkent zijn eigen ontwikkeling
door de eerste map uit de portfolio te vergelijken met de laatste bijvoorbeeld.

Werken met portfolio in de onderbouw
Hoe zoiets in de praktijk toegaat en wat er van de leerkracht gevraagd wordt staat beschreven in het boekje geschreven door Dorothee van Kammen.
Het geeft een goed beeld van wat er komt kijken als je met portfolio gaat werken.

"Leerlijnen beschrijven de ontwikkeling die leerkrachten voor ogen hebben voor hun kinderen.
Ze beschrijven wat er te leren of te ontwikkelen valt,
ze geven zicht op waar je uit kunt komen en
ze markeren een aantal mijlpalen die kinderen op hun weg kunnen tegenkomen."

De systematiek van portfoliowerk komt in het boekje uitgebreid aan bod
De inbreng van de kinderen daarin blijft naar mijn smaak wat onderbelicht.
Ik voel goed welke verantwoordelijkheid op de schouders van de leerkracht drukt.
In die zin is ook portfolio ondanks alle goede bedoelingen, eenrichtingsverkeer van leerkracht naar leerling.
Als jonge kinderen bijvoorbeeld zelf een administratie bijhouden van welke rijmpjes en versjes ze uit hun hoofd kennen, is het meer een lesje in het invullen van formuliertjes dan een reflectie op poëzie.
"Heel vaak weet je als leerkracht niet wat zich afspeelt in de hoofden van kinderen.
En je denkt dat je het moet weten.
Zeker als een kind vastloopt.
Dan probeer ik van alles maar vergeet om vragen te stellen.
Door het voeren van portfoliogesprekken ben ik me dat gaan realiseren:
om een kind verder te helpen moet ik eerst meekijken door de ogen van dat kind"

[Dorothee van Kammen, Werken met portfolio in de onderbouw, HBuitgevers Baarn 2002 ]

Werken met een "mee-naar-huis-boek'
Als de kleuters een spannend project achter de rug hebben,
zoals die keer dat we met z'n allen naar alle mogelijke winkels geweest zijn, zijn daarvan natuurlijk foto's gemaakt.
De kinderen hebben er tekeningen over gemaakt en er zijn hun teksten bijgeschreven.
Dat alles is in het dikke "mee-naar-huis-boek" geplakt.
Ieder kind mag het een paar daagjes mee naar huis nemen.
Het bijzondere van dit boek is dat de ouders er ook in schrijven.
De ouders zien wat de kinderen beleefd hebben en lezen ook dingen van elkaar.

Volgen van de ontwikkeling van kinderen
Een belangrijk uitgangspunt is dat didactisch onderzoek direct informatie dient op te leveren voor instructie in de groep.
Daarnaast sluit het aan bij de uitgangspunten van interactief taalonderwijs:
authentiek leren,
strategisch leren,
wederkerend onderwijzen,
omgaan met verschillen en
sociaal leren.

Portfolio's: een filosofie en een fysieke plaats om werk te verzamelen

Het is een collectief proces van verzamelen, onderzoeken en gebruiken van informatie om te denken over instructie en leren.
De reflectievaardigheden van de leerkracht worden hierdoor vergroot.

Het portfolio is in principe eigendom van de leerling
maar de leerkracht en de ouders worden bij het samenstellen van het portfolio betrokken.
Dit betekent dat de leerling leert zelf verantwoordelijk te zijn voor niet alleen het product,
maar ook voor het leerproces.
Bovendien gaan leerling, leraar en ouders meer samenwerken.
Het reflecteren op het eigen leren benadrukt de actieve betrokkenheid van het kind bij het eigen leerproces.

[Bron: Expertisecentrum Nederlands. Mienke Droop en Sylvia Peters
Valencia, S. . Literacy Portfolios in Action. (1998) Orlando: Harcourt Brace College Publishers.]