startpagina

trefwoorden


index
literatuur


bekijk
foto's, werk


index
taalwerkvormen


index
taal algemeen


Taalwerkvormen

Beoordelen van verbeeldingskracht

Het is goed, en hoe weet je dat?
Ga je deze zin beoordelen? Je deed het zojuist, je werd misschien blij verrast door de slimheid van de zin, je was geŽrgerd door de bedrieglijkheid ervan, dan wel was je verbaasd.
Geef je die zin een cijfer? Natuurlijk niet, net zo min als je de kinderen een cijfer voor hun poŽzie geeft.
Nu veel scholen experimenteren met het beoordelen van wat kinderen schrijven en daarbij portfolio's van hun werk aanleggen, is het beoordelen van verbeeldingskracht bij het schrijven terug gekomen.
Goede begeleiders in taalvorming weten dat het geven van cijfers voor verbeeldingskracht misleidend is en contraproductief werkt. Maar de meeste weten ook dat de kinderen cijfers willen krijgen en behoefte hebben aan een vorm van weerklank.
Hoe helder zijn onze beoordelingen?
Welke esthetische vooronderstellingen en vooroordelen hechten we aan hetgeen we lezen?
Kan de beoordeling met behulp van portfolio's, mappen met teksten van kinderen uit de verschillende perioden van hun schooltijd, ons iets nieuws leren op het gebied van creatief schrijven en taalvorming?

De kern van het probleem

Leerkrachten beoordelen het technische schrijven, de spelling, het stellen, op een gemakzuchtige manier. Voor opstellen en boekverslagen bestaat een relatief vaststaand idee van een standaard.
Maar naarmate de beoordeling van de leerkracht subjectiever is, zoals het geval is bij gedichten, vermindert de notie van goed en fout.
Als we de kinderen stimuleren om met verbeeldingskracht te schrijven, zeggen we erbij dat ze zich geheel vrij moeten voelen en dat er geen goed of fout bestaat.
Waarom veroorloven wij ons niet diezelfde speelruimte als we hun werk lezen? De reden is dat we daarop niet afgerekend kunnen worden, zelfs minder nog dan onze voortdurend geteste en beoordeelde leerlingen.

Het is een uitdaging om met nieuwe manieren van beoordelen van creatief schrijven en taalvorming te komen. Manieren die begrijpelijk, ondersteunend, eerlijk en bescheiden zijn.
De O (van onbegrepen) categorie staat voor nederigheid tegenover de complexiteit van poŽzie.
Kinderen hebben meer vertrouwen in een leerkracht die eerlijk genoeg is om te zeggen: "Ik weet het gewoonweg niet" Het is jammer dat een vraagteken nooit als een cijfer bij een beoordeling geldt of een rol speelt bij een portfolio systeem.
Gelukkig kunnen we het in gesprekken met kinderen wel zeggen en we moeten dat voortdurend doen om onze eigen normen voor smaak en kwaliteit te onderzoeken. Wat volgt op "ik weet het niet" is "Laten we dat proberen uit te zoeken"

De meeste vinden het gemakkelijker teksten te bespreken vanuit een ontwikkelend standpunt dan vanuit een esthetische opvatting.
Bijvoorbeeld kun je in het algemeen herkennen wanneer een leerling een doorbraak, een grote sprong voorwaarts, maakt. Die sprong kan er al uit bestaan dat een kind domweg een pen op papier durft te zetten en zijn eerste gedicht maakt, of zelfs dat het zijn eerste regel schrijft.
De sprong mag dan in de ogen van de leerling een nieuwe en uitdagende onderneming zijn.
Het kan zijn dat de leerling in termen van techniek of stijl plotseling lijkt te ontdekken wat een metafoor is, en dat niet uitsluitend verstandelijk.

De sprong kan ook betekenen dat hij of zij plotseling ontdekt dat het leuk is om te schrijven.
De sprongen kunnen klein of groot zijn, maar ze zijn voor de meeste leerkrachten een vanzelfsprekend bewijs voor ontwikkeling.

De evaluatie van esthetiek

Dat is een andere aangelegenheid.
Een kind kan als zijn eerste zin schrijven: 'ik zie een kat'. De ander kan schrijven: 'ik ben droevig'.
De leerling die een metafoor ontdekt kan schrijven: 'de zon is een gele bal'
De leerling met zin in schrijven kan bladzij na bladzij met middelmatigheid volpennen.
Ergo er kan een dramatische verscheidenheid bestaan tussen de ontwikkelingsgerichte en esthetische opvattingen van de leerkracht. Voeg dit bij de problemen die vastzitten aan elke esthetische beoordeling en je hebt een ontmoedigende en verwarrende hoeveelheid ideeŽn en gevoelens.
Bijvoorbeeld, als het bij een kind uit de basisschool een leuk stukje tekst betreft, zal hetzelfde schrijfsel stukken minder interessant zijn als het een leerling uit de hoogste klas van het voortgezet onderwijs blijkt te zijn.

Het kan ook zijn dat het 'leuke stukje' steunt op een spelfout die het ongewild een briljante wending geeft, zoals een van de kinderen op een basisschool van Kenneth Koch maakt die schreef: 'swan of bees' (bijenzwaan) inplaats van 'swarm of bees' (bijenzwerm).

vertaling: Henk van Faassen

Literatuur
Ron Padgett: Is it Good,and how do you know?
De beschouwing en beoordeling van de poŽzie van kinderen.
Teachers & Writers Collaborative New York

Het artikel opvragen: archief taalvorming

naar boven