|
Taalwerkvormen
Schrijven
kan iedereen, maar niet vanzelf
Is
schrijven vervelend?
Als er één taaldomein is dat door kinderen vaak
moeilijk en daardoor vervelend wordt gevonden, is het wel schrijven.
Schrijven voor dictees, handschrift- of invuloefeningen, dat is
nog tot daar aan toe, dat hoef je niet echt zelf te bedenken.
Maar een opstel of verhaal schrijven - kinderen zakken al onderuit
bij de opdracht, zuchten diep, gaan uit het raam kijken en proberen
zich ervan af te maken.
Veel volwassenen hebben akelige herinneringen aan het moeten schrijven
van opstellen en hebben voor zichzelf besloten dat schrijven iets
is dat ze niet kunnen.
In de
jaren negentig zijn meerdere onderzoeken gedaan naar vorm, inhoud
en resultaten van het schrijfonderwijs op de basisschool. Vrijwel
allemaal concludeerden die, dat het daarmee droevig gesteld was.
Kinderen leren op de basisschool nauwelijks goede teksten schrijven,
leerkrachten weten niet hoe ze les moeten geven in schrijven,
en gebruikte methoden blijven hangen in de traditionele vorm van
opstellen schrijven over een gegeven onderwerp.(...)
Wat
denken leerkrachten zelf over het schrijfonderwijs?
In onze begeleidingspraktijk zijn we bij hen veel ontevredenheid
tegengekomen. Van regelrechte irritatie over dommige stelonderwerpen
in methodes, tot radeloosheid over de weerstand tegen schrijven
bij hun leerlingen. (...)
We merken ook dat leerkrachten met hun handen in het haar zitten.
Zonder uitzondering vinden ze schrijven belangrijk voor de kinderen.(...)
Maar het is hen niet duidelijk hoe ze kinderen bij schrijven kunnen
begeleiden.
Zodra het
schrijfonderwijs, ongeveer vanaf groep 5, uitstijgt boven het
stadium van het schrijven van lossen woorden en zinnen ontstaan
de problemen. Het traditionele schrijfonderwijs heeft de vorm
van een opstel over een bepaald onderwerp. Zo'n opdracht is onvoldoende
gespecificeerd en laat te veel over aan de leerlingen zelf.(...)
De opvatting
dat kinderen eerst de techniek moeten leren en daarna aan de toepassing
toekomen, heeft er voor het schrijfonderwijs toe geleid, dat tot
groep 5 op veel scholen nauwelijks teksten geschreven worden,
en de kinderen daarna ineens in het diepe gegooid worden.(...)
De techniek
van losse woorden en zinnen schrijven, heeft weinig te maken met
wat er nodig is voor het schrijven van een goede tekst. Het lijkt
op het schrijfonderwijs van honderd jaar geleden, waar kinderen
slechts gedicteerde zinnen moesten opschrijven. Dat is in kerndoelen
en taalmethodes al lang veranderd in het zelfstandig schrijven
van teksten. (...)
Begrijpend
schrijven zou ruimer gedefinieerd kunnen worden
Het is volgens ons: iets willen duidelijk maken in geschreven
taal, en zoeken naar de juiste manier daarvoor.
Om een goede tekst te schrijven is nodig:
> dat je weet wat je wilt schrijven
> dat je dat ook wilt opschrijven
> dat je ervaring opdoet met hoe anderen jouw tekst lezen en
begrijpen
> dat je altijd werkt met reflectie op je tekst en met verschillende
versies
Motivatie
en inhoud gaan vooraf aan de techniek
In de kerndoelen voor het domein schrijfvaardigheid is dat feitelijk
ook te lezen:
De leerlingen kunnen
> hun gedachten, ervaringen, gevoelens en bedoelingen uiten
bijvoorbeeld in een verhaal, een gedicht en in een dialoog voor
hoorspel, poppenkast of toneel;
> teksten schrijven, waarin zij hun eigen ervaringen, mening,
waardering of afkeuring duidelijk weergeven;
> een brief schrijven volgens algemeen geldende conventies;
> op basis van eigen kennis en waarneming of op basis van verkregen
informatie een werkstuk maken;
> schrijven toepassen als middel om gedachten, ervaringen,
gevoelens en bedoelingen voor henzelf te ordenen.
In elke doelformulering
gaat het opnieuw over
de 'gedachten, ervaringen, gevoelens
en bedoelingen, eigen kennis en waarneming' van de kinderen zelf
(...)
Vervolgens komt het erop aan, dat je ze stap voor stap begeleidt
in hun schrijfproces. Op dit gebied bestaat veel expertise binnen
de kunstzinnige discipline Literaire Vorming, en dus ook bij taalvorming.
Schrijven
moet je gewoon doen
Het schrijven van teksten is een onmisbare taalactiviteit in het
onderwijs. Als je het belangrijk vindt dat kinderen actiever taal
gaan gebruiken, is teksten schrijven daar de schriftelijke vorm
van. (...)
Wat
je al kan opschrijven in groep drie
Na de vertelronde over baby's in groep drie, valt het me op dat
iedereen iets heeft om over te tekenen en dat ze ook allemaal
na het tekenen zelf beginnen te schrijven op hun kladblaadje.
(...)
Wat
je zelf meemaakt is de basis voor schrijven
Taalvorming biedt een praktijk waarin het schrijven van teksten
ingebed ligt in een communicatieproces. Het staat nooit op zichzelf.
Altijd wordt er eerst verteld, altijd worden teksten voorgelezen
en besproken, vaak worden teksten herschreven en leiden ze weer
tot nieuwe gesprekken en teksten. (...)
Schrijven
is geen kunst
Schrijven kan iedereen, ja, net als tekenen… mensen geloven
dat zelf vaak niet. Het is de taak van een leerkracht om de kinderen
ervan te overtuigen als ze zich onzeker voelen. Niet door bij
alles wat ze schrijven of tekenen 'prachtig!' te roepen,
maar door met ze in gesprek te blijven over wat hun tekening of
tekst zegt, en over hoe hij nog meer zou kunnen zeggen.
Een ding is zeker:
niemand leert schrijven vanuit de techniek.
© Suzanne
van Norden, Taal leren op
eigen kracht
*) Linda
Vogelesang. De zijwieltjes
van het schrijfonderwijs. Schrijven op de basisschool.
Ongepubliceerd artikel, 2002.
**) Sijtstra, Taalonderwijs
op de basisschool, 1998
Dit
artikel is op een aantal plaatsen ingekort.
U kunt de
complete tekst opvragen:
archief taalvorming
naar
boven
|