Een wisselwerking
tussen teken en betekenis

Het teken draagt een betekenis in zich
Een teken maakt als letterteken deel uit van meerdere betekenissen, de mogelijkheden van het teken als onderdeel van een reeks zijn het woord, de zin, de context.
Een letterteken heeft, los van zijn functie binnen een woord, geen betekenis.
Ik ga even voorbij aan de functie van bijvoorbeeld de letter A. als vervanger van een cijfer om een rangorde aan te geven.
Het teken als een uniek beeld-teken verbeeldt een begrip. Het is een teken-ing.
Tot zover is er een duidelijk onderscheid tussen letterteken en beeldteken.

De relatie tussen het teken en zijn betekenis is verbroken
Er zijn ook de lettertekens die als beeldende elementen van een nieuwe taligheid optreden, zoals in de concrete- of visuele poëzie. De helderheid van plaats en functie is nu minder groot of ontbreekt in het geheel.
Per keer dat het letterteken, voor een ander doel dan deel uitmakend van een woord, gebruikt wordt, moet de nieuwe betekenis en de nieuwe functie vastgesteld worden.
De betekenis is door de kunstenaar, vaak irrationeel, vastgesteld en vastgelegd.
De beschouwer moet iedere keer opnieuw aan de gang om de betekenis te achterhalen.
Eerst moet een decodering van het oorspronkelijke begrip plaatsvinden, vervolgens wordt een codering van het nieuwe vastgesteld.
Een moeilijkheid bij die nieuwe codering is dat die niet geldend is voor een reeks gebruikssituaties die op die codering kan volgen. Steeds opnieuw moet het proces van decodering en hercodering plaats vinden. Nu moet ik aannemen dat dit nu juist de bedoeling is van de kunstenaar die zich bedient van dit proces.

Boterletters
Als een banketbakker een boterletter bakt zal hij zich weinig aantrekken van de literaire implicatie van zijn daad.
Hij is zich sterker bewust van de secundaire gebruikswaarde: hoe smaakt die letter en wie zal hem kopen.
Misschien denkt hij nog even aan de Keuringsdienst van Waren die een oordeel over zijn boterletters uit kan spreken.
De koper van de boterletter heeft al wat meer literaire pretenties.
De letter zal een geschenk zijn voor iemand die een naam heeft die begint met die bepaalde letter.
Verder gaat het meestal niet.
Bij chocoladeletters is er in meer gevallen sprake van een literaire traditie.
De schenking van de letter gaat dan meestal gepaard met het maken van een aan de situatie ontleende rijmtekst.
Heel ver gaat dat ook weer niet want ik kan me voorstellen dat als ik een beetje laat ben met de sinterklaasinkopen dat ik een willekeurige letter aanschaf, mits er maar lekker veel aan te peuzelen is.

© Henk van Faassen