Ondanks het feit dat iedereen er dagelijks mee omgaat,
taal gebruikt als een dagelijks gereedschap,
is de definitie van dat gereedschap niet eenduidig te geven.

Taal heeft altijd met communicatie te maken
Als er geen open verbinding is tussen twee of meer deelnemers, kun je wat mij betreft al niet meer van taal spreken.
De onderlinge verbinding is een eigenschap van taal, het ontbreken ervan maakt taal nutteloos.

Die open verbinding hoeft er niet altijd 'tegelijkertijd' te zijn.
Bij gesproken taal, zonder tussenkomst van instrumenten, is 'tegelijkertijd' een voorwaarde.
Met een hulpmiddel, bijvoorbeeld een bandopname, kan het moment van uitspreken van klanken en het opvangen ervan door de deelnemers onafhankelijk van elkaar vastgesteld worden.
Er is in het laatste voorbeeld wel een voorbehoud te maken.
Als je prijs stelt op een echte communicatie in de zin van praten met elkaar en luisteren naar elkaar, moet die open verbinding er ook in de tijd zijn.
Je moet direct op elkaar kunnen reageren.
Daar komt bij dat een bandopname gemanipuleerd kan worden. Er kunnen delen gewist worden, aarzelingen bij het spreken kunnen opnieuw ingesproken worden, het geheel kan voorbereid worden.

Het bijzondere van een direct gesprek is dat die open verbinding en het gelijktijdig plaatsvinden van spreken en luisteren de taal authenciteit geeft.
Het is persoonlijk omdat die aarzelingen en versprekingen de tekst nu juist precies datgene geven waardoor ik er in kan geloven of niet.
De hiervoor genoemde voorwaarden spelen bij taaldrukken een grote rol. Alle werkvormen ervan moeten er aan voldoen teneinde tot dat authentieke taalgebruik te komen.

Beeldtaal
Iets dergelijks is er ook aan de hand met beeldtaal.
Er moet sprake zijn van een open 'beeldverbinding' tussen de maker van de beelden en de aanschouwer.
Het materiaal waaruit het beeld is opgebouwd moet authentiek en tegelijkertijd inzichtelijk zijn.
In de beeldcommunicatie is zelden sprake van een tegelijkertijd ontstaan en aanschouwen van beelden.
Daarvoor is het proces van totstandkomen van die beelden te ingewikkeld.
Het duurt even voordat een schilderij af is.
Een foto of film moeten een bewerking ondergaan, grafiek moet eerst afgedrukt worden.
Omdat een dergelijk bewerkinsproces aan het communicatieproces vooraf gaat zijn de beelden per definitie minder betrouwbaar.
Ze geven een deel van de werkelijkheid weer.

Een 'uitsnede' van een werkelijkheid is manipuleerbaar
Een filmopname van een zonsondergang duurt nooit zolang als de werkelijke zonsondergang.
De natuurlijke sferen zijn vervangen door muziek en commentaarstem.
De toeschouwer staat niet op een heuveltop maar zit lekker in een bioscoopfauteuil.

Reclame is een boosaardige verleider
Prachtig opgepoetste reclamebeelden zijn per definitie onbetrouwbaar.
De werkelijkheid van het beeld is gemanipuleerd met als doel een verkoopboodschap zodanig over te brengen dat er een koophandeling van de beschouwer op volgt.
Ik kan niet beweren dat er dan geen sprake is van communicatie, of het een open communicatie is betwijfel ik.
Openheid in de communicatie moet zich kenmerken door een gelijkwaardigheid aan beide kanten van de communicatielijn. Bij reclame is dat nooit het geval.
Als het wel zo zou zijn verloor de reclame haar bestaansrecht.
Toch mogen reclame-uitingen in het maatschappelijk verkeer niet ontbreken, op voorwaarde dat iedereen ertegen gewapend is.
Taaldrukken stimuleert de taalweerbaarheid.

De menselijke stem wordt in tekens weergegeven
Voor iedere klank is een teken bedacht.
Dit in tegenstelling tot ideografische schriften zoals de Chinese tekens die hele begrippen weergeven. Ideografische schriften zijn in principe wel internationaal bruikbaar.
Het voordeel van ons alfabet is dat het meegroeit met de maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen.

© Henk van Faassen