Lettertekens en beeldtekens
Beeldende elementen

Het hemelse
alfabet, 16e eeuw
Het
schriftteken draagt
een betekenis in zich
het beeldteken veroorzaakt
een betekenis
Er
zijn lettertekens die als beeldende elementen van een nieuwe
taligheid optreden, zoals in de concrete- of visuele poëzie.
De relatie tussen het teken en zijn betekenis is verbroken.
De betekenis is door de kunstenaar, vaak irrationeel, vastgesteld
en vastgelegd. De beschouwer moet iedere keer opnieuw aan de
gang om de betekenis te achterhalen.
Een moeilijkheid bij die nieuwe betekenis is dat die niet geldend
is voor een reeks gebruikssituaties. Steeds opnieuw moet een
proces van decodering en hercodering plaats vinden.
Ik neem aan dat dit nu juist de bedoeling is van de kunstenaar
.
De
letter in de visuele poëzie is ontheemd
Het
is verwarrend om te zien dat letters hun rol binnen een woordbeeld
moeten opgeven. Als letterbeelden om hun vorm gekozen worden,
teneinde een beeld een structuur te geven zonder dat de betekenis
van de vorm een rol speelt. Of als lettertekens die in een woordverband
op moeten treden buiten de talige betekenis van het woord.
Het
is voor ons als gebruikers van woorden moeilijk om ons aan twee
verschillende soorten afspraken te moeten houden.
Ook voor de geletterde gebruiker is er een probleem als teken
en betekenis hun algemene herkenbaarheid verliezen.
Taal heeft altijd met communicatie
te maken
Het gebruik van taal en schone letteren is gefundeerd in het
communicatieve ervan.
Als er geen open verbinding is tussen twee of meer deelnemers,
kun je wat mij betreft al niet meer van taal spreken.
Hoe
anders is het met visuele poëzie
Ik neem aan dat ook daar een behoefte aan communicatie voorop
staat.
Toch wordt die communicatie per geval geweld aangedaan door
verborgen betekenissen te hanteren.
Is
een splitsing tussen taal en kunst aan de orde?
Ik kan dat moeilijk vaststellen.
In alle vormen van kunst staat communicatie in principe voorop.
Maar zou er sprake zijn van een verschil tussen begrip en communicatie?
Is beeldende kunst communicatief als ik mij er als beschouwer
aan onderwerp en verstoort het wel of niet begrijpen van de
kunstuiting het communicatieve proces niet?
Is het af en toe niet juist de bedoeling de communicatie te
frustreren om daarmee een hoger gelegen doel te bereiken?
Bij beeldende- of andere kunsten kan dit het geval zijn.
Het is vaak het bestaansrecht ervan.
Bij taal ligt het anders.
De literaire kunst en de dagelijkse gebruiksvormen van taal
liggen zo dicht bij elkaar dat het niet anders kan dat er een
wederzijdse afhankelijkheid is.
Een gedicht als geheel hoeft niet door
iedereen begrepen te worden,
terwijl de afzonderlijke woorden ervan dat wel doen.
naar
boven