Visuele Poëzie heeft zich als een zelfstandige en wereldwijd verbreide literaire kunstzinnige richting ontwikkeld.
In tekstbeelden, collages, letter- en tekstsamenstellingen en in een veelheid aan mediale en multimediale verschijningsvormen worden de grenzen van Literatuur en Beeldendekunst gerelativeerd.

Karakteristiek voor Visuele Poëzie
Door elkaar gebruiken van letter- beeld- en tekstmateriaal, pictogrammen, tekens en tekstfragmenten, zowel als verbale- semantische en figuratieve elementen is een kenmerk van Visuele Poëzie..
De visualiteit van de taal, schrift, beeld en tekst voegt literatuur en beeldende kunst tot een nieuwe eenheid samen.
Grenzen tussen lezen en waarnemen zijn er niet of moeten door de kijker of lezer zelf vastgesteld worden.
Gewenning aan wat er op dit gebied in de media aan taalbeeld-processen zichtbaar wordt, lijkt te wijzen op een integratie ervan in het talige domein. Dat is te merken aan het gemak waarmee een en ander in de taalprogramma's voor het primaire onderwijs wordt opgenomen.
Ik betwijfel de zinvolheid van deze integratie.

De integratie van het medium taal en het medium beeld
Het samengaan van taal en beeld levert voor kinderen aantrekkelijke mogelijkheden op vanwege het verrassingselement en door de overzichtelijkheid en de diepgang van de esthetische informatie.
Visuele poëzie laat verschijnselen uit de werkelijkheid in hun samenhang of juist contrasterend met elkaar zien.
Voor de lezertjes geldt dat de beknoptheid van elk visueel beeldgedicht samengaat met veel ruimte voor eigen interpretatie. Juist die eigen interpretatie is iets waar men in het onderwijs moeilijk mee om kan gaan.

Is het mogelijk om Visuele Poëzie in het onderwijs te gebruiken?
Dat is zeker het geval, maar dan gaat het niet meer om het aanleren van taaltechnieken maar om het ontwikkelen van verbeeldingskracht bij kinderen.
Het geven van cijfers voor verbeeldingskracht is onmogelijk.
Welke esthetische vooronderstellingen en vooroordelen hechten leerkrachten aan visuele informatie?
Is onze smaak beperkter dan die zou moeten zijn?
Kan je persoonlijke smaak verruimd worden?
Kan de persoonlijke smaak van een leerkracht maatgevend zijn in het onderwijs dat hij geeft?

De letter als kunstobject
Er is vrijwel geen beeldonderdeel te vinden dat, vergelijkbaar met een letter uit het alfabet, deel uit kan maken van wisselende taalbetekenissen.
In die zin gedraagt een vorm zich elitair.
Het beeld is voor een unieke situatie ontworpen en alleen de ontwerper ervan bepaalt de 'grammatica' ervan.
En het wordt nog ingewikkelder.
Kunstenaars gebruiken soms letters in hun visuele werken, maar geven die, beeldend gebruikte letters en woorden, een andere, eigen, betekenis.
Geldende afspraken over beelden kunnen met de kunstenaar niet gemaakt worden.

De symbolen, losgerukt uit hun dienende functie, worden in die gevallen gebruikt, of misbruikt, voor een ander doel.
De symbolen staan in zulke gevallen niet langer ergens voor, ze zijn een zelfstandig kunstobject.
De handeling van het ontkoppelen van teken en betekenis is de inbreng van de kunstenaar.
Taal wordt zelf tot kunst verheven in plaats van dat ze het voertuig ervan is.
Ik kan niet anders dan vaststellen dat in deze context taal niet kunst en voertuig tegelijk kan zijn.

Als taal kunst is, vervalt de voertuigfunctie en andersom
Daaruit moet ook aan te tonen zijn dat als taal kunst is geworden, de inhoud van de taal ontbreekt of vervangen is door een andere inhoud.
Kunst moet het hebben van emoties en laat die op het verstand voorgaan.
Of ze laat het verstand ongebruikt.
De ratio en emotie staan met elkaar op gespannen voet.

Henk van Faassen

Opvragen van het artikel: "Kinderen en visuele poëzie" archief taalvorming

naar boven