startpagina

register
trefwoorden


index
literatuur


werkvormen
lessen


bekijk
foto's, werk


gerelateerde artikelen:

herkomst
taalvisualisatie

vormen veranderen

visuele poëzie

 


Het beeldend vermogen
en de creativiteit van kinderen



de tafel is boven
ik ben klaar met eten
ik heb peile gegeten
met een lepeltje
Kah-Ho

Beeldend vermogen
Onder beeldend vermogen verstaan we de mogelijkheden die kinderen van nature hebben om, eerder nog dan met taal, verslag te doen van de dingen die in hun wereld te zien zijn.
We mogen dat niet verwarren met de handigheid die ze gebruiken om een leuke tekening voor je te maken.

Zintuigen
Het is zeker, dat een kind zelfstandig, al scheppend, het bezit van de vormende elementen verovert.
Kinderen hebben hun zintuigen nodig om bij hun eigen taal te komen.
Hun zintuigen zijn de vensters waardoor ze de beelden uit hun omgeving waarnemen. Als de vensters van je zintuigen helder zijn, neem je helder waar.
Vormen kun je niet scheppen.
Er zijn altijd al vormen om je heen, maar je kunt ze veranderen.
Woorden kun je niet scheppen, er zijn altijd al woorden, maar je kunt ze in een andere volgorde zetten.
Schrijven is eigenlijk het lezen van beelden die voortdurend om je heen veranderen.

Beeldende werkvormen
De ontwikkeling van het beeldend vermogen van kinderen kan onmogelijk tot stand gebracht worden door alle kinderen dezelfde vorm te laten produceren.
Het is daarom zaak een werkvorm te bedenken die voor alle kinderen inzichtelijk is, maar toch individuele beelden oplevert.
Het sjabloneren en vormstempelen zijn wat dat betreft goede keuzen.
De technieken zijn voor de kinderen gemakkelijk te hanteren.
Het gevaar dat vormen, die door volwassenen voor de kinderen ontworpen zijn, model staan voor de ontwikkeling van het beeldend vermogen van jonge kinderen, is afwezig.

Beeldalfabet
De vormonderdelen, zoals die bijvoorbeeld bij vormstempelen gebruikt worden, zijn collectief bezit en onderdeel van een collectie.
Door die op verschillende manieren te combineren ontstaan individuele werkstukken terwijl de reeks een eenheid te zien geeft.
Ik beschouw die vormonderdelen daarom als een soort 'beeldalfabet' .
Daaruit maken kinderen steeds nieuwe beeldcombinaties op eenzelfde manier waarop woorden in een tekst ontstaan.

Het feit dat er een collectie vormen bewaard blijft en later opnieuw gebruikt wordt, is nieuw in het onderwijs. Vooral het aspect dat kinderen werk van elkaar gebruiken voor een groepsproduct is bijzonder.
De meeste tekeningen die de kinderen op school maken zijn individuele werkstukken.

Wat is creatief zijn?
Creativiteit of scheppingsdrang en originaliteit worden vaak in één adem met het begrip fantasie genoemd. Toch zijn het alle drie verschillende menselijke vermogens.
Ik hoor wel eens: "Ik ben helemaal niet zo creatief"
Dan denk ik, wacht even, ieder mens is per definitie creatief. Iedereen heeft een ingebouwd vermogen om iets eigens te produceren, de behoefte om een spoor van zijn aanwezigheid op aarde na te laten, al is het maar een lekkere taart bakken.
Origineel is ieder mens ook per definitie, want geen mens is hetzelfde nietwaar.
Daarom zijn alle uitingen van mensen origineel.

Met fantasie is het iets anders gesteld
In het onderwijs merk ik vaak het verschil tussen kinderen die uit hun eigen ervaringen putten en diegenen lekker aan het fantaseren gaan.
Alle kinderen zijn deskundig als het gaat om het verwoorden van hun ervaringen.
Ze kunnen er de volste verantwoordelijkheid voor nemen, ze zijn er immers zelf bij geweest? Dat lees ik af aan de werkstukken die ze op die manier maken.
Bij fantasie is het wat anders.
Voor dingen die je fantaseert hoef je eigenlijk geen verantwoordelijkheid te nemen. Je kunt je altijd beroepen op: "Het is maar fantasie".

Veel opdrachten die gaan zo:
"Stel dat je koning van Nederland bent, wat zou je willen veranderen".
Of,
"als je niks weet dan fantaseer je maar wat leuks"
Die leukheid is gebaseerd op het misverstand dat het leerzaam voor kinderen is als ze in een door volwassenen gefantaseerd bos gejaagd worden.
Nou dan gaan de kinderen braaf aan het fantaseren en de meest onwaarschijnlijke dingen worden geopperd.
Ik ben niet zo voor zulke opdrachten.

Maar fantasie is toch belangrijk voor kinderen?
Dat hoor ik leerkrachten zeggen. Daar ben ik het wel mee eens, maar dan gaat het erom dat er gefantaseerd wordt op basis van belevingen en ervaringen.
Kinderen hebben geen ingebouwde fantasie, hun fantasie is in feite een soort onbeholpenheid in het denken.

Kwaliteit is een voorwaarde voor fantasie
Kinderen mogen best bedenken, of fantaseren, dat ze iemand anders zijn en ook wat ze in zo'n andere rol gaan doen.
Ik zelf bewaak echter streng alle ontsporingen en het fantaseren om de fantasie.
Als kinderen geprikkeld worden door een bepaalde kracht tot verbeelden en als ze verantwoordelijkheid durven te nemen voor de dingen die ze fantaseren is er niets tegen.
Ik moet respect hebben voor de kinderlijke individualiteit en ik wil dwang in de opvoeding vermijden.
Zeker als het gaat om creativiteit, originaliteit en fantasie.
Kinderen bezitten een ingebouwde expressiviteit en scheppingsdrang.
Ze moeten die in alle vrijheid kunnen ontwikkelen.
Niet voor niets kijken veel kunstenaars naar de onbevangen en rijke verbeeldingswereld van kinderen, naar hun spel en hun vermogen om op een vrije manier te associëren.

Henk van Faassen


naar boven