gerelateerde artikelen:

Beeldend vermogen en creativiteit

Vormen veranderen

Visuele poëzie

 

 


Waar komt Taalvisualisatie vandaan?

Er zijn domeinen aan te wijzen waar Taalvisualisatie uit voortkomt, zoals:
Beeldende Vorming, Ruimtelijk Vormen, Taaldrukken, Taalvorming, Taalexpressie, Taal en Beeld.
Ze zijn daar niet zo maar gekomen en ik ben terug gegaan in de tijd om taalvisualisatie te plaatsen.

Cobra en de Kinderlijke Expressie
De invloed van Cobra op kindertekeningen en omgekeerd op de kunstenaars, is onmiskenbaar. De kunstenaars van Cobra zijn meer dan andere geïnteresseerd in de talige invloeden in hun werk. Tekenen op de basisschool moet meer zijn dan het vervaardigen van een nette kopie van een inhoudsloos voorbeeld.

De Werkschuit

Een aantal kunstenaars en maatschappelijk betrokkenen hebben in 1950 de Werkschuit opgericht. Hun doel was het bevorderen van de harmonische ontplooiing van de persoon, met name de ontwikkeling van het creatief vermogen bij kinderen en bij de volwassenen die kinderen moeten opvoeden.
Hoewel sterk beeldend gericht, zijn er talloze verbindingen met taal, bijvoorbeeld binnen Dramatische vorming en het samenwerken met de Drukpers op School.

Broedplaats voor het Individueel Voortgezet en Kunstzinnig Onderwijs
Op de Werkschuit werden kinderclubs georganiseerd. Deze waren een laboratorium voor vernieuwende expressiewerkvormen zoals die in het basisonderwijs en bijvoorbeeld het IVKO uitgevoerd werden.

Ruimtelijke expressie en Taalvisualisatie worden in het Individueel Voortgezet en Kunstzinnig Onderwijs verder ontwikkeld.

De IVKO-school is bedoeld voor kinderen die al op jonge leeftijd intensief met hun kunstopleiding in muziek of ballet bezig zijn.
De vakken Ruimtelijke Expressie en Taalvisualisatie geven problemen voor het Ministerie van Onderwijs omdat Handenarbeid wel in de wet genoemd wordt, maar inhoudelijk anders is dan Ruimtelijke Expressie.
Taalvisualisatie is helemaal niet bekend. Toch worden de nieuwe vakken door de inspectie 'gedoogd'.
Naarmate te tijd voortschrijdt is er helaas minder plaats voor die kunstvakken op school.

De oorsprong van Taaldrukken
Taalvisualisatie is een samengaan van literatuuronderwijs en verschillende druktechnieken. Daar is de werkvorm taaldrukken ontstaan.
Op een manier die vrij is van een nadrukkelijk ambachtelijke techniek kunnen kinderen hun geschreven teksten verspreiden.

Er komen drukpersen en zetkasten op de IVKO-school en de fraaiste boekjes verschijnen in een oplage. Ze worden opgenomen in de uitgavenlijst van Drukwerk in de Marge, een club van alternatieve miniuitgeverijtjes.
Het IVKO Grafisch Genootschap IGG is de uitgeverij van de school.


Cultuurspreiding en Vrije Expressie
Het motto van de regering is cultuurspreiding. Vrije expressie veronderstelt vrije mensen.
Op vele manieren, maar vooral vanuit de disciplines beeldende vorming en drama, wordt gezocht naar manieren om die vrije expressie gestalte te geven.
De beeldende technieken zijn in het onderwijs gevangen in een keurslijf van doelmatigheid. Een nette levenloze tekening wordt belangrijker gevonden dan een persoonlijk werkstuk met een eigen handschrift.
Hoewel vrije expressie in het begin voornamelijk op dramatische vorming betrekking heeft zijn er vanuit de beeldende vorming veel expressiewerkvormen ontwikkeld.

Education Through Art
De ideeën van de Britse cultuurfilosoof Herbert Read geven aan in welke richting we kunstzinnige vorming kunnen ontwikkelen. Die gedachten ontleende Read aan Plato, die zei dat kunst de grondslag van de opvoeding diende te zijn. Read betrok zijn ideeën voornamelijk op het beeldend werken, maar dacht ook aan andere vormen zoals dramatische expressie, muziek en verhalen schrijven.

Kunstzinnige Vorming, werkelijkheid en wensen

Tussen Letteren en Toneel bestaan zoveel aanrakingspunten dat het gerechtvaardigd is ze samen te onderwijzen.
Wanneer men de voortbrengselen van onze letterkunde reproductief of receptief in toneel of voordracht beleeft, kan dat het begrip en de liefde daarvoor vergroten.
Anderzijds kunnen goed gegeven literatuurlessen de belangstelling voor toneel en voordracht stimuleren.
Ook andere kunstzinnige uitdrukkingsmiddelen zoals beeldende- en muzikaleexpressie kunnen hierin toepassingen vinden.

De functie van Kunst in onze Tijd
De verbeelding van levenservaring is een specifieke vorm van bewustwording omtrent levenswaarden.
Kunst is een medium om deze waarden in hun problematiek te objectiveren.
De kunstenaar maakt iets grijpbaar en helpt bij het vinden van oplossingen.
De functie van een kunstenaar is eveneens om zijn of haar eigen creativiteit te projecteren op anderen, in dit geval voornamelijk kinderen.

Democratisering van de Drukpers en het Potlood
De tijdgeest benoemt alle activiteiten vanuit een democratiseringsgedachte.
Taaldrukken valt onder de Democratisering van Drukpers, Taalvorming onder democratisering van het potlood. Ook het potlood moet democratischer gebruikt kunnen worden.
Er zijn te veel situaties waarin mensen er niet toe komen om hetgeen hen bezig houdt in geschreven vorm vast te leggen.
Termen als Functioneel Analfabetisme en laaggeletterdheid worden gebruikt voor al die groepen die wel kunnen lezen en schrijven, maar zelden zelf het woord nemen.
Ze laten het over aan de voorzitters, de woordvoerders, de studenten, politici en andere boven hen geplaatsten.

Niet Alles Wat Gedrukt Staat is Gelogen
Als ik terug kijk op de tijd van de strijd om de plaats van taalvorming temidden van zoveel kunstzinnigheid overvalt mij een gevoel van tweeslachtigheid.
Aan de ene kant blijf ik gestreng inhoud boven vorm stellen.
Tegelijkertijd beweeg ik mij in de omgeving van makers van bijzondere drukwerken, waarvan de vorm een literaire inhoud ondersteunt.
Typografie wordt niet langer bepaald door de strenge wetten van het zetsel in lood.
Zeeziek bekijk ik de rondvliegende tekstregels, vormen en vlakken, bijna onleesbaar in hun digitale vermenging.

Henk van Faassen

naar boven