Creatieve verwerking van emoties
het Eendere & het Eigene

Hoe gaat dat als er een DVD met een emotionerende inhoud in je klas vertoond wordt
Vele jaren heeft Anne-Ruth Wertheim op scholen verteld over haar ervaringen als kind in een Jappenkamp op Java *)
Steeds opnieuw gaf ze antwoord op de vragen die kinderen stelden over die tijd dat ze met haar zusje en broertje daar gevangen zaten.
Ze had met haar zusje en broertje tekeningetjes gemaakt waarop je kon zien hoe in hun dagelijkse leven vreselijke dingen meemaakten en het volgende moment gewoon tussen de gevangenenbarakken speelden.

De beelden die de kinderen van nu opnemen
Kinderen maken vandaag de dag soms dingen mee die een dergelijke wisselwerking tussen hun ervaringen weergeven. Ze zien de meest verschrikkelijke dingen op de TV, hoe jonge kinderen al moeten werken, dat er kinderen zomaar verdwijnen, ze zien beelden van de verschrikkingen van oorlog en natuurrampen.
Maar ze zijn ook benieuwd hoe die kinderen dan in dat kamp met elkaar speelden, welke spelletjes ze deden.
De kinderen van vandaag vergelijken die verhalen met het spel dat ze op het schoolplein spelen, maar ook met de erge dingen thuis als hun broertje in een inrichting terecht komt.

Een werkwijze om bij de verwerking toe te passen
Samen met Lieneke Akkerman heeft Anne-Ruth een werkwijze ontwikkeld om al die emotionele en vrolijke ervaringen, die met een gastverteller of een videofilm de klas in komen, met middelen, aan taalvorming en taaldrukken ontleend, met de leerlingen te verwerken.
Ze verwachten dat ze met deze werkwijze bij kinderen meer zelfrespect, maar zeker ook meer respect voor anderen kunnen oproepen.
Het is goed als kinderen merken dat dingen die ze zelf meemaken bij anderen ook gebeuren. En dat ze die in hun eigen verhalen daarover herkennen.
Meer besef van het eigene en het eendere zou maken dat zij zich niet meer laten
overspoelen door het gevoel ergens alleen voor te staan.
En misschien leren ze er ook van om onrecht tegen te gaan.

Een goede overgang tussen eendere en eigen ervaringen
De werkwijze zorgt er voor dat er geen gat ontstaat tussen het audiovisuele materiaal dat regelmatig de klas binnenkomt en de zinvolle educatieve verwerking ervan.
De visuele technieken laten geen mogelijkheid onbeproefd om het raffinement van de overdracht op te voeren. Maar in de gebruikelijke onderwijssituaties mogen al die indrukken alleen aan bod komen voor zover ze precies passen in het lesprogramma.
Het gaat erom de aandacht van de leerlingen 'bij de les te houden' en er is hooguit ruimte voor het voeren van een oppervlakkig nagesprek met de hele groep.
Meestal zijn het de 'woordvoerders' van de groep die bepalen waarover het gaat, niet zelden in dialoog met de begeleider van de presentatie.
De toon is gezet en de kinderen kunnen het idee krijgen dat hun eigen ervaringen en gevoelens minder belangrijk zijn. Geduldige luisteraars in groepsgesprekken kunnen zo de les leren dat hun gevoelens er minder toe doen. Dat mag niet gebeuren.

Democratiseren van een groepsgesprek
Een groepsgesprek over een indrukwekkende presentatie is eigenlijk een ondemocratische werkwijze. De hele groep moet de kans krijgen voor een werkelijke interactie.
In goed kringgesprek zijn een aantal stappen nodig [zie de werkvormen]

Emotionerende ervaringen kunnen in de groep worden aangeboden
Maar ze kunnen eveneens individueel in of buiten de onderwijssituatie worden opgedaan of worden opgediept uit het geheugen.
Aangeboden ervaringen zijn georganiseerde ontmoetingen met mensen die iets te vertellen hebben.
Of het zijn audiovisuele materialen, waarin belevenissen van zulke mensen in beeld zijn gebracht.
De ervaringen waarmee deelnemers aan het werk gaan hebben ze in het algemeen opgedaan
zonder tussenkomst van begeleiders, binnen de onderwijssituatie of daarbuiten.

Wat leren de kinderen?
Ze leren dat een ervaring afkomstig van een film of voordracht, evenzoveel ervaringen bij henzelf oproepen en dat die even belangrijk zijn.
Dat de kinderen zelf bepalen wat ze bij zichzelf toelaten en wat ze daarvan voor anderen opschrijven.
Ze leren vooral dat de eigen ervaringen met die van anderen te delen zijn.
En dat je daarvoor lekker de tijd moet nemen en niet te snel over moet gaan tot de orde van de dag.
Ze merken dat als er meer mensen zijn die een herkenbare ervaring hebben dat het troostend kan zijn om je met iemand verbonden te voelen.
Behalve al deze 'zware gesprekken' is het leuk om je ervaringen op een creatieve manier te presenteren.
Dat kan doormiddel van verschillende beeldende werkvormen.

Hoe een en ander uitgevoerd kan worden is als een lesbrief gedetailleerd beschreven.

Anne-Ruth Wertheim en Lieneke Akkerman, Het Eendere & het Eigene, creatieve verwerking van emoties, teweeggebracht door films of gastsprekers in het onderwijs.

*) De DVD De gans eet het brood van de eenden op is te bestellen

terug
naar boven