startpagina

register
trefwoorden


index
literatuur


eerst beeld


bekijk
foto's, werk

lees ook:

beeldend vermogen
en creativiteit
van kinderen

lesontwerpen

 

Afbeeldingen bij teksten
Taalvorming en Beeldende vorming

Er waren eens drie mensen die op een mooie dag
op een heuvel naar de zonsopgang aan het kijken waren.
Nou eigenlijk juist niet kijken. Ze hielden hun handen voor hun ogen
.

Alle veranderingen op school zijn een proces
Je kunt niet van tevoren vaststellen hoe alles precies gaat lopen, je kunt niet zien welke problemen zich voor gaan doen in de toekomst.

Ik had bijvoorbeeld bedacht dat Taalvorming mooi kon aansluiten bij Beeldende Vorming.
Dat was in het begin te ingewikkeld: de thema's van beeldende vorming sluiten zelden aan.
In de verwerking van de taalrondes lukt het wel: we maken een beeld bij een tekst of soms andersom. Het proces gaat langzaam en soms onverwacht, maar het gaat wel.

Een tekening zegt meer dan duizend woorden
Het spreekt vanzelf dat een belangrijker rol voor taalvorming is weggelegd op het gebied van de individuele en collectieve expressie.
Het vermogen om gevoelens, gedachten en oordelen te verwoorden is niet automatisch verbonden aan het vermogen om te kunnen lezen en schrijven. Om dat te kunnen is verbeeldingskracht nodig.

Het begrip 'beeld' in verbeeldingskracht
Dat duidt er op dat je daarbij niet alleen taal nodig hebt.
Het maken van beelden en vooral het hechten van betekenis aan die beelden vereist een speciale oefening.
Iedereen denkt in beelden.
Maar toch is 'Ik kan niet tekenen' een veelgehoord excuus. Het geeft wel aan dat het vaak zinvol is gebruik te maken van een tekening om je bedoelingen te verduidelijken.

Beeldend alfabet
Iemand die zegt dat hij niet kan tekenen wordt door de gemeenschap niet aangezien voor een an-verbeelder zoals dat wel het geval is met an-alfabeten. Dat wijst erop dat het tekenen gezien wordt als een kunstzinnige toevoeging en niet als een primaire vaardigheid.
Taaldrukken betrekt de ontwikkelingsgang die van letters woorden en van woorden zinnen maakt op beeldende processen door bijvoorbeeld gebruik te maken van vormstempels die te vergelijken zijn met letterstempels.

De ontkoppeling van het begrip 'kunst' in dit verband geeft de gebruiker de mogelijkheid er onbevangen gebruik van te maken.
De taaltekening en de doorgeeftekening zijn goede voorbeelden van ontmythologisering van de tekenvaardigheid.
Deze manier van tekenen werkt als een gesprek.
De waarde van taaldrukken is gelegen in het vermogen om simpele informatieoverdracht en expressie zinvol te verbinden.

[zie ook: Taal & Beeld ]

De taalaspecten van visuele communicatie
Om kunstzinnige vorming in het onderwijs in het licht van visuele communicatie te zetten, dat is een begrijpelijke zaak.
Het is noodzakelijk het verstoorde evenwicht tussen de cognitieve en de affectieve gebieden van de opvoeding en onderwijs te herstellen.
Visuele vormen van kunst en waarschijnlijk ook de auditieve, zijn altijd verwaarloosd, waar het gaat om de inhoudelijke communicatieve waarden.

Een kindertekening is een kindertekening: leuk om te zien, leuk om mee bezig te zijn, goed voor het oefenen van bepaalde kennisaspecten, zoals hoe we de kleur groen mengen van blauw en geel.
Een kindertekening op momenten dat er een gat in het serieuze schoolprogramma valt.
Het werkelijk accepteren van een 'taaltekening' met vergelijkbare zorg en aandacht als een dictee, is een andere zaak.
Dat alfabetisering met letters te maken heeft ligt in het woord besloten. Een vergelijkbare term voor 'niet-beeld-vaardigen', met dezelfde sociaal stigmatiserende betekenis als 'analfabeten', bestaat niet.
We stellen ons tevreden met de vaststelling dat bepaalde mensen geen 'talent' hebben en daar blijft het bij.
Dat kunstzinnige vorming zelf bijdraagt aan dit beeld van verstoord evenwicht tussen gevoels- en verstandsontwikkeling zal niet iedereen willen toegeven. Door de kunstzinnige vormgevende aspecten boven de vormende te plaatsen ontstaat zo'n verstoring van evenwicht..

Verbeelding
Het thema van het congres dat kunst een stuk gereedschap en een transporteur van kennis is werd al snel door prof. Eisner van de Stanford University, USA ter discussie gesteld.
Hij is er niet voor om kennis en kunst in die zin met elkaar te verbinden.
In zijn betoog spreekt mij het meest aan dat kinderen hun geest kunnen ontwikkelen, de biologische kwaliteiten zijn echter aangeboren. De opvoeding moet zich derhalve op de geest richten.
Wat kunstzinnige vorming kan bijdragen is de ontwikkeling van het vermogen om keuzen te maken uit de beelden om je heen.
In het onderwijs is het nog steeds zo dat de cognitieve ontwikkeling boven een creatieve ontwikkeling geplaatst wordt.
Eisner pleit voor een ruimere blik en een ruimer concept.

Verbeeldingskracht en fantasie aan de macht

Een pleidooi voor een ontwikkeling van beeldtaal.
Om te voorkomen dat logisch denken gebruikt wordt om anderen te onderdrukken en uit te buiten, moet er inzicht ontstaan in de verhoudingen tussen logisch en organisch denken.

Niet voor niets duikt de behoefte tot onderzoek naar de verhouding tussen woord en beeld, tussen woordtaal en beeldtaal, bij taaldrukkers steeds op.
Een school, met zijn bronnen in het verbale, die niets aan visuele communicatie doet, is een communicatief arme plek.
We moeten ons niet te laten inkapselen in een no-nonsense schoolsysteem en aandacht opeisen voor het ontwikkelen van een taalhouding naast een taalvaardigheid.

Herbert Read
De ideeën van de Britse cultuurfilosoof Herbert Read geven aan in welke richting we kunstzinnige vorming moeten ontwikkelen. Die gedachten ontleende Read aan Plato, die zei dat kunst de grondslag van de opvoeding diende te zijn.
Read betrok zijn ideeën voornamelijk op het beeldend werken, maar dacht ook aan andere vormen zoals dramatische expressie, muziek en verhaaltjes schrijven.
Het ging niet om een opvoeding tot kunst maar om eigen ontplooiing waarbij gebruik gemaakt werd van aan de kunsten ontleende expressievormen zoals poëzie en muziek, verbaal en auditief.
'Dit is een integrale benadering van de realiteit die esthetische opvoeding behoort te worden genoemd - de opvoeding van die zinnen waarop de bewustheid, het verstand en het onderscheidingsvermogen van de mens berusten. Slechts door een harmonische en voortdurende overeenstemming van deze zinnen met de buitenwereld kan een integrale persoonlijkheid ontstaan', aldus Herbert Read.

Veel idealisme zal daar aan te pas moeten komen, dat is duidelijk
Toch gaat het bij kunstzinnige vorming niet om het kweken van kunstenaars. Dat moet in het kunstonderwijs gebeuren. Het gaat om vorming vanuit de invalshoek der kunsten.

Henk van Faassen

meer omschrijvingen en begrippen