|
Beelden
bij teksten
Taalvorming
en Beeldende vorming
Er
waren eens drie mensen die op een mooie dag
op een heuvel naar de zonsopgang aan het kijken waren.
Nou eigenlijk juist niet kijken. Ze hielden hun handen voor hun
ogen.
Alle
veranderingen op school zijn een proces
Je kunt niet van tevoren vaststellen hoe alles precies gaat
lopen, je kunt niet zien welke problemen zich voor gaan doen in
de toekomst.
Ik had bijvoorbeeld
bedacht dat Taalvorming mooi kon aansluiten bij Beeldende Vorming.
Dat was in het begin te ingewikkeld: de thema's van beeldende
vorming sluiten zelden aan.
In de verwerking van de taalrondes lukt het wel: we maken een
beeld bij een tekst of soms andersom. Het proces gaat langzaam
en soms onverwacht, maar het gaat wel.
Een
tekening zegt meer dan duizend woorden
Het spreekt vanzelf dat een belangrijker rol voor taalvorming
is weggelegd op het gebied van de individuele en collectieve expressie.
Het vermogen om gevoelens, gedachten en oordelen te verwoorden
is niet automatisch verbonden aan het vermogen om te kunnen lezen
en schrijven. Om dat te kunnen is verbeeldingskracht nodig.
Het
begrip 'beeld' in verbeeldingskracht
Dat duidt er op dat je daarbij niet alleen taal nodig hebt.
Het maken van beelden en vooral het hechten van betekenis aan
die beelden vereist een speciale oefening.
Iedereen denkt in beelden.
Maar toch is 'Ik kan niet tekenen'
een veelgehoord excuus. Het geeft wel aan dat het vaak
zinvol is gebruik te maken van een tekening om je bedoelingen
te verduidelijken.
Beeldend alfabet
Iemand die zegt dat hij niet kan tekenen wordt door de gemeenschap
niet aangezien voor een an-verbeelder zoals dat wel het geval
is met an-alfabeten. Dat wijst erop dat het tekenen gezien wordt
als een kunstzinnige toevoeging en niet als een primaire vaardigheid.
Taaldrukken betrekt de ontwikkelingsgang die van letters woorden
en van woorden zinnen maakt op beeldende processen door bijvoorbeeld
gebruik te maken van vormstempels die te vergelijken zijn met
letterstempels.
De
ontkoppeling van het begrip 'kunst' in dit verband
geeft de gebruiker de mogelijkheid er onbevangen gebruik van te
maken.
De taaltekening en de doorgeeftekening zijn goede voorbeelden
van ontmythologisering van de tekenvaardigheid.
Deze manier van tekenen werkt als een gesprek. (...)
De waarde van taaldrukken is gelegen in het vermogen om simpele
informatieoverdracht en expressie zinvol te verbinden.
[zie ook: Taal & Beeld ]
De
taalaspecten van visuele communicatie
Om kunstzinnige vorming in het onderwijs in het licht van visuele
communicatie te zetten, dat is een begrijpelijke zaak.
Het is noodzakelijk het verstoorde evenwicht tussen de cognitieve
en de affectieve gebieden van de opvoeding en onderwijs te herstellen.
Visuele vormen van kunst en waarschijnlijk ook de auditieve, zijn
altijd verwaarloosd, waar het gaat om de inhoudelijke communicatieve
waarden.
Een kindertekening is een kindertekening:
leuk om te zien, leuk om mee bezig te zijn, goed voor het oefenen
van bepaalde kennisaspecten, zoals hoe we de kleur groen mengen
van blauw en geel.
Een kindertekening op momenten dat er een gat in het serieuze
schoolprogramma valt.
Het werkelijk accepteren van een 'taaltekening' met vergelijkbare
zorg en aandacht als een dictee, is een andere zaak.
Dat alfabetisering met letters te maken heeft ligt in het woord
besloten. Een vergelijkbare term voor 'niet-beeld-vaardigen',
met dezelfde sociaal stigmatiserende betekenis als 'analfabeten',
bestaat niet.
We stellen ons tevreden met de vaststelling dat bepaalde mensen
geen 'talent' hebben en daar blijft het bij.
Dat kunstzinnige vorming zelf bijdraagt aan dit beeld van verstoord
evenwicht tussen gevoels- en verstandsontwikkeling zal niet iedereen
willen toegeven. Door de kunstzinnige vormgevende aspecten boven
de vormende te plaatsen ontstaat zo'n verstoring van evenwicht..
Verbeelding
Het thema van het congres dat kunst een stuk gereedschap en een
transporteur van kennis is werd al snel door prof.
Eisner van de Stanford University,
USA ter discussie gesteld.
Hij is er niet voor om kennis en kunst in die zin met elkaar te
verbinden.
In zijn betoog spreekt mij het meest aan dat kinderen hun geest
kunnen ontwikkelen, de biologische kwaliteiten zijn echter aangeboren.
De opvoeding moet zich derhalve op de geest richten.
Wat kunstzinnige vorming kan bijdragen is de ontwikkeling van
het vermogen om keuzen te maken uit de beelden om je heen.
In het onderwijs is het nog steeds zo dat de cognitieve ontwikkeling
boven een creatieve ontwikkeling geplaatst wordt.
Eisner pleit voor een ruimere blik en een ruimer concept.
Verbeeldingskracht en fantasie aan de macht
Een pleidooi voor een ontwikkeling van beeldtaal.
Om te voorkomen dat logisch denken gebruikt wordt om anderen te
onderdrukken en uit te buiten, moet er inzicht ontstaan in de
verhoudingen tussen logisch en organisch denken.
Niet voor niets duikt de behoefte tot onderzoek naar de verhouding
tussen woord en beeld, tussen woordtaal en beeldtaal, bij taaldrukkers
steeds op.
Een school, met zijn bronnen in het verbale, die niets aan visuele
communicatie doet, is een communicatief arme plek.
We moeten ons niet te laten inkapselen in een no-nonsense schoolsysteem
en aandacht opeisen voor het ontwikkelen van een taalhouding naast
een taalvaardigheid.
Herbert Read
De ideeën van de Britse cultuurfilosoof
Herbert Read geven aan in welke richting we kunstzinnige
vorming moeten ontwikkelen. Die gedachten ontleende Read aan Plato,
die zei dat kunst de grondslag van de opvoeding diende te zijn.
Read betrok zijn ideeën voornamelijk op het beeldend werken,
maar dacht ook aan andere vormen zoals dramatische expressie,
muziek en verhaaltjes schrijven.
Het ging niet om een opvoeding tot kunst maar om eigen ontplooiing
waarbij gebruik gemaakt werd van aan de kunsten ontleende expressievormen
zoals poëzie en muziek, verbaal en auditief.
'Dit is een integrale benadering van de realiteit die esthetische
opvoeding behoort te worden genoemd - de opvoeding van die zinnen
waarop de bewustheid, het verstand en het onderscheidingsvermogen
van de mens berusten. Slechts door een harmonische en voortdurende
overeenstemming van deze zinnen met de buitenwereld kan een integrale
persoonlijkheid ontstaan', aldus Herbert Read.
Veel
idealisme zal daar aan te pas moeten komen, dat is duidelijk
Toch gaat het bij kunstzinnige vorming niet om het kweken van
kunstenaars. Dat moet in het kunstonderwijs gebeuren. Het gaat
om vorming vanuit de invalshoek der kunsten.
Henk van Faassen
terug
naar
boven
|