Freinetpedagodie; Drukpers op school

De idealen en wat er nog overbleef

Taaldrukken is onmiskenbaar ontstaan tijdens het drukken met kinderen
De Werkschuit is de plek waar de idealen van Celestin Freinet voor Nederland hervonden werden. Het is in een tijd waarin nagedacht wordt over de rechten van het individu tegenover de macht van de staat.
Taaldrukken kreeg zijn naam toen druktechnieken en taalexpressie in één werkwijze verenigd werden.
Taaldrukken is een taalactiviteit, waar taal en drukken in het verlengde van elkaar toegepast worden.

'Met een drukpers kun je niet msn'en'
De opmars van het computeronderwijs is ingrijpend voor de Freinetschool: de drukpers, die traditioneel centraal stond, staat nu te verstoffen.
Tegenwoordig krijgen we te maken met interactieve kinderkranten waarbij het papier vervangen is door een interactief scherm waarop, naast de tekst van een kind, zich veel drukbewegende knoppen bevinden.(...)
Wij werken nu weer met de pers omdat kinderen dat leuk vinden, maar het blijft primitief'(...)

John Bronkhorst is lid van de Freinetbeweging Nederland en werkzaam op het Expertisecentrum Nederlands in Nijmegen, waar hij de kwaliteit van het taalonderwijs op basisscholen onderzoekt. (...)Kinderen met dyslexie zijn volgens Bronkhorst meer gebaat bij werken met de drukpers, vanwege de didactische mogelijkheden van de pers zoals aanpakken en voelen. "Verder kun je met een computer evengoed teksten printen en verspreiden. Ook dan ervaren kinderen dat gedrukte tekst niet heilig is. Ze gaan dan kritischer naar teksten kijken en bewuster met tekst om.'' (...)

,,Het gaat veel sneller'', zegt Camiel. Zijn klasgenoot vult aan, verwijzend naar een programma om te chatten met bekenden: ,,Met de drukpers kun je ook niet msn'en.''

Noodzaak tot democratisering van de drukpers
Zijn de grafische technieken er slechts om de ambachtelijke beoefenaars ervan het alleenrecht te geven van het produceren en verspreiden van boodschappen? De maatschappelijke bewogenheid van de grafische kunstenaar vloeit uit in zijn grafiek. (...)
De drukpers komt op school als 'centre d'intéret ', men raakt geïnspireerd door Celestin Freinet.
De taalles en de noodzaak tot democratisering van de drukpers. Maar wat spreekt zo'n leerling in zo'n taalles nu werkelijk uit? Wat schrijft hij op? Voor wie is het bestemd? Alles wat naar buiten de klas uitlekt dient slechts om te bewijzen dat de taalles geholpen heeft. Maar taal is een communicatiemiddel en moet gebruikt worden als er een noodzaak tot communiceren is. Kennis en beheersing van de technieken is niet alleen voorbehouden aan de ambachtelijke beoefenaars. Vrijheid is een kostbaar bezit. Vrije meningsuiting, vrije expressie. Toch zijn de media die al die vrijheden moeten garanderen zelf de beperkers van die vrijheid. Als we inhoud willen geven aan 'Vrijheid van drukpers' zal iedereen vrijelijk en gelijkelijk moeten kunnen beschikken over inzichten en middelen om uitingen, meningen, informatie, in woord en beeld te produceren, te verzamelen en te verspreiden. (...) De vrijheid is theoretisch, het maakt niets uit of vrijheidsbeperking het gevolg is van het ontbreken van beheersing van de druktechnieken of van de controle door een bezittende of regerende klasse. We moeten onderzoeken of grafische technieken - boven de esthetische - ook een andere functie kunnen krijgen. (...) Geen leuke techniekjes in de handenarbeidles maar verhogen van de actieradius van de mening van kinderen.

Vrije expressie
De verbinding met de kunsten is gelegd onder meer door Jhr. Willem Sandberg, directeur van het Stedelijk Museum
Het motto van de regering is cultuurspreiding.
Schoonheid is een levensvoorwaarde voor de mens, voor de gehele samenleving.
De vrije expressie veronderstelt vrije mensen. Ten gevolge van zijn opvoeding is de mens vaak niet vrij, maar gevangen in vooroordelen, steunend op het gezag van anderen. (...)
De beeldende technieken zijn in het onderwijs gevangen in een keurslijf van doelmatigheid. Een nette levenloze tekening wordt belangrijker gevonden dan een persoonlijk werkstuk met een eigen handschrift. (...)Tekenen met een takje gedoopt in Oost-Indische inkt, vingerverven, tekenen vanuit de beweging en zo meer.
De tekenaar Piet Klaasse, medewerker van De Werkschuit en docent aan de Rietveldacademie, omschrijft waar het om gaat:
'Expressie is allereerst: ontlading van het driftleven; oefening van functies; contact leggen; confrontatie met zichzelf; ik kan dit mededelen; afreageren; verwerking en vastlegging van ervaringen; schoonheidsbeleving, ontroering en bevrijding.'

Freinet en de Drukpers op School
We richten in museum Fodor een expositie in die aandacht geeft aan de Drukpers op school. De Werkschuit heeft contacten met de coöperatieve vereniging de Drukpers op School, die het gedachtegoed van de pedagoog Celestin Freinet uitdraagt.. Zijn uitgangspunt is:
'Alle initiatieven, zowel culturele, pedagogische als maatschappelijke, te steunen, die erop gericht zijn het welzijn van het kind, in de meest ruime zin van het woord, te bevorderen, nu en in de toekomst'.(...)
Toen en helaas nu nog zitten kinderen teveel gevangen in een onderwijssysteem waarop ze zelf geen invloed uit kunnen oefenen. Een overheid die uitsluitend budgetten in de gaten houdt, ouders die uit angst voor een onzekere toekomst een star en technisch onderwijs verkiezen boven een spirituele, creatieve vorming, leerkrachten die vermoeid terugvallen op dode methodieken.

Vrijheid van drukpers is een democratisch ideaal dat zichtbaar was in het oorspronkelijke manifest van de Freinetbeweging dat ik ondertekende. Helaas worden de Freinet-idealen te gemakkelijk prijs gegeven en ingewisseld voor wat men noemt Freinet-technieken. Het drukken van boekjes als een leuke handenarbeidactiviteit. Freinet dacht er meer aan om kinderen hun eigen productiemiddelen in handen te geven

Wat krijgt meer aandacht, het drukken of de inhoud?
Deze vraag houdt ons voortdurend bezig en vormt een onmiskenbaar element in de frictie tussen de beeldende kunstenaars en de taalvormers, tussen degenen die de vorm boven de inhoud verkiezen en degenen voor wie de vorm een dienende functie heeft ten opzichte van de inhoud. In de begintijd vertellen we aan al die mensen die opbellen enthousiast over de taaldrukwerkplaats en dan beginnen die met de vraag: '
Henk, waar koop je zo'n drukpersje en letters?
Is er dan toch een verkeerd beeld van taaldrukken ontstaan?

Een doos stempels, een klas, een oplage
Vormen zijn net als letters elementen van taal. Met letterstempels zijn steeds weer nieuwe woorden te maken. Met vormstempels is dat niet anders. Met dezelfde stempels kun je steeds weer nieuwe beelden maken.