startpagina

register
trefwoorden


index
literatuur


gedichten


taal algemeen


bekijk
foto's, werk


lees ook:

Bezorgde moeders en
lezende kinderen

Lezen begint bij kijken

Lezen voor je plezier

Lezen belangrijker dan spelen?


Taal leren door taal te gebruiken
Lezen met je eigen woordenschat

Als kinderen lezen sorteren ze de woorden die ze kennen en de woorden die ze voor het eerst zien. Welke woorden dat zijn hangt af van het voorraadje dat ieder kind zelf opslaat. Nieuwsgierigheid naar de betekenis van de woorden die ze voor het eerst van hun leven zien is nodig voor wat men in het onderwijs 'begrijpend lezen' noemt.

Woorden die kinderen tegenkomen

Nu kan de school elke week in de les technisch lezen een vracht nieuwe woorden voor de neus van de kinderen uitstorten en er meteen bij verklaren wat die woorden betekenen. Daar zijn kinderen nou net niet nieuwsgierig naar.
Het gaat om de woorden in het verhaal dat de kinderen min of meer toevallig in een boek of ergens anders tegenkomen. Of het zijn de woorden die de kinderen kiezen als ze enthousiast vertellen over de slakken en mieren in de tuin.
Dat zijn de woorden die in de context van dat verhaal of die ervaring vaak al dicht bij de betekenis terecht komen. In ieder geval zullen het waarschijnlijk niet de woorden uit wekelijkse woordenschatontwikkelende vracht zijn.

Status van lezen leren
De nadruk ligt vanaf groep 3 op het technisch lezen van woorden die aan de orde zijn. Dat komt omdat dat die gemakkelijk te onderwijzen en te toetsen zijn. Daar komt dan nog bij dat in immigrantenfamilies dit machinale systeem, ten onrechte, status heeft. Turkse en Marokkaanse ouders, herkennen daarin de manier waarop ze zelf op de dorpsscholen in het thuisland moesten leren. Om nog maar te zwijgen over de aanpak van de koranschooltjes waar kinderen helemaal niets begrijpen van de woorden die collectief opgedreund worden.

Eerst begrijpen wat je leest
Dat brengt mensen zoals de onderwijsdeskundige Catherine Snow*) ertoe om begrijpend lezen belangrijker dan technisch lezen te vinden.
Begrip voor wat je leest ontstaat als kinderen veel met elkaar praten over de dingen die ze zelf meemaken. Daaruit volgt dat ze elkaar daarover ook vragen stellen.
Op die manier bouwen ze aan een eigen woordvoorraad.
Als ze te weinig interactief met woorden bezig zijn spreekt men van taalachterstand.
Snow: "Naarmate een kind meer woorden kent, kent het ook meer structuren en meer uitdrukkingen"
Als kinderen thuis alleen maar te horen krijgen: "eet je bord leeg" en de kinderen zeuren: "ik wil tv kijken" bevinden ze zich in een taalarme omgeving.
En als de scholen voornamelijk voorgebakken taalprogramma's gebruiken is dat in zekere zin ook een vorm van taalarmoede.


Tatiana Deriy / Moskou / Stil lezen

Taal leer je door taal te gebruiken
Vandaar dat het ECN**) er op uit is om peuterleidsters en leerkrachten bewust te maken van het nut van met elkaar pratende kinderen in plaats dat ze zelf steeds aan het woord zijn.
Het ECN ontwikkelde het project 'Taallijn' waarin de interactie tussen kinderen onderling en tussen kinderen en de juf centraal staat.
De speerpunten van de Taallijn zijn die gesprekken, maar ook een actieve woordenschatontwikkeling, interactief voorlezen en vooral ook de betrokkenheid van de ouders. Die betrokkenheid wordt ontwikkeld door al het werk van kinderen in portfolio's op te slaan. Die portfolio's worden thuis besproken en daarin worden ook foto's en teksten van thuis opgeslagen.
Die portfolio's gaan mee van groep 1 tot en met groep 8, waardoor een doorgaande leerlijn te volgen is.

De juf moet minder praten
Dat betekent dat leerkrachten zich op moeten stellen als gesprekleiders en niet als deskundigen op het gebied van taaltechnieken en -methodieken.
Ze denken dat ze de kinderen veel te veel zelf aan het woord laten, maar als er eens een videoregistratie van een les gemaakt wordt blijkt dat ze zelf soms wel een half uur achter elkaar instructie geven.
Het ECN zou geen universitaire instelling zijn als ze hun ervaringen met de Taallijn niet vergeleken hebben met scholen die nog klassikaal werken. Het bleek dat de woordenschat zich sterker uitbreidde als de kinderen over eigen onderwerpen praten en lezen, in plaats van alles uit een schoolboek te leren.
De teksten van de kinderen gaan altijd ergens over en zijn te gebruiken bij wereldoriëntatie, geschiedenis, biologie en meer kennisvakken.
Zelfs rekenen gaat gemakkelijker als je plezier in lezen hebt.

Kinderen leren lezen zoals hen dat uitkomt
De kinderen lezen de namen van tramhaltes zoals die in de nieuwe trams op een schermpje te zien zijn. Ze horen dan een nette stem die halte ook afroepen. Ze zien de advertenties voor vreemde dingen die eetbaar zijn en vragen hun moeder om dat eens te kopen. Ze staren naar de achterkant van de krant van vaders die tegenover je aan tafel zitten en die niet naar je willen luisteren. Ze ontcijferen de woorden op stukjes gescheurd papier die opdwarrelen in het park.

Henk van Faassen

*) Catherine Snow is hoogleraar onderwijskunde in Harvard
**) Expertise Centrum Nederlands van de Radboud Universiteit Nijmegen


meer over lezen lezen